کوفه از پیدایش تا عاشورا صفحه 140

سه - دیوارهای قصر

چنان که یادآور شدیم، قصر به وسیله دو نوع دیوار داخلی (السور الداخلی) و دیوار خارجی (السور الخارجی) احاطه شده بود. (1)(نقشه های شماره 7- 10) ضخامت دیوار داخلی در بعضی از قسمت های آن 80/1 متر و در بعضی از قسمت های دیگر تا دو متر می رسید. (2)ضخامت دیوار خارجی چهار متر و ارتفاع آن هفت متر بود. (3)در بعضی از کتاب ها معدل ضخامت دیوار خارجی 60/3 متر ذکر شده است. (4)ارتفاع دیوار خارجی علاوه بر برج هایش به صورت احتمال حدود بیست متر ذکر شده است. (5)

چهار - برج های قصر

روی دیوار داخلی قصر بیست برج ساخته شده بود که چهار برج در قسمت زوایای چهارگانه و شانزده برج دیگر در اضلاع این دیوار قرار داشت. شکل برج های زوایا، دایره ناقص، یعنی 43 یک دایره بوده است. ضخامت دیوار در این قسمت ها به 05/6 بوده و همین مقدار، قطر برج را تشکیل می داده است. برج های اضلاع به شکل متناظر واقع شده بود؛ یعنی هر برج در یک ضلع، روبه روی برج دیگر در ضلع مقابل قرار داشت. مساحت بین دو برج 30/18 بوده است. شکل برج های اضلاع، نیم دایره و قطر آن سه متر بوده است. ضخامت دیوار قصر در زیر این برج ها کمتر شده و به حدود 5/1 متر می رسیده است. (6)(تصویر شماره 38)

در دیوار خارجی قصر 23 برج قرار داشته است که محل بیست برج آن، این گونه بوده است: دو برج در ضلع شمالی و در محل اتصال قصر با مسجد جامع و در اضلاع

1- تخطیط مدینه الکوفه، ص 138؛ کوفه پیدایش شهر اسلامی، ص 250؛ تاریخ الکوفه، ص 92.
2- تخطیط مدینه الکوفه، ص 143.
3- تاریخ الکوفه، 92؛ کوفه پیدایش شهر اسلامی، ص 250.
4- موسوعه النجف الاشرف، ج 1، ص 122.
5- تخطیط مدینه الکوفه، ص 139.
6- تخطیط مدینه الکوفه، صص 143 و 144.