سلوک عاشورایی : منزل اول: تعاون و همیاری - مجموعه قیام و انقلاب امام حسین تعاون صفحه 91

است که ظاهراً یک مقداری پیچیدگی داشت و امروز از من سؤال کردند. چون گفتم که این قید راجع به مباحات است و استاد ما «1»- رضوان الله تعالی علیه- هم تارک هوی بودن را احتیاط واجب می‌دانند. لذا این را توضیح می‌دهم و بعد وارد بحثم می‌شوم.

هواها و خواسته‌ها و تعلّقات نفسانیه ما بر دو قِسم هستند؛ یک قِسم از آنها خواسته‌هایی است که از نظر فقهی نامشروع است- مثل اینکه شخصی بخواهد معصیتی انجام دهد یا واجبی را ترک کند- که ترک این قِسم، یعنی ترک هوای نامشروع، همان «عدالت و تقوا» است. امّا قِسم دیگر از هواهای نفسانیه، هواهای مشروع است که امام 1 آن را مطرح می‌کنند و می‌فرمایند بنابر احتیاط واجب، مرجع تقلید یا همان کارشناس روح باید «تارکِ هوای مشروع» هم باشد. چون همین هوای مشروع در دو بُعد بر یک فقیه امکان اثرگذاری دارد؛ اوّل بُعد استنباطی‌اش و دوم بُعد عملی‌اش. لذا باید همین تعلّقات نفسانیه مشروع را هم قطع کند.

* نحوه اثرگذاری هوای نفس مشروع بر فقیه ..... ص : 78

امّا درباره نحوه اثرگذاری هواهای مشروع بر بُعد استنباط احکام یک قضیه‌ای را که از استادمان- رضوان الله تعالی علیه- شنیده‌ام نقل می‌کنم تا مطلب روشن شود. یک‌وقتی ایشان طلبه‌ها را نصیحت می‌کردند و می‌فرمودند که در جوانی یک سفری مُشرّف شدم به عتبات و یک جلسه هم به درس مرحوم آقای نائینی 1 رفتم. در آن جلسه مرحوم آقای نائینی این قضیه را نقل کردند که یکی از بزرگان فُقها وقتی می‌خواست بحث احکام بئر را شروع کند، اوّل دستور داد که چاه آب خانه خودش را پُر کنند و بعد گفت حالا بحث را شروع می‌کنیم. «2» چرا؟ چون امکان دارد تعلّق خاطر من به چاه خانه‌ام که مورد ابتلاء من است، اثری بر روی اجتهادم بگذارد و باعث شود که من کم بگذارم. مثلًا فرض کنید که اگر در باب منزوحات بئر دو دسته روایت داریم که یک دسته می‌گوید پنج دلو بکش تا تطهیر شود و دسته دیگر می‌گوید سه دلو بکش، ممکن است که من برای اینکه کار خودم را راحت کنم بگویم سه دلو کافی

__________________________________________________
(1)- امام خمینی (ره)
(2)- «بئر» یعنی چاه آب؛ در گذشته که لوله کشی نبود، هر خانه‌ای چاهی داشت که آب آن را مصرف می‌کردند. «احکام بئر» مسائلی است که از کیفیت تطهیر آب چاه در صورت افتادن نجاست در آن بحث می‌کند؛ به این صورت که مشخص می‌کند که در صورت افتادن هر یک از نجاسات در چاه، چند دلو آب باید از آن بیرون کشید تا با جوشش آب جدید پاک شود که از آن به «منزوحات بئر» تعبیر می‌کنند.

مجموعه قیام و انقلاب امام حسین تعاون، ص: 79

است. فقیه نباید هوای نفس داشته باشد؛ اگر هوای نفس- حتّی هوای نفس مشروع- داشته باشد بر روی اجتهادش اثر می‌گذارد.

امّا درباره امکان اثرگذاری هوای نفس مشروع بر بُعد عملی فقیه هم یک مثال ساده می‌زنم. مثلًا بیت‌المال در اختیار او است و دو نفر هم هستند که هر دو از نظر شرعی به‌طور مساوی مستحقّ کمک از بیت‌المال هستند؛ امّا یکی با او موافق است و دیگری مخالف. اینجا هوای نفس اقتضا می‌کند که زیرِ بالِ آن کسی را بگیرد که با او موافق است؛ امّا فقیه نباید بین این دو در اعطای بیت‌المال فرق بگذارد و باید با هوای نفْسش مخالفت کند. این «