- دیباچه 1
- تشکر 3
- مقدمه 5
- گذر ی بر منابع 7
- مرور ی بر مطالعات جدید 9
- اشاره 14
- فصل اول: جغرافیا ی طبیعی کوفه 14
- ١. مفهوم شناسی 15
- الف) دلیل نامگذار ی کوفه 15
- پنج - کوفه الخُلد: 17
- سه -خَدّ العَذْراء: 17
- دو - سورستان: 17
- چهار - کوفه الجُند: 17
- یک - کوفان: 17
- اشاره 17
- ب) نام ها ی کوفه 17
- هفت- دارالهجره. 18
- ج) تاریخچه اجمالی کوفه 18
- شش- منزل جهاد. 18
- ٢. تأسیس شهر کوفه 20
- اشاره 21
- ب) مساحت 21
- الف) طول و عرض جغرافیایی و ارتفاع 21
- ٣. مباحث جغرافیایی 21
- ج) حدود و ثغور 22
- د) زمین 23
- ه) آب و هوا 25
- و) جمعیت 26
- چهارم - شقائق: 30
- اشاره 30
- اول - اُقحُوان: 30
- سوم - خزامی: 30
- دوم - حلفاء: 30
- یک - گیاهان قبل از بنیان گذار ی کوفه 30
- ز) گیاهان و درختان کوفه 30
- دو - درختان و گیاهان بعد از شهرشدن کوفه 31
- اشاره 31
- ششم - قِیْصوم: 31
- اول - درختان 31
- هفتم - نَصی: نوعی گیاه ساقه دراز سفید است که در چراگاه، بسیار از آن استفاده می شد. هرگاه ساقه این گیاه، ضخیم و خشک می شد، به آن «حَلی» می گفتند. 31
- پنجم - شیح: 31
- دوم - گیاهان 34
- 4. حیوانات 38
- الف) حیوانات خشکی 38
- اشاره 38
- اشاره 38
- اشاره 39
- اول - شتر و انواع آن 39
- یک - حیوانات اهلی 39
- دوم - گاو 39
- سوم - اسب 39
- پنجم - قاطر 41
- ششم - گوسفند 41
- چهارم - الاغ 41
- دهم - گربه 42
- نهم - مرغابی (اردک) 42
- هفتم - کبوتر 42
- هشتم - مرغ 42
- دو - حیوانات غیراهلی 43
- یازدهم - سگ 43
- اول - موش 43
- دوازدهم - خوک 43
- دوم - کلاغ (غُراب) 43
- اشاره 44
- دو - مارماهی 44
- چهارم - شترمرغ (ظَلیم \شترمرغ نر) 44
- ب) حیوانات آبی 44
- پنجم - آهو (ظبی) 44
- یک - ماهی بَنانی (سَمَک بَنانی) 44
- سوم - روباه ( ثعلب) 44
- ششم - سوسمار (ضبّ) 44
- اشاره 45
- 5. نهرها ی کوفه 45
- سه - زِمّیر 45
- الف) نهر عَلْقَمَه (نهر عَلْقَمی) 47
- ج) نهر نیل 47
- ب) نهر سُورا 47
- ه) نهر سَدیر 48
- ط) نهر قَوْرا 48
- ز) نهر صَراه 48
- و) نهر سَیلحین (سیلحون) 48
- د) نهر تاجیه 48
- ح) نهر صَرصَر 48
- ی) نهر کوثی 49
- ک) نهر خُرشیذ 49
- ن) نهر شیلی 49
- ل) نهر بَلْخ 49
- م) نهر بُوَیب 49
- الف) ساتیدَما 50
- اشاره 50
- ب) کوفان 50
- 6. کوه های کوفه 50
- الف) چاه حضرت علی (علیه السلام) (بئر علی) 51
- ٧. چاه ها ی کوفه 51
- ب) چاه جُعد (بئر جعد) 51
- اشاره 51
- اشاره 52
- ٩. توابع شهر کوفه و روستاها ی آن 52
- ٨. چشمه ها ی کوفه 52
- ج) چاه قصر دارالاماره 52
- د) چاه مُبارک 52
- دو - اَقساس مالک 53
- یک - إسْتینیاء 53
- سه - اُکَیْراح 54
- چهار - بانِقْیا 54
- شش - بَدیق 54
- پنج - بداه 54
- هشت - بَرَدان 55
- نه - بَقیقا 55
- هفت - بَرْثَه 55
- یازده - جُبّه 55
- ده - تَلّبَوَنّا 55
- دوازده - جُرْزَه 55
- سیزده - جَرَعه 55
- پانزده - حَروراء 56
- چهارده - جِسْر 56
- شانزده - جَصّاصه 56
- هفده - حیره 56
- هجده - خانِقَیْن 57
- بیست و سه - خَنْدَق سابور (خندق شاپور) 58
- بیست و دو - خَفیّه 58
- نوزده - خَرّاره 58
- بیست - خُصوص 58
- بیست و چهار - خَوَرْنَق 58
- بیست و یک - خَفّان 58
- بیست و پنج - دُوران 59
- بیست و هفت - زُرارَه 59
- بیست و شش - دُوما (دُرمَه) 59
- سی و دو - سَوادیّه 60
- سی و یک - سَنینِیا 60
- بیست و نه - زَیْدان 60
- بیست و هشت - زَُوْرَه 60
- سی - سَکِن 60
- سی و چهار - سَیْلَحون (سَیْلَحین) 61
- سی و سه - سِیْب 61
- سی و هشت - صِنّین 61
- سی و شش - شیلی 61
- سی و هفت - صَریفین 61
- سی و پنج - شانیا 61
- سی و نه - طِیَزناباذ (ضَیزَناباذ) 62
- چهل و یک - عَین جَمَل 62
- چهل - عَقْر (عقر بابل) 62
- چهل و دو - عین صَید 63
- چهل و پنج - غَرِیّان 63
- چهل و چهار - غاضِریَّه 63
- چهل و سه - عین ظَبْی 63
- چهل و شش - غَطَط 64
- چهل و هفت - قادسیه 64
- چهل و هشت - قَرْیَه اَبی صَلابَه 65
- چهل و نه - قریه ذی الکفل 65
- پنجاه - قَسّین 65
- پنجاه و یک - قصرالعَدَسیّین 65
- پنجاه و دو - قُطْقُطانه 65
- پنجاه و چهار - کُوَیفه عمرو (کویفه ابن عُمَر) 66
- پنجاه و پنج - لِسان 66
- پنجاه و سه - قَوْرا 66
- پنجاه و شش - لَعْلَع 66
- پنجاه و هشت - مِلْطاط 67
- پنجاه و نه - نَجَف 67
- پنجاه و هفت - مَلَح 67
- شصت - نُخَیْلَه 67
- شصت و سه - وادِی السِّباع 68
- شصت و دو - نُعْماباذ 68
- شصت و یک - نَشاسْتَج 68
- ١٠. باغ ها ی کوفه 68
- ١٢. دیرها ی کوفه (دیارات کوفه) 70
- اشاره 70
- ١١. دروازه ها ی کوفه 70
- ج) دیر الجَماجِم 73
- الف) دیارات الأساقف 73
- ب) دیر اَعْوَر 73
- د) دیر حُرْمه 74
- ه) دیر حِنَّه 74
- ز) دیر سِرجِس (سرجیس) 75
- ح) دیر سلسله 75
- ط) دیر السَّوا 75
- و) دیر زُراره 75
- ک) دیر قُرَّه 76
- م) دیر مَرْعَبْدا 76
- ل) دیر کعب 76
- ی) دیر الشّاء 76
- ن) دیر هند الصغری 76
- س) دیر هند الکبری 77
- اشاره 78
- فصل دوم: شهرساز ی و معمار ی کوفه 78
- مقدمه 79
- یک - شکل ظاهر ی، تعداد اتاق ها و وضعیت داخلی خانه ها 80
- الف) سبک و سیاق خانه ساز ی 80
- ١. خانه ها 80
- ب) مصالح ساختمانی 87
- دو - نورگیرها 87
- اول - خانه حضرت علی (علیه السلام) 90
- ج) خانه ها ی افراد مشهور و معروف 90
- اشاره 90
- اشاره 90
- یک - خانه ها ی واقع در مرکز شهر 90
- سوم - خانه عبدالله بن مسعود 92
- چهارم - خانه ولید بن عُقْبه 92
- دوم - خانه جُعْدَه بن هبیره مخزومی 92
- پنجم - خانه عُماره بن عُقْبَه 92
- هشتم و نهم - خانه سلمان بن ربیعه باهلی و مُسَیّب بن نَجْبَه فَزاریّ 93
- هفتم - خانه حُذَیفه بن یَمان 93
- دهم - خانه عمرو بن حُرَیث 93
- ششم - خانه ابوموسی اشعری 93
- چهاردهم - خانه ابن حکیم 94
- دوازدهم - خانه خالد بن عرفطه 94
- یازدهم - خانه طَلْحه بن عبیدالله 94
- سیزدهم - خانه سَعد بن قیس 94
- اول - خانه خَبّاب بن اَرَت 95
- دوم - خانه زید بن ارْقَم انصاری 95
- دو - خانه ها ی واقع در محله ها ی شهر 95
- پانزدهم - خانه مختار بن ابی عُبَیده ثَقَفی 95
- چهارم - خانه عدی بن حاتم طائی 95
- سوم - خانه جَریر بن عبدالله بجلی 95
- ششم - خانه هانی بن عُرْوه 96
- هفتم - خانه اَشْعث بن قیس 96
- هشتم - خانه قُرظَه بن کَعْب انصاری 96
- پنجم - خانه خُنَیْس بن سَعد 96
- ٢. بازارها 97
- الف) موقعیت بازارها 97
- ب) وضعیت ظاهر ی دکان ها 97
- اشاره 98
- ج) بازارها ی تخصصی 98
- دو - بازار خرمافروشان (سوق التّمارین) 99
- یک - بازار شترفروشان (سوق الابِلْ) 99
- چهار - بازار کرباس فروشان 100
- شش - بازار اسب فروشان (سوق البَراذین) 100
- سه - بازار ماهی فروشان 100
- پنج - بازار کفش فروشان (سوق الحَذّائین) 100
- نه - بازار روغن فروشان (سوق الزیّاتین) 101
- هشت - بازار شمشیرفروشان (صَیاقله) 101
- هفت - بازار صیرفی ها (رَحْبَهُ الصیارف) 101
- ده - بازار صابون سازان (اصحاب الصابون) 102
- یازده - بازار گوسفند (سَوْق الغَنَم) 102
- سیزده - بازار خرید و فروش مرغ 102
- دوازده - بازار گربه فروشان 102
- نوزده - بازار سرکه فروش ها (سوق الخلاّلین) 103
- شانزده - بازار انواع گستردنی ها مانند فرش، گلیم و. . . (اصحاب الأنماط) 103
- پانزده - بازار رفوگرها (سوق الرفّاثین) 103
- چهارده - بازار زین سازان یا زین فروشان (سوق السَرّاجین) 103
- هیجده - بازار سویق فروشان (قاووت فروشان) (سوق السوّاقین) 103
- هفده - بازار خَزّفروشان (اصحاب الخزّ) 103
- بیست و شش - بازار گازران یا رخت شویان (سوق القَصّارین) 104
- بیست و یک - بازار عطرفروشان (سوق الحَنّاطین) 104
- د) نظارت بر بازار 104
- بیست - بازار زرگرها (سوق الصاغه) 104
- بیست و پنج - بازار صحّاف ها ( سوق الورّاقین) 104
- بیست و دو- بازار آهنگران (سوق الحدّادین) 104
- بیست و سه - بازار گل فروشان (باعَه الأزْهار) 104
- بیست و چهار - بازار خیاطها (سوق الخیاطین) 104
- اشاره 107
- ٣. مساجدکوفه 107
- اشاره 108
- اول - مسجد جامع کوفه قبل از اسلام 108
- یک- مسجد جامع کوفه در گذر تاریخ 108
- الف) مسجد جامع کوفه (تصویرهای شماره 5 - ١) 108
- دوم- مسجد در زمان سعد بن ابی وقاص 109
- سوم - مسجد در زمان زیاد بن ابیه 113
- دوم - باب الفیل 115
- اول - باب السُدَّه 115
- اشاره 115
- دو - درها ی مسجد جامع 115
- سوم- باب الکنده 116
- چهارم- باب الأنماط 117
- سه - ستون ها ی مسجد جامع 117
- دوم - بیت الطشت 118
- اشاره 118
- چهار - مکان ها ی تاریخی در مسجد جامع 118
- اول - دکّه القضاء 118
- چهارم - تَنُّور 119
- پنجم - محراب حضرت علی (علیه السلام) 119
- سوم - سفینه نوح 119
- پنج - دستشویی و وضوخانه مسجد جامع کوفه 120
- شش - فاصله مسجد تا دارالاماره 120
- هفت - مسجد جامع کوفه از منظر باستان شناسی 121
- ب) دیگر مساجد 123
- اشاره 123
- یک - مساجد مبارکه 124
- اول - مسجد سَهْلَه 124
- اشاره 124
- دوم- مسجد بنی کاهل 125
- پنجم - مسجد غَنّی 126
- سوم - مسجد صَعْصَعَه بن صوحان 126
- چهارم - مسجد زید بن صوحان 126
- هشتم - مسجد الحمراء 127
- ششم - مسجد حَنّانه 127
- هفتم - مسجد جُعْفی 127
- اشاره 128
- دو - مساجد ملعونه 128
- اول - مسجد اَشعث 129
- چهارم - مسجد شَبَث 129
- دوم - مسجد جَریر 129
- پنجم - مسجد تَیم (مسجد بنوتَیِم) 129
- سوم - مسجد سَمّاک 129
- ششم - مسجد ثَقیف 130
- هفتم - مسجدی در الحمراء 130
- اول - مسجد جُهَیْنَه (مسجد بنودُهمان) 130
- سه - مساجد دیگر 130
- اشاره 130
- سوم - مسجد بنی عبدالله بن دارِم 131
- دوم - مسجد بنی مَخْزوم 131
- چهارم - مسجد بنی جَذیمه 131
- پنجم - مسجد بنی عَنْزَه (مسجد بنوعناز یا مسجد بنی عنز) 131
- ششم - مسجد سَکون (مسجد بنی سکون) 132
- نهم - مسجد بنی سُنْبُس (مسجد عدی بن حاتَم) 132
- هفتم - مسجد قُصّاص 132
- هشتم - مسجد عبدالقیس 132
- یازدهم - مسجد بنی بَهْدَلَه 133
- سیزدهم - مسجد اَحْمَس (مسجد مُزَیْنه) 133
- دوازدهم - مسجد اَنْصار 133
- دهم - مسجد بنی مُقاصف 133
- نوزدهم - مسجد نَخَعْ 134
- پانزدهم - مسجد بنی البَدّاء 134
- بیستم - مسجد بنی مُرّا 134
- هفدهم - مسجد بنی هِلال 134
- هجدهم - مسجد بنی الشیطان 134
- چهاردهم - مسجد بنی اَوْد 134
- شانزدهم - مسجد بنی ذُهَل 134
- اشاره 135
- یک - قصر در زمان سعد 135
- 4. قصر دارالاماره 135
- اشاره 135
- الف) دارالاماره از دیدگاه منابع تاریخی 135
- دو - قصر در زمان زیاد 137
- اشاره 138
- ب) دارالاماره از منظر حفاری های باستان شناسی 138
- دو - شکل هندسی قصر و مساحت آن 139
- یک - موقعیت قصر 139
- چهار - برج های قصر 140
- سه - دیوارهای قصر 140
- پنج - درهای ورودی قصر (مداخل) 141
- شش - اطاق ها، ایوان ها، رواق ها، سالن ها و آشپزخانه های داخل قصر 141
- هفت - حمام و مخزن و فاضلاب 145
- هشت - طِمار 146
- نه - مصالح ساختمانی دارالإماره 147
- 5. زندان کوفه 148
- 6. میدان اصلی شهر 149
- اشاره 149
- الف) مرکز شهر (صحن) 150
- ب) رحبه (رحبه علیّ و رحبه الصَیارف) 151
- ج) آریّ 152
- اشاره 153
- الف) خیابان ها 153
- ٧. معابر (خیابان ها، چهارسوها و کوچه ها) 153
- اندازه خیابان ها 155
- سکّه دار الرومیین 156
- سکّه لحّام جریر 156
- سکّه عُمَیْرَه 157
- سکّه الثَوْریین (سکّه الثَوْر) 157
- سکّه علاء بن مِحْرز 157
- سکّه شَبَث 157
- سکّه بنی جذیمه 157
- سکّه الموالی 157
- ب) چهارسوها 158
- دو - چهارسوی بَجیله 158
- یک - چهارسوی خُنَیْس 158
- سکّه البَرید 158
- اشاره 158
- سه - چهارسوی هَمْدان 159
- چهار - چهارسوی کِنْده 159
- ج) کوچه ها 159
- ٩. حمام ها 160
- ٨. کاروان سراها و مهمان خانه ها 160
- اشاره 160
- ج) حمام مَهْبَذان 163
- الف) حمام اَعْیَن 163
- د/ ه) حمام عمرو بن حریث و حمام قطان (قَطَن) بن عبدالله 163
- ب) حمام عمر بن سعد 163
- اشاره 164
- ١٠. مکان های عمومی 164
- الف) جبّانات و گورستان ها 164
- و) حمام ابن بَرْدَه 164
- اشاره 164
- یک - جبّانه های یمنی ها (قحطانی ها) 165
- اشاره 165
- سوم - جبّانه بِشْر 166
- پنجم - جبّانه مِخْنَف (جبّانه اَزْد) 166
- دوم - جبّانه کِنْده 166
- چهارم - جبّانه مراد 166
- اول - جبّانه سبیع (جبانه الحشاشین) 166
- ششم - جبّانه الصائدیین 167
- اول - جبّانه (ثُوَیَّه) 167
- اشاره 167
- دو - جبّانه های عدنانی ها 167
- دوم - جبّانه عَرْزَم 168
- سوم - جبّانه سالم (جبّانه بنی سلول) 168
- چهار - قبر رُشَید هَجری 169
- اشاره 169
- چهارم - جبّانه اتبر 169
- سه - آرامگاه مختار بن عبید ثقفی 169
- دو - آرامگاه هانی بن عروه 169
- سه - آرامگاه های خارج از جبانات 169
- یک - آرامگاه مسلم بن عقیل٧ 169
- پنج - قبر عبدالله بن عفیف اَزْدی 170
- اشاره 170
- شش - قبر میثم تمّار 170
- ب) صحراها 170
- سه - صحرای بنی یَشْکُر 171
- چهار - صحرای بَرْدَخْت 171
- پنج - صحرای بنی قَرار 171
- دو - صحرای بنی عامر 171
- یک - صحرای اُثَیر (بنی اُثَیر) 171
- هفت - صحرای سالم 172
- ج) کُناسَه 172
- هشت - صحرای عَبْدالقِیْس 172
- شش - صحرای شَبَث 172
- د) سَبْخَه 173
- ه) دارالرزق 174
- و) جسر کوفه (پُل کوفه) 174
- ح) عاقول (شاهجان) 175
- ز) سیل بند کوفه (مُسَنّاه جابر) 175
- فصل سوم: مردم شناسی و روان شناسی مردم 176
- اشاره 176
- کوفه 176
- ١. خلقیات روحی و روانی 177
- اشاره 177
- الف) ویژگی های مثبت کوفیان 178
- یک - شجاعت 178
- دو - ایمان و حمیت دینی 179
- سه - علم 180
- اشاره 181
- یک - دنیاطلبی 181
- ب) ویژگی ها و صفت های منفی کوفیان 181
- دو - نظام ناپذیری 183
- چهار - تابع احساسات بودن 185
- سه - اجتهادات نابجا 185
- پنج - غَدَر و فریب کاری 186
- شش - بخل 188
- اشاره 188
- ٢. مناسبات انسانی 188
- هفت - خیانت گری 188
- الف) سلام کردن 189
- د) خداحافظی کردن 190
- ج) معانقه 190
- ب) مصافحه 190
- ه) ایستادن برای احترام 190
- اشاره 191
- ٣. دسته بندی طبقات مختلف اجتماعی 191
- ز) مناسبات دیگر 191
- و) عطسه نمودن 191
- الف) دسته بندی قبیله ای 192
- ب) دسته بندی نژادی 193
- ج) دسته بندی دینی 195
- د) دسته بندی سیاسی - مذهبی مسلمانان 196
- ه) دسته بندی طبقاتی 198
- اشاره 204
- فصل چهارم: وضعیت اقتصادی کوفه 204
- یک - کیفیت سکه زدن 205
- ١. چگونگی داد و ستد و معاملات 205
- الف) نوع پول رایج 205
- اشاره 205
- دو - سکه در صدر اسلام 206
- سه - انواع سکه ها و وزن آنها 208
- اشاره 208
- سوم - درهم های جَوارقی 209
- اول - درهم های بَغْلی 209
- دوم - درهم های طبری 209
- چهار - سکه های غیرخالص 210
- ب) چک، سفته و حواله 212
- الف) فضیلت تجارت 213
- ٢. تجارت 213
- ب) آداب تجارت 213
- ج) اجمالی از تاریخ تجارت در کوفه 216
- د) کاروان های تجاری 218
- یک - مسیر شرق کوفه 219
- ه) مسیرهای تجاری 219
- دو - مسیر جنوب کوفه 219
- اشاره 219
- سه - مسیر غرب کوفه 219
- ٣. دام داری 219
- 4. مشاغل 220
- اشاره 220
- الف) صناعات 220
- اشاره 220
- یک - بنایی و معماری 220
- دو - خشت زنی و قالب ریزی آجر 221
- سه - گچ کاری 221
- چهار - کاشی سازی 221
- هفت - مس گری 222
- پنج - شیشه گری 222
- شش - سفال گری 222
- نُه - نجّاری 223
- هشت - آهن گری 223
- ده - زرگری 224
- یازده - صابون سازی 224
- پانزده - دباغی 225
- سیزده - آسیابانی 225
- دوازده - عطرسازی 225
- چهارده - روغن کشی 225
- هجده - حصیربافی 226
- هفده - رنگ رزی 226
- شانزده - کفش سازی 226
- نوزده - پشم ریسی 226
- بیست - خیمه سازی 227
- بیست و یک - بافندگی 227
- اشاره 228
- بیست و دو - خیاطی 228
- ب) مشاغل واسطه ای 228
- سه - بقّالی 229
- یک - صرّافی 229
- دو - قصابی 229
- یک - حمّامی 230
- دو - حَجّامی 230
- شش - سمساری 230
- ج) مشاغل خدماتی 230
- چهار - علف فروشی 230
- پنج - پارچه فروشی 230
- اشاره 230
- چهار - نظافت گری شهر 231
- سه - قَصّاری 231
- پنج - پزشکی 231
- 5. واردات 232
- 6. صادرات 235
- چگونگی آبیاری 236
- ٧. کشاورزی 236
- یک - خَراج 239
- ٨. راه های درآمد کوفه 239
- اشاره 239
- الف) راه های درآمد حکومت کوفه 239
- سه - جزیه 242
- دو - صدقه 242
- پنج - مالیات بر تجارت 243
- چهار - غنایم جنگی 243
- شش - هدایای عید نوروز و مهرگان 244
- هفت - زمین های صوافی 244
- ب) هزینه های حکومت کوفه 245
- اشاره 245
- یک - حقوق کارمندان 245
- سه - قرض به مردم 246
- دو - خدمات شهری 246
- پنج - رسیدگی به فقرا و یتیمان 247
- اول - عطاء 247
- هفت - عطاء و رزق 247
- شش - پرداخت به حکومت مرکزی 247
- چهار - نگهداری مقداری از اموال برای مواقع اضطراری 247
- دوم - رزق 253
- ج) سطح زندگی مردم و قیمت بعضی از کالاها 254
- فصل پنجم: مسائل فرهنگی و تعلیم و تربیت 258
- اشاره 258
- ١. تعلیم و تربیت 259
- یک - کلیاتی در باره شعر در صدر اسلام 263
- اشاره 263
- الف) شاعران 263
- ٢. شخصیت های فرهنگی 263
- سوم - تمدن و فرهنگ تازه 264
- دوم - ارتباط اعراب با ملیّت های مختلف 264
- اول - اسلام 264
- چهارم - سیاست 264
- اول - قیس بن عمرو حارثی، معروف به نجاشی 266
- دو - شاعران 266
- اشاره 266
- دوم - رَبیعه بن مَقْرُوم قیسی 267
- سوم - جَرْوَل بن اَوْس، معروف به حُطَیئه 267
- چهارم - شوید بن ابی کاهل 267
- ششم - ظالم بن عمرو بن سفیان، معروف به ابوالاسود دئلی 268
- هفتم - متوکل بن عبدالله بن کُنانه، معروف به متوکل لیثی و متوکل کُنانی 268
- پنجم - نابغه جُعدی 268
- نهم - عبدالله بن زبیر اسدی 269
- هشتم - ابو مَعْرَض مُغَیره بن عبدالله بن مُدْرَکَه، مشهور به اُقَیْشِر اَسَدی 269
- دهم - سُراقه بن مِرْداس بارقی 269
- دوازدهم - ابوالمُصَبَّح عبدالرحمان بن عبدالله، معروف به اَعشی هَمْدان 270
- یازدهم - اَیْمَن بن خُرَیم 270
- سیزدهم - کَعْب بن جُعَیْل 270
- شانزدهم - همّام بن غالب بن صعصعه، معروف به فَرَزْدَق 271
- چهاردهم - مالک بن اسماء بن خارجه فَزاری 271
- پانزدهم - حَکَم بن عبدل اسدی 271
- هفدهم - حَرمَله بن مُنْذِر، معروف به ابوزُبَیْد طایی 272
- هجدهم - سلیمان بن صُرَد خُزاعی 273
- بیست و یکم و بیست و دوم و بیست و سوم - نضر، نعمان و نعیم پسران عجلان انصاری خزرجی 273
- نوزدهم - عمرو بن ضابی بن حَرَث بَرْجَمی 273
- بیستم - عُماره بن عقبه بن ابی معیط 273
- بیست و چهارم - فُضاله بن شریک بن سلمان 274
- بیست و پنجم - عبدالله بن خلیفه بولایی 274
- بیست و هشتم - رَبیعه بن حُوط 274
- بیست و هفتم - یزید بن مُغْفَل مِذْحجی جُعْفی 274
- بیست و نهم - عبدالله بن هَمّام 274
- بیست و ششم - اَیاس بن عَثَل طایی 274
- سی و چهارم - شُرَیح قاضی 275
- سی و دوم - عَوْف بن عبدالله بن اَحْمَر اَزْدی 275
- سی ام - عُمر بن یزید بن هلال نَخَعی 275
- سی و یکم - عبدالله بن حُر جُعفی 275
- سی و سوم - وَهَب بن زَمْعَه جَمْحی، معروف به ابودَهْبَل 275
- سی و ششم - لَبید بن ربیعه عامری 276
- ب) خطیبان 276
- سی و پنجم - صعصعه بن صَوْحان 276
- اشاره 276
- دو - نعمان بن بشیر 277
- یک - صعصعه بن صَوْحان 277
- سه - زیاد بن ابیه 277
- ج) صحابه، محدثان، فقها و دیگر اندیشمندان 278
- چهار - ولید بن عقبه بن ابی معیط 278
- پنج، شش و هفت - متوکل لیثی، اقیشر اسدی، عبدالله بن زبیر اسدی 278
- هشت - عابس بن ابی شبیب شاکری همدانی 278
- ٣. افسانه ها و اسطوره ها 291
- 4. آداب قرائت قرآن 293
- ب) پاکیزه کردن دهان 293
- اشاره 293
- ج) استعاذه 293
- الف) خواندن قرآن با صدای نیکو 293
- و) خشوع 294
- د) ترتیل 294
- ه) تدبّر 294
- ز) کسانی که بهتر است قرآن نخوانند 294
- قاریان قرآن 295
- الف) موسیقی 299
- 5. موسیقی و اعمال خلاف شرع رایج 299
- ب) می خوارگی 301
- 6. کتابت و خط 302
- الف) آداب نوشتن 302
- ب) وسایل نوشتن (ادوات کتابت) 304
- اشاره 304
- ج) خط کوفی 307
- اشاره 312
- فصل ششم: آداب و رسوم 312
- ١. خواستگاری 313
- اشاره 315
- ٢. ازدواج 315
- الف) تعیین مهریه 315
- ب) جهیزیه 316
- ج) خطبه نکاح 316
- د) فاصله بین عقد و عروسی (زفاف) 317
- ه) مراسم عروسی (زفاف) 317
- یک - وقوع عروسی در شب 317
- اشاره 317
- دو - آرایش عروس 317
- پنج - شعرخوانی و دف زدن و تکبیر گفتن در شب عروسی 318
- سه - بردن عروس از خانه پدر به خانه شوهر 318
- چهار - همراهان عروس 318
- شش - نِثار عروسی 319
- هفت - ولیمه عروسی 319
- نُه - تبریک عروسی 320
- هشت - ماندن زنی از خویشان عروس در شب زفاف 320
- اشاره 321
- ده - شستن پای عروس 321
- الف) غسل میت (تغسیل) 321
- ٣. مراسم خاک سپاری مردگان 321
- د) نماز بر میت 323
- ب) تکفین 323
- ج) حنوط 323
- و) تدفین 325
- ه) تشییع جنازه 325
- ز) مراسم بعد از تدفین 327
- 4. جنگ و صلح 329
- الف) اعلان جنگ 329
- ب) سربازگیری 329
- ج) نظام جمع 330
- اول - سلاح های هجومی سبک 332
- اشاره 332
- یک - سلاح های هجومی 332
- د) ادوات و سلاح های جنگی 332
- دوم - سلاح های هجومی سنگین 345
- دو - سلاح های دفاعی 348
- اشاره 348
- اول - سلاح های دفاعی سبک 348
- دوم - سلاح های دفاعی سنگین 353
- ه) تعلیم جنگاوران 354
- و) اسلحه سازی 355
- ز) پیک 355
- ح) صلح 358
- ط) شعارهای جنگی 360
- ی) طریقه تقسیم غنایم جنگی 360
- ک) پرچم 362
- اشاره 363
- ل) واحدهای تشکیل دهنده سپاه 363
- یک - پیاده نظام (رجّاله) 363
- دوم - تعقیب و گریز 364
- اول - حمله 364
- اشاره 364
- دو - سواره نظام (خیّاله، فُرْسان) 364
- سه - تیراندازان (رُماه، نَشّابون) 365
- چهارم - پشتیبانی 365
- سوم - جمع آوری اطلاعات 365
- چهار - کارگران (فَعَلَه) 366
- پنج - واحد خدمات (تدارکات) 366
- م) مراحل جنگ 367
- دو - حرکت به سوی دشمن 367
- یک - جمع نیرو 367
- اشاره 367
- سه - استقرار در لشکرگاه 369
- چهار - آمادگی های قبل از جنگ 370
- پنج - شروع جنگ 371
- شش - تدابیر دفاعی 372
- پنجم -خلیفه 373
- ن) درجات نظامی سپاه اسلام 373
- یک - درجات نظامی سپاه اسلام 373
- سوم - فرمانده گردان (امیر الکُرْدُوس) 373
- اشاره 373
- دوم - فرماندهان واحدهای اصلی (اُمَراء التعبیه) 373
- چهارم - قائد 373
- اشاره 373
- اول - فرمانده کل سپاه (امیر الجیش) 373
- ششم - عریف 374
- دو - درجات نظامی ایرانیان 374
- س) آرایش جنگی 375
- سوم - طُرَنْجار 375
- اشاره 375
- دوم - طُومْرُخ 375
- سه - درجات نظامی روم 375
- پنجم - قَمْطَرُخ 375
- اشاره 375
- ششم - داقْرُخ 375
- چهارم - قُومِسْ 375
- اول - بِطْریق 375
- دو - نظام صَفّ (نظام زَحْف) 376
- یک - نظام کَرّ و فَرّ (هجوم و فرار) 376
- اشاره 377
- سه - نظام خمیس 377
- چهارم - مَیْسَره 378
- دوم - قلب 378
- اول - طلیعه (مقدمه) 378
- سوم - مَیْمَنه 378
- پنجم - ساقه (موَخره) 379
- چهار - نظام کرادیس 381
- ع) جاسوسی 382
- الف) طریقه آتش روشن کردن 384
- 5. پخت وپز 384
- ج) پختن نان 385
- ب) پختن غذا 385
- یک - انتخاب همراه مناسب 387
- 6. سیر و سفر و تفرّج 387
- الف) آداب سفر 387
- سه - برداشتن عصا 387
- دو - برداشتن وسایل شخصی ضروری 387
- اشاره 387
- هفت - مروّت و جوانمردی در سفر 388
- شش - بدرقه مسافر 388
- چهار - یاد خدا نمودن 388
- هشت - شعر و آواز خواندن در سفر 388
- پنج - صدقه دادن 388
- یازده - مصافحه و معانقه با مسافر 389
- ده - سوغات آوردن از سفر 389
- نُه - مسئولیت به عهده گرفتن در سفر 389
- ب) وسایل حمل و نقل 389
- اشاره 391
- ٧. وسایل روشنایی 391
- الف) سِراج (مصباح) 391
- ب) قندیل 392
- د) حرادیّ 393
- ج) شمع 393
- اشاره 394
- ٨. ظروف 394
- ج) بُرْمَه 394
- الف) ابریق 394
- ب) اِداوَه 394
- د) تَوْر 394
- و) جَرَّه 395
- ز) جَفْنَه 395
- ه) جِراب 395
- ح) دَلْو 395
- ی) زِقّ 396
- ل) شَنّ 396
- ط) زِکْوَه 396
- ک) سطیحه 396
- س) ظَبْیَه 397
- م) صَحْفَه 397
- ن) طَست (طشت) 397
- ع) عُکَّه 397
- ق) قِدْر 398
- ص) قَدَح 398
- ر) قِرْبَه 398
- ف) قارُورَه 398
- خ) قُلَّه 399
- ث) قَعْب 399
- ت) قَصْعَه 399
- ش) قَسْ (قَسّه) 399
- غ) کَوْز 400
- ظ) کُوب 400
- ذ) قَوْصَرَه 400
- ض) کَأْس 400
- اج) مِزْوَد (مِزْوَدَه) 401
- او) مِطْهَرَه 401
- اه) مَسْک 401
- اد) مزاده 401
- اب) مِخْضَب 401
- ٩. دوستی 402
- از) مِکْتَلْ 402
- اح) مِهْراس 402
- اشاره 404
- ١٠. آرایش ظاهری زنان و مردان 404
- اول - عطر 405
- دوم - گیاهان خوشبو 405
- اشاره 405
- یک - استعمال بوهای خوش 405
- الف) آرایش ها و زینت های مشترک زنان و مردان 405
- اشاره 405
- دو - استعمال روغن های مختلف 406
- اشاره 406
- اول - روغن بنفشه 406
- دوم - وَسْمَه (کَتْم) 407
- دوم - روغن بان 407
- اول - حناء 407
- سه - استعمال رنگ ها 407
- چهارم - روغن کُنجد 407
- اشاره 407
- سوم - روغن زَنْبَق (زنبه) 407
- چهار - سرمه کشیدن 408
- پنج - آرایش موها 408
- اشاره 408
- ب) زینت ها و آرایش های اختصاصی زنان 409
- ج) زینت ها و آرایش های اختصاصی مردان 410
- ١١. مجالس عمومی و گردهمایی ها 412
- ١٢. سرگرمی و ورزش 414
- اشاره 417
- ١٣. آداب و رسوم مجالس خلفا و امرا 417
- الف) دربان (حاجب) 418
- ب) اذن دخول 419
- ج) کیفیت ورود در مجلس 419
- د) تجمّلات مجلس 420
- ه) پاسبان در مجلس 420
- یک - مواد پارچه ها 421
- اشاره 421
- الف) پارچه ها 421
- و) مرخص شدن از مجلس 421
- ١4. لباس پوشیدن و حجاب 421
- اشاره 421
- دو - نام پارچه ها 421
- چهارم - خَزّ 422
- دوم - بَزّ 422
- سوم - حریر 422
- اول - اِسْتَبْرَق 422
- پنجم - دیباج 423
- هفتم - سُنْدُس 423
- ششم - رَفْرَفْ 423
- هشتم - قِبْطیّه 424
- دهم - کتان 424
- نهم - قَزّ 424
- دوازدهم - مُعَلَّم 425
- سیزدهم - مُنَیّر 425
- چهاردهم - وَشی 425
- یازدهم - کَرْباس 425
- اشاره 426
- ب) لباس ها 426
- یک - پوشش سر 427
- اول - عِمامَه 427
- اشاره 427
- سوم - قَلَنْسُوَه 430
- دوم - بُرْنُس 430
- چهارم - کوفیه و عِقال 431
- پنجم - بُرْقَعْ 431
- هشتم - مِعْجَر 432
- هفتم - خِمار 432
- ششم - نِقاب 432
- نُهم - قِناع و مِقْنَعَه 433
- دهم - لِثام 433
- سوم - بُرْجُد 434
- اشاره 434
- دو - پوشش بدن 434
- دوم - بِجاد 434
- یکم - بَتّ 434
- چهارم - بُرْد 434
- پنجم - بُرْدَه 435
- هفتم - جُبَّه 436
- ششم - ثَوب قِطْری 436
- هشتم - جلْباب 436
- نهم - حِبْرَه (حَبَرَه) 437
- دهم - حُلّه 437
- یازدهم - خمیصه 438
- دوازدهم - دِثار 438
- پانزدهم - رَیْطَه 439
- چهاردهم - رِداء 439
- سیزدهم - دُرّاعَه و مِدْرَع 439
- هفدهم - ساج 440
- نوزدهم - سِرْبال 440
- هجدهم - سُدوس 440
- شانزدهم - سابِریّ 440
- بیست و دوم - طاق 441
- بیست و سوم - طَیْلَسان 441
- بیست و یکم - شَمْلَه 441
- بیستم - شِعار 441
- بیست و پنجم - غِلالَه 442
- بیست و چهارم - عَباء (عَباءَه) 442
- بیست و هفتم - قَسّی 443
- بیست و هشتم - قَطیفَه 443
- بیست و ششم - قَباء 443
- بیست و نهم - قَمیص 444
- سی ام - کِساء (کِسْوَه) 447
- سی و یکم - مُسْتَقَه 448
- سی و سوم - مِطْرَف (مُطْرَف) 448
- سی و دوم - مِسْح 448
- سی و چهارم - مُقَطَّعَه 449
- سی و هفتم - نَمِرَه 449
- سی و ششم - مِلحَفَه 449
- سی و پنجم - مُلاءَه 449
- سی و هشتم - یَلْمَق 450
- یکم - اِزار (مِئزَر) 450
- اشاره 450
- سه - پوشش پایین بدن 450
- دوم - تُبّان 451
- سوم - دِقْرارَه 452
- چهارم - سَراویل 452
- ششم - مِرْط 453
- پنجم - فُوطَه 453
- هفتم - مِنْطَق، مِنْطَقَه، نِطاق 454
- یکم - جَوْرَب 454
- چهار - پوشش کف پا 454
- سوم - خُفّ 454
- دوم - حِذاء 454
- چهارم - نَعل 455
- اشاره 457
- فصل هفتم: نوع تغذیه 457
- الف) تاریخچه ای از غذای عرب 458
- ١. غذاها 458
- ب) وعده های غذایی عرب 460
- اشاره 461
- ج) انواع غذاها 461
- اشاره 461
- اول - غذاهای پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) 461
- یک - غذاهای بدون اسم خاص 461
- دوم - غذاهای حضرت علی (علیه السلام) 463
- اشاره 464
- دوم - تلبینَه (تَلبین) 464
- اول - بَکالَه (بَکیله) 464
- دو - غذاهایی با اسم خاص 464
- سوم - ثَرید 464
- چهارم - حریره 465
- پنجم - حَساء 465
- ششم - حَیْس 465
- هشتم - رَغیده 466
- هفتم - رَبیکَه 466
- نهم - رَهیده 467
- دهم - سَخینَه 467
- یازدهم - سِکْبْاج 467
- دوازدهم - شِواء 468
- چهاردهم - صَحْناء (صحناه) 468
- پانزدهم - طَفَیْشزل 468
- سیزدهم - شُورباجَه 468
- هجدهم - قَدید 469
- هفدهم - فَریقَه 469
- شانزدهم - عَصیده 469
- بیست و دوم - هَریسَه 470
- نوزدهم - مَرَق 470
- بیست و یکم - وَشیقَه 470
- بیستم - نارباجه 470
- د) پیش غذا (دسر) 471
- یک - سُفْره 471
- و) سفره غذا 471
- اشاره 471
- ه) سبزیجات همراه غذا 471
- دو- خُوان (خِوان) 472
- سه - طَبَق 472
- پنج - نَطْع (نَطَعْ، نِطْع، نِطَع) 472
- چهار - مائده 472
- الف) نوشیدنی های حلال 473
- اشاره 473
- ٢. نوشیدنی ها 473
- اشاره 473
- یک - شیر 473
- دو - عسل 473
- یک - نَبیذ 474
- اشاره 474
- چهار - انواع عصیر و فشرده 474
- ب) نوشیدنی های حرام 474
- سه - شیره 474
- دو - بِتْع (بِتَع) 475
- چهار - مِرْز 475
- سه - فُقّاع 475
- پنج - نقیع 475
- ٣. میوه ها 476
- ب) حَلواء 476
- اشاره 476
- الف) جَوْزینَق 476
- 4. تنقلات 476
- ج) خَبیص 477
- د) سَویق 477
- ه) فالُوذَج (فالُوذ) 478
- و) لَوْزینَج 479
- فصل هشتم: نظام قضایی و انتظامی 480
- اشاره 480
- اشاره 481
- الف) ابو مَرّه کِنْدی 481
- الف) قاضیان کوفه تا سال 6١ ه. ق 481
- ١. قضا 481
- ب) عُرْوَه بن جُعد (ابی الجُعد) بارقی 481
- یک - اولین قاضی 481
- اشاره 481
- و) ابوموسی اشعری 482
- دو - شُرَیْح بن حارث (حَرَث یا عبدالله یا شراحیل یا هانی) کِندی 482
- ه) عبدالله بن مسعود 482
- د) جَبْر بن قَشْعَمْ کِنْدی 482
- ج) سَلْمان بن رَبیعه باهلی 482
- ب) آیین دادرسی 484
- اشاره 484
- چهار - عبدالملک بن عُمَیْر لَخْمی 484
- سه - مسروع بن اَجْدَع تمیمی 484
- آیین دادرسی مدنی 485
- ج) شرایط و صفات قاضی 486
- د) مجلس قضاوت 487
- یک - قتل (کشتن) 489
- اشاره 489
- ه) مجازات ها 489
- دو - شلاق (جَلد) 490
- دوم - محارب 491
- اول - سرقت 491
- سه - بریدن دست یا پا (قطع) 491
- چهار - زندان (حبس) 491
- اشاره 491
- اول - زندان ابد 492
- دوم - زندان غیر ابد 492
- پنج - تبعید (نفی بلد) 493
- ٢. شرطه 493
- اشاره 495
- الف) والی 495
- ٣. مقامات ادار ی شهر کوفه 495
- ب) رئیسان اسباع و ارباع 500
- ج) عرفا 504
- ه) سرپرست بیت المال 507
- د) مناکب 507
- و) سرپرست دیوان خراج 508
- ز) کاتبان و منشیان 509
- کتابنامه 512
که در آن برذون خرید و فروش می شد، به او رسیده و او را کشتند و حضرت (علیه السلام) دیه او را از بیت المال قرار داد. (1)از این روایت چنین به دست می آید که این قسمت از بازار، نزدیک مسجد واقع بوده است؛ زیرا به احتمال زیاد، اعتراض در مسجد و هنگام سخنرانی حضرت بوده است.
هفت - بازار صیرفی ها (رَحْبَهُ الصیارف)
صیرفی ها کسانی بودند که به کار تبدیل پول های طلا و نقره (درهم و دینار) و شناسایی انواع نقود و تشخیص نقود تقلّبی از نقود سالم اشتغال داشتند. در روایت تاریخی چنین آمده است که حضرت علی (علیه السلام) میثم تمّار را به این مکان آورده و موضع شهادت او را به وی نشان داده است. (2)با توجه به اینکه محل به دار آویخته شدن و سپس شهادت میثم، در همسایگی خانه عمرو بن حُرَیث بوده است، می توان محل تقریبی این بازار را سمت شرق مسجد دانست.
هشت - بازار شمشیرفروشان (صَیاقله)
از این عنوان در یک روایت تاریخی در زمان امارت ولید بن عُقْبه (سال 23-30ه. ق) یاد شده است که در آن، عبارت «بعض الصَیاقله» آمده است. (3)صیاقله جمع صیقلی و به معنای تیزکنندگان شمشیر می باشد که احیاناً به خرید و فروش شمشیر نیز مشغول بوده اند. گرچه در این روایت از عنوان «بازار» استفاده نشده است، اما عبارت «بعض الصیاقله» از اجتماع چند صیقلی در یک مکان، حکایت می کند.
نه - بازار روغن فروشان (سوق الزیّاتین)
در یک روایت تاریخی چنین آمده است که مختار ثقفی در این بازار به قتل رسید. با توجه به اینکه محل قتل مختار نزدیک قصر بوده (4)، درمی یابیم که این مکان
1- جمهره خطب العرب، ج 1، ص 315.
2- بحارالانوار، ج 42، ص 124؛ تاریخ الکوفه، ص 305.
3- مروج الذهب، ج 2، ص 348.
4- تاریخ الطبری، ج 4، ص 570؛ تاریخ الکوفه، ص 237.