کوفه از پیدایش تا عاشورا صفحه 137

به هر حال، آنچه از منابع تاریخی بر می آید این است که قصر در زمان سعد، بیش از یک واحد مسکونی - اداری نبوده است، حال آنکه در زمان زیاد به یک مجتمع تبدیل شد. (1)

دو - قصر در زمان زیاد

مطالبی که می توان از منابع تاریخی در باره قصر زیاد استفاده کرد، عبارت است از:

1. دیوارهای قصر بسیار بلند بوده است، چنان که در جریان حوادث سال 66ه. ق و در بیان قیام مختار علیه عبدالله بن مطیع، فرماندار کوفه از طرف ابن زبیر، چنین آمده است که طرفداران مختار با نردبان های طنابی (طِبال) از دیوارهای قصر بالا رفتند. (2)

2. قصر دست کم سه در داشته است:

الف) درِ اصلی قصر که در سمت غرب آن در کنار «رحبه علی (علیه السلام) » قرار داشته و این همان دری است که در زمان مسلم بن عقیل محاصره کنندگان قصر آن را احاطه کرده بودند. (3)

ب) دری که در شمال قصر قرار داشته و قصر را به مسجد متصل می کرده که همان «باب السُدّه» مسجد است. «ابن زیاد» از این در بعد از خاموش شدن شعله قیام مسلم از آن استفاده کرده، وارد مسجد شد. (4)

ج) دری مخفی یا غیر معمول که جز در مواقع خاص و اضطراری از آن استفاده نمی شد. از این در با عنوان دری که کنار «دار الرومیین» قرار دارد، نام برده شده است.

گفته شده است هنگامی که عبیدالله بن زیاد در سال 60ه. ق به وسیله مسلم و اطرافیانش در قصر محاصره شد، اشراف کوفه را از این در بیرون می فرستاد تا مردم

1- کوفه پیدایش شهر اسلامی، ص 251.
2- الاخبار الطوال، ص 37.
3- الاخبار الطوال، ص 239.
4- تاریخ الطبری، ج 4، ص 288.