سلوک عاشورایی : منزل اول: تعاون و همیاری - مجموعه قیام و انقلاب امام حسین تعاون صفحه 36

نهی. بحث این است که آیا این احکام، الزامی است یا غیر الزامی. «1» می‌گویند آنچه مسلّم است این است که «

وَ لَاتَعَاوَنُوا عَلَی الإثْمِ وَ الْعُدْوَان

» الزامی است. یعنی هیچ تردیدی نداریم که حکم دوم آیه، «حُرمت» است و تعاون بر اثم و عدوان «حرام» است و بی‌تردید، حکم تحریمی است و تنزیهی نیست. البته بعضی در اینجا «وحدت سیاق» را مطرح کرده‌اند و خواسته‌اند نتیجه بگیرند که حکم دوم، «کراهت» است که ما هم در جای خودش جوابشان را داده‌ایم که «تناسب حکم و موضوع» مقدّم بر وحدت سیاق است. یعنی آیه شریفه نمی‌خواهد بگوید «خوب است که کمک نکنید به او وقتی می‌خواهد معصیت کند»! یا «خوب است وقتی می‌خواهد دزدی کند به او نردبان ندهید»! یا «خوب است وقتی می‌خواهد سرِ کسی را ببُرد و آدم‌کُشی کند شما چاقو به دستش ندهید»! هیچ عاقلی این حرف‌ها را نمی‌زند. نخیر، این حرف‌ها نیست؛ نباید کمکش کنید. کمک کردن به او مسلّماً حرام است و حکم مطرح شده در «وَ لَاتَعَاوَنُوا عَلَی الإثْمِ وَ الْعُدْوَان» مسلّماً حرمت است. «2» پس در اینجا دو چیز هست که حرام است؛ یکی مساعدت کردنِ غیر در گناهی که می‌خواهد انجام دهد ولی تجاوز به غیر نیست؛ یعنی حُرمت اعانه به اثم. دیگری کمک کردن و مساعدت کردنِ غیر در ستمی که می‌خواهد انجام دهد و تجاوز به حقوق غیر است؛ یعنی حُرمت اعانه به عدوان. البته من در بحث خودم دومی را مقدّم می‌کنم؛ چون اوّلی (حُرمت اعانه به اثم) بحث مفصّلی دارد که در جلسات آینده مطرح می‌کنم.

* حرمت تعاون به عدوان ..... ص : 32

در باب عدم تعاون به عدوان در فقه عنوانی داریم که در مجالس و منابر هم زیاد شنیده‌اید و آن بحث «معونه ظالمین» است. عدوان یعنی ظلم؛ خیلی روشن است. ظلم هم که می‌گوییم، از نظر تداعی به ذهن ابتدا ظلم به غیر و تجاوز به حقوق غیر متبادرمی‌شود. «3»

آیه شریفه در اینجا می‌فرماید کمک نکن به عدوان؛ یعنی به ظلم کمک نکن. این همان بحثی است که در فقه ما مطرح است و فُقها تحت عنوان معونه ظالمین بحث می‌کنند. معونه ظالمین به همین معنا است که

__________________________________________________
(1)- این بحثی است که جایش در مدرسه است و ما هم آنجا این بحث‌ها را کرده‌ایم؛ اینجا من فقط اشاره‌ای می‌کنم
(2)- خواستم تناسب «حکم و موضوع» را تا حدودی معنا کنم. بعد راجع به این و مطالبی که استاد ما رضوان‌الله تعالی علیه (امام خمینی) درباره اثم دارند بحث مفصّلی دارم
(3)- بله، ظلم به نفس هم داریم؛ نه اینکه نداریم. الظّلم ثلاثة ... امّا حالا نمی‌خواهم بحث‌های اخلاقی را مطرح کنم. بلکه می‌خواهم بروم در جنبه‌های فقهی‌اش.