کوفه از پیدایش تا عاشورا صفحه 113

سوم - مسجد در زمان زیاد بن ابیه

بازسازی و گسترش مسجد کوفه به اُمرای دیگری مانند مغیره بن شعبه (1)که از سال های 43 - 50ه. ق والی کوفه بود و نیز عبیدالله پسر زیاد نسبت داده شده است. (2)اما مشهور آن است که عمده تغییرات به وسیله زیاد در فاصله سال های 50- 53ه. ق ایجاد شد. این بازسازی مسجد برای زیاد، هزینه هنگفتی دربر داشت به گونه ای که از قول او نقل شده است که در پای هر ستون هجده هزار درهم خرج نمود. (3)(نقشه های شماره 11 و 12)

معمارهای این مسجد دو نفر معمار از زمان جاهلیت ذکر شده اند که طاق بندی و ستون بندی را مانند بناهای رفیع ساسانی انجام می دادند. (4)

در اینجا ابتدا با توجه به منابع تاریخی به تغییراتی که زیاد در مسجد ایجاد کرده بود، پرداخته می شود و در بخش بعد گزارش باستان شناسی های اخیر ذکر خواهد شد.

تغییراتی که زیاد بنا به نوشته منابع تاریخی در مسجد ایجاد کرد، از قرار ذیل است:

- مساحت مسجد را حدود 50 افزایش داد، زیرا مسجدی که تا قبل از زیاد گنجایش جمعیت چهل هزار نفری را داشت، در زمان او وسعت آن به اندازه گنجایش شصت هزار نفر جمعیت رسید. (5)

از آنجا که جنوب مسجد متصل به دارالاماره و گسترش از دو طرف شرق و غرب صورت نگرفته است، نتیجه می گیریم که این گسترش در طرف شمال مسجد، یعنی روبه روی قبله بوده است. (6)(نقشه شماره 9)

1- فتوح البلدان، ص 276.
2- معجم البلدان، ج 4، ص 492.
3- معجم البلدان، ج 4، ص 493.
4- تاریخ الطبری، ج 3، ص 150.
5- معجم البلدان، ج 4، ص 491.
6- کوفه پیدایش شهر اسلامی، ص 269.