سلوک عاشورایی : منزل اول: تعاون و همیاری - مجموعه قیام و انقلاب امام حسین تعاون صفحه 29

تَعَاوَنُوا عَلَی البِرِّ وَ التَّقْوَی

». یعنی اگر می‌خواهید یک جامعه از نظر روابط اجتماعی‌اش، چه در بُعد مادّی

مجموعه قیام و انقلاب امام حسین تعاون، ص: 26

و چه در بُعد معنوی سالم باشد، مقدّمات را فراهم کنید برای اینکه اهل آن جامعه به فرمان الهی عمل کنند، و مقدّمات را فراهم کنید برای اینکه نواهی را ترک کنند. این یک رکن اصلاح جامعه است.

رکن دوم اصلاح جامعه، «

وَ لَاتَعَاوَنُوا عَلَی الإثْمِ وَ الْعُدْوَان

» است که بخش دوم آیه تعاون است. «لَاتَعَاوَنُوا» معنایش مشخص است؛ چون «تَعَاوَنُوا» را معنا کردیم. یعنی مقدّمات اثم و عدوان را فراهم نکنید و برای اثم و عدوان تهیه اسباب نکنید.

* معنای اثم و عدوان ..... ص : 26

اثم و عدوان چیست و فرق بین این دو کدام است؟ «اثم» از نظر لغت، عملِ ناروا است و از نظر اصطلاحِ فقهی یا متشرّعانه به معنی گناه است؛ یعنی کاری که موجب عقب‌ماندگی انسان نسبت به زندگی سعادتمندانه می‌شود. «عدوان» به معنای تجاوز و ستم است. عدوان هم همان اثم است؛ امّا وقتی اثم و عدوان کنار هم آمدند مراد از اثم، آن عمل سیّئی است که متعدّی به غیر نیست ولی عدوان، اثم و عمل زشت و سیّئی است که متعدّی به غیر هم هست. لذا از آن تعبیر می‌کنند به تجاوز.

در آیه شریفه هر دو عملِ زشت را مطرح کرده است؛ چه سیّئی که در آن تعدّی به غیر نباشد و چه عملِ سیّئی که متعدّی به غیر هم باشد. یک‌وقت هست که- نعوذ بالله- شخصی نماز نمی‌خواند و روزه نمی‌گیرد که این در محیط تشریعی «سیّئه» است، در حالی که متعدّی به غیر نیست؛ امّا یک وقت مالِ مردم را می‌خورد که این کار، هم زشت و اثم است و هم متعدّی به غیر است. آیه شریفه هر دو را می‌گوید؛ «