سلوک عاشورایی : منزل اول: تعاون و همیاری - مجموعه قیام و انقلاب امام حسین تعاون صفحه 66

* عدم پذیرش همه مصوّبات عقلائیه از ناحیه دین ..... ص : 58

در جلسه گذشته صُوَر مختلف مسأله را عرض کردم؛ در این جلسه فقط می‌خواهم تذکری بدهم و آن درباره «حکم عُقلایی» است. ما فرق می‌گذاریم بین حکم عقل مستقل و حکمی که به اصطلاح به آن می‌گویند حکم عُقلایی یا به تعبیر استاد ما «2»- رضوان الله تعالی علیه- «قوانین جزائیه عرفیه صرف نظر از دین». فرق بین این دو در این است که حکم عقل مستقل در منطقه شرع حجّت است و در این شبهه‌ای نیست؛ امّا بحث در این است که آیا این مصوبات عُقلائیه یا بناء عُقلا هم در منطقه شرع حجّت هستند یا نه؟ «3» جواب این است که شارع برخی از مصوبات عُقلائیه را پذیرفته و امضا کرده است و برخی را هم نپذیرفته است. یعنی احکامی را که عُقلا به آن عمل می‌کنند و اصطلاحاً به آن «سیره عُقلائیه» یا «بناء عُقلاء» یا «عقل جمعی» و «خِرَد جمعی» می‌گویند، این‌طور نیست که شارع همه اینها را پذیرفته باشد؛ بلکه بخشی از آن را نپذیرفته و صراحتاً ردّ هم کرده است.

یکی دو تا مثال هم می‌زنم تا بحث روشن شود؛ مثلًا ربا در همه محیطهای عُقلا جاری است. در صدر اسلام هم خیلی فراوان بوده و یک چیز جدیدی نیست و چه بسا اصلًا محور یک سنخ از تبادلات

__________________________________________________
(1)- جلسه 1863؛ دوشنبه، سیزدهم فروردین ماه 1380 ه-. ش، هفتم محرّم‌الحرام 1422 ه-. ق
(2)- امام خمینی (ره)

(3) 3- این خودش یک بحثی است که اینجا هم جایش نیست؛ ولی من اشاره می‌کنم و جهتش را هم عرض می‌کنم.

مجموعه قیام و انقلاب امام حسین تعاون، ص: 59

تجاری بوده و الآن هم هست. این از مصوّبات آنها است که هم سیره عُقلائیه بر آن است و هم بناء عُقلا؛ امّا شارع آمده و بالصّراحه آن را ردّ کرده است: «أَحَلَّ اللَّهُ الْبَیْعَ وَ حَرَّمَ الرِّبا». «1»

این آیه با صراحت خِرَد جمعی را در این مورد ردّ می‌کند. امثال این هم زیاد داریم؛ مثلًا مشروبات الکلی که شاید بتوان گفت خرید و فروش آن در محیطهای عُقلایی بیش از 99 درصد کشورها جایز است؛ شُربش هم جایز است و به این هم می‌گویند «خِرَد جمعی»؛ امّا اسلام بالصّراحه می‌گوید: «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَ الْمَیْسِرُ وَ الْأَنْصابُ وَ الْأَزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّیْطانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ». «2»