کوفه از پیدایش تا عاشورا صفحه 108

بعضی بر این باورند که چون قبله به سمت جنوب بود و نظام صفوف نماز این اقتضا را داشته که تعداد نفراتی در طرف راست و چب امام جماعت در پشت سر امام باشند، پس طول مصلّی، شرقی - غربی و عرض آن جنوبی - شمالی بوده است. (1)البته اثبات این مطلب به تأمل بیشتری احتیاج دارد. به هرحال، می توان ساختمان مسجد جامع کوفه را الگویی برای دیگر مساجد آن، هرچند در ابعاد کوچک تر، تصور کرد و تحولاتی را که در طول زمان بر این مسجد جاری شده است به مساجد دیگر سرایت داد.

الف) مسجد جامع کوفه (تصویرهای شماره 5 - ١)

یک- مسجد جامع کوفه در گذر تاریخ

اشاره

آنچه از تاریخچه مسجد جامع در محدوده کار ما قرار می گیرد، به سه بخش مسجد قبل از اسلام، مسجد در زمان سعد بن ابی وقاص و مسجد در زمان زیاد بن ابیه تقسیم می شود.

اول - مسجد جامع کوفه قبل از اسلام

بسیاری از نویسندگان اهل سنت و نیز مستشرقان، پیشینه تاریخی برای مسجد قبل از اسلام تصور ننموده اند، زیرا به نظر آنان شهر کوفه و به تبع آن مسجد کوفه، قبل از اسلام وجود خارجی نداشته است. اما از نظر روایات شیعه، این شهر و مسجد آن پیشینه و قدمت چند هزار ساله دارد و آثار این قدمت به صورت نمادهایی در داخل مسجد مشخص شده است. از نظرگاه این روایات، بنیان این مسجد در زمان حضرت آدم (علیه السلام) پی ریزی شده و وسعت آن بسیار بیشتر از وسعت و گنجایش آن بعد از اسلام بوده است. (2)در زمان های بعد، خانه نوح و نمازگاه او،