سلوک عاشورایی : منزل اول: تعاون و همیاری - مجموعه قیام و انقلاب امام حسین تعاون صفحه 24

مجموعه قیام و انقلاب امام حسین تعاون، ص: 21

یَعْمَلُ لِلَّهِ وَ یَطْلُبُ إِلَیْهِ وَ یَخْشَعُ لِلَّهِ خَائِفاً مَخُوفاً طَاهِراً مُخْلِصاً مُسْتَحْیِیاً مُرَاقِباً وَ یُحْسِنُ فِی اللَّه». «1»

غضب و رضایتش هم در راه خدا است. کار و طلبش هم برای خدا است. اینها علامت‌های نیکوکار است.

پس محور برّ چیست؟ محور برّ، رضای الهی است. آنجایی که عملش خداپسندانه است کمکش کن؛ که این یک وقت جنبه اثباتی دارد و یک وقت هم جنبه تَرکی دارد؛ یعنی می‌خواهد کاری را ترک کند که همین ترک، مورد پسند خدا است.

پس ما از این جمله اوّل یعنی «تَعَاوَنُوا عَلَی البِرِّ وَ التَّقْوَی»، این را می‌فهمیم که اوّلًا حمایتْ اصل است و تعاون جزء اصول اساسی اسلام است. ثانیاً این تعاون و اعانه به‌طور مطلق نیست؛ بلکه نسبت به موارد خاص، یعنی برّ و تقوا است. ثالثاً موردِ خاصّ آن یعنی برّ و تقوا، آن جایی است که طرف یا می‌خواهد فعلی را انجام دهد که مورد رضای خدا است و یا می‌خواهد فعلی را ترک کند که همین ترک، مورد رضای خدا است. این اصلِ اساسیِ تعاون است؛ حالا چه در بُعد مادّی باشد و چه در بُعد معنوی. در بُعد معنوی فرض کنید اگر کسی می‌خواهد اعتقاداتش را دُرُست کند یا می‌خواهد احکام شرعیه‌اش را یاد بگیرد، به او کمک کنید. در بُعد مادّی هم اگر در روابط اجتماعی‌اش مشکل مادّی دارد کمکش کنید و از او دستگیری و به او مساعدت کنید. «2»

پس اصلِ تعاون یک معنایی است که جزء ارتکازیات هر انسان است و آن اینکه انسان مدنیّ بالطبع است و به صورت اجتماعی زندگی می‌کند و هرکس به دیگری احتیاج دارد و به‌تنهایی نمی‌تواند امورش را اداره کند. بنابر این تعاون و همکاری یک اصل عُقلایی است که قابل انکار نیست. امّا آنچه در اینجا مورد نظر آیه تعاون بوده و در آیه مهم است این است که اصلِ همکاری به صورت مطلق نیست. مشارکتِ مطلق، همکاریِ مطلق و حمایتِ مطلق مورد تأیید اسلام نیست.

این آیه می‌خواهد یک روش جاهلیّت را بکوبد. چون در جاهلیّت برای تعاون و همکاری و حمایت محورهایی درست کرده بودند؛ مثلًا عشیره و نژاد. قرآن می‌گوید تعاون بر محور نسب و نژاد نیست. در جاهلیّت یک قبیله با قبیله دیگر متّحد می‌شد و به این هم کاری نداشتند که حق با اینها است یا با آنها است. قرآن این شیوه را می‌کوبد. قرآن حمایتِ به‌طور مطلق یا حمایت بر محورهایی که پوچ و جاهلیّت

__________________________________________________
(1)- بحارالأنوار، ج 1، ص 121
(2)- مشکل ما این است که همه در مسیر مادّیات می‌روند و خیال می‌کنند که تعاونی که ما داریم، تعاون نسبت به خوراک و پوشاک و مسکن است. نه خیر، هردو بُعد است. آیه قرآن در سوره بقره اوّل بُعد معنوی را مطرح می‌کند و بعد مسأله شکم و بُعد مادّی را.