کوفه از پیدایش تا عاشورا صفحه 120

پنج - دستشویی و وضوخانه مسجد جامع کوفه

روایتی که مستقیماً بیانگر وجود مستراح و دستشویی برای مسجد جامع باشد، مشاهده نشد، اما روایتی هست که به طور غیر مستقیم می توان از آن وجود این مکان را نزدیک مسجد در زمان حضرت علی (علیه السلام) اثبات کرد. این روایت، پیشگویی حضرت علی (علیه السلام) در باره شهادت میثم تمّار است که در آن، حضرت (علیه السلام) می فرماید: «دار تو نزدیک ترین دارها به مِطْهَره است» . (1)

«مِطهَره» به معنای وسیله طهارت گرفتن و نیز به معنای اتاقک یا مکانی است که در آن تطهیر حاصل می شود. (2)

معنای اول در اینجا کاربرد ندارد، پس این لغت در معنای دوم به کار رفته است و با توجه به اینکه محل به دار آویخته شدن میثم نزدیک خانه عمرو بن حُرَیث در سمت شرقی دیوار مسجد جامع بوده (3)، می توان چنین استنباط کرد که از این مکان به عنوان دستشویی و احیاناً وضوخانه مسجد جامع استفاده می شده و به همین سبب چنان معروف بوده که حضرت (علیه السلام) آن را در کلام خود از آن یاد کرده است.

در گزارش دیگری از حمل «اِجّانه» به وسیله فیل به داخل مسجد کوفه در زمان مغیره بن شعبه سخن به میان آمده است. (4)

اِجّانه در اینجا به معنای تغار بزرگ می باشد و این تغار، آن قدر بزرگ بوده که به وسیله فیل حمل می شده است و ظاهرترین مصرف آن برای وضوگرفتن مردم در داخل مسجد بوده است.

شش - فاصله مسجد تا دارالاماره

دارالاماره در قسمت جنوبی مسجد (سمت قبله) و با انحراف اندکی به سمت شرق بنا شده بود. (5)

1- بحارالانوار، ج 42، ص 142.
2- لسان العرب، ج 8، ص 211.
3- البلدان، ص 74؛ کوفه پیدایش شهر اسلامی، ص 360؛ تاریخ من دفن فی العراق، ص 401.
4- فتوح البلدان، ص 286.
5- تخطیط مدینه الکوفه، ص 137؛ الحیاه الاجتماعیه و الاقتصادیه فی الکوفه، ص 28.