- دیباچه 1
- تشکر 3
- مقدمه 5
- گذر ی بر منابع 7
- مرور ی بر مطالعات جدید 9
- اشاره 14
- فصل اول: جغرافیا ی طبیعی کوفه 14
- الف) دلیل نامگذار ی کوفه 15
- ١. مفهوم شناسی 15
- چهار - کوفه الجُند: 17
- پنج - کوفه الخُلد: 17
- ب) نام ها ی کوفه 17
- دو - سورستان: 17
- یک - کوفان: 17
- سه -خَدّ العَذْراء: 17
- اشاره 17
- هفت- دارالهجره. 18
- ج) تاریخچه اجمالی کوفه 18
- شش- منزل جهاد. 18
- ٢. تأسیس شهر کوفه 20
- الف) طول و عرض جغرافیایی و ارتفاع 21
- اشاره 21
- ٣. مباحث جغرافیایی 21
- ب) مساحت 21
- ج) حدود و ثغور 22
- د) زمین 23
- ه) آب و هوا 25
- و) جمعیت 26
- چهارم - شقائق: 30
- اول - اُقحُوان: 30
- اشاره 30
- یک - گیاهان قبل از بنیان گذار ی کوفه 30
- دوم - حلفاء: 30
- سوم - خزامی: 30
- ز) گیاهان و درختان کوفه 30
- دو - درختان و گیاهان بعد از شهرشدن کوفه 31
- ششم - قِیْصوم: 31
- اول - درختان 31
- اشاره 31
- پنجم - شیح: 31
- هفتم - نَصی: نوعی گیاه ساقه دراز سفید است که در چراگاه، بسیار از آن استفاده می شد. هرگاه ساقه این گیاه، ضخیم و خشک می شد، به آن «حَلی» می گفتند. 31
- دوم - گیاهان 34
- اشاره 38
- 4. حیوانات 38
- الف) حیوانات خشکی 38
- اشاره 38
- دوم - گاو 39
- یک - حیوانات اهلی 39
- سوم - اسب 39
- اشاره 39
- اول - شتر و انواع آن 39
- پنجم - قاطر 41
- ششم - گوسفند 41
- چهارم - الاغ 41
- دهم - گربه 42
- هفتم - کبوتر 42
- نهم - مرغابی (اردک) 42
- هشتم - مرغ 42
- دو - حیوانات غیراهلی 43
- دوازدهم - خوک 43
- دوم - کلاغ (غُراب) 43
- اول - موش 43
- یازدهم - سگ 43
- اشاره 44
- سوم - روباه ( ثعلب) 44
- یک - ماهی بَنانی (سَمَک بَنانی) 44
- دو - مارماهی 44
- چهارم - شترمرغ (ظَلیم \شترمرغ نر) 44
- ششم - سوسمار (ضبّ) 44
- ب) حیوانات آبی 44
- پنجم - آهو (ظبی) 44
- اشاره 45
- سه - زِمّیر 45
- 5. نهرها ی کوفه 45
- ج) نهر نیل 47
- الف) نهر عَلْقَمَه (نهر عَلْقَمی) 47
- ب) نهر سُورا 47
- ز) نهر صَراه 48
- ه) نهر سَدیر 48
- و) نهر سَیلحین (سیلحون) 48
- ط) نهر قَوْرا 48
- د) نهر تاجیه 48
- ح) نهر صَرصَر 48
- ی) نهر کوثی 49
- ک) نهر خُرشیذ 49
- م) نهر بُوَیب 49
- ل) نهر بَلْخ 49
- ن) نهر شیلی 49
- اشاره 50
- الف) ساتیدَما 50
- 6. کوه های کوفه 50
- ب) کوفان 50
- ب) چاه جُعد (بئر جعد) 51
- ٧. چاه ها ی کوفه 51
- الف) چاه حضرت علی (علیه السلام) (بئر علی) 51
- اشاره 51
- اشاره 52
- ٩. توابع شهر کوفه و روستاها ی آن 52
- ج) چاه قصر دارالاماره 52
- د) چاه مُبارک 52
- ٨. چشمه ها ی کوفه 52
- دو - اَقساس مالک 53
- یک - إسْتینیاء 53
- سه - اُکَیْراح 54
- شش - بَدیق 54
- چهار - بانِقْیا 54
- پنج - بداه 54
- هفت - بَرْثَه 55
- ده - تَلّبَوَنّا 55
- دوازده - جُرْزَه 55
- نه - بَقیقا 55
- هشت - بَرَدان 55
- یازده - جُبّه 55
- سیزده - جَرَعه 55
- پانزده - حَروراء 56
- چهارده - جِسْر 56
- شانزده - جَصّاصه 56
- هفده - حیره 56
- هجده - خانِقَیْن 57
- بیست و دو - خَفیّه 58
- بیست و چهار - خَوَرْنَق 58
- نوزده - خَرّاره 58
- بیست و سه - خَنْدَق سابور (خندق شاپور) 58
- بیست و یک - خَفّان 58
- بیست - خُصوص 58
- بیست و هفت - زُرارَه 59
- بیست و پنج - دُوران 59
- بیست و شش - دُوما (دُرمَه) 59
- بیست و نه - زَیْدان 60
- سی و دو - سَوادیّه 60
- سی و یک - سَنینِیا 60
- بیست و هشت - زَُوْرَه 60
- سی - سَکِن 60
- سی و چهار - سَیْلَحون (سَیْلَحین) 61
- سی و سه - سِیْب 61
- سی و هفت - صَریفین 61
- سی و پنج - شانیا 61
- سی و شش - شیلی 61
- سی و هشت - صِنّین 61
- سی و نه - طِیَزناباذ (ضَیزَناباذ) 62
- چهل و یک - عَین جَمَل 62
- چهل - عَقْر (عقر بابل) 62
- چهل و پنج - غَرِیّان 63
- چهل و دو - عین صَید 63
- چهل و چهار - غاضِریَّه 63
- چهل و سه - عین ظَبْی 63
- چهل و شش - غَطَط 64
- چهل و هفت - قادسیه 64
- چهل و نه - قریه ذی الکفل 65
- چهل و هشت - قَرْیَه اَبی صَلابَه 65
- پنجاه - قَسّین 65
- پنجاه و دو - قُطْقُطانه 65
- پنجاه و یک - قصرالعَدَسیّین 65
- پنجاه و پنج - لِسان 66
- پنجاه و چهار - کُوَیفه عمرو (کویفه ابن عُمَر) 66
- پنجاه و شش - لَعْلَع 66
- پنجاه و سه - قَوْرا 66
- پنجاه و هشت - مِلْطاط 67
- پنجاه و نه - نَجَف 67
- شصت - نُخَیْلَه 67
- پنجاه و هفت - مَلَح 67
- شصت و سه - وادِی السِّباع 68
- ١٠. باغ ها ی کوفه 68
- شصت و یک - نَشاسْتَج 68
- شصت و دو - نُعْماباذ 68
- اشاره 70
- ١١. دروازه ها ی کوفه 70
- ١٢. دیرها ی کوفه (دیارات کوفه) 70
- ج) دیر الجَماجِم 73
- الف) دیارات الأساقف 73
- ب) دیر اَعْوَر 73
- د) دیر حُرْمه 74
- ه) دیر حِنَّه 74
- ح) دیر سلسله 75
- ط) دیر السَّوا 75
- ز) دیر سِرجِس (سرجیس) 75
- و) دیر زُراره 75
- ک) دیر قُرَّه 76
- ن) دیر هند الصغری 76
- م) دیر مَرْعَبْدا 76
- ل) دیر کعب 76
- ی) دیر الشّاء 76
- س) دیر هند الکبری 77
- اشاره 78
- فصل دوم: شهرساز ی و معمار ی کوفه 78
- مقدمه 79
- یک - شکل ظاهر ی، تعداد اتاق ها و وضعیت داخلی خانه ها 80
- ١. خانه ها 80
- الف) سبک و سیاق خانه ساز ی 80
- دو - نورگیرها 87
- ب) مصالح ساختمانی 87
- اول - خانه حضرت علی (علیه السلام) 90
- اشاره 90
- ج) خانه ها ی افراد مشهور و معروف 90
- یک - خانه ها ی واقع در مرکز شهر 90
- اشاره 90
- چهارم - خانه ولید بن عُقْبه 92
- سوم - خانه عبدالله بن مسعود 92
- پنجم - خانه عُماره بن عُقْبَه 92
- دوم - خانه جُعْدَه بن هبیره مخزومی 92
- ششم - خانه ابوموسی اشعری 93
- هفتم - خانه حُذَیفه بن یَمان 93
- دهم - خانه عمرو بن حُرَیث 93
- هشتم و نهم - خانه سلمان بن ربیعه باهلی و مُسَیّب بن نَجْبَه فَزاریّ 93
- چهاردهم - خانه ابن حکیم 94
- دوازدهم - خانه خالد بن عرفطه 94
- سیزدهم - خانه سَعد بن قیس 94
- یازدهم - خانه طَلْحه بن عبیدالله 94
- سوم - خانه جَریر بن عبدالله بجلی 95
- اول - خانه خَبّاب بن اَرَت 95
- دوم - خانه زید بن ارْقَم انصاری 95
- دو - خانه ها ی واقع در محله ها ی شهر 95
- چهارم - خانه عدی بن حاتم طائی 95
- پانزدهم - خانه مختار بن ابی عُبَیده ثَقَفی 95
- پنجم - خانه خُنَیْس بن سَعد 96
- ششم - خانه هانی بن عُرْوه 96
- هفتم - خانه اَشْعث بن قیس 96
- هشتم - خانه قُرظَه بن کَعْب انصاری 96
- ٢. بازارها 97
- الف) موقعیت بازارها 97
- ب) وضعیت ظاهر ی دکان ها 97
- اشاره 98
- ج) بازارها ی تخصصی 98
- دو - بازار خرمافروشان (سوق التّمارین) 99
- یک - بازار شترفروشان (سوق الابِلْ) 99
- سه - بازار ماهی فروشان 100
- شش - بازار اسب فروشان (سوق البَراذین) 100
- پنج - بازار کفش فروشان (سوق الحَذّائین) 100
- چهار - بازار کرباس فروشان 100
- نه - بازار روغن فروشان (سوق الزیّاتین) 101
- هفت - بازار صیرفی ها (رَحْبَهُ الصیارف) 101
- هشت - بازار شمشیرفروشان (صَیاقله) 101
- ده - بازار صابون سازان (اصحاب الصابون) 102
- یازده - بازار گوسفند (سَوْق الغَنَم) 102
- سیزده - بازار خرید و فروش مرغ 102
- دوازده - بازار گربه فروشان 102
- پانزده - بازار رفوگرها (سوق الرفّاثین) 103
- چهارده - بازار زین سازان یا زین فروشان (سوق السَرّاجین) 103
- نوزده - بازار سرکه فروش ها (سوق الخلاّلین) 103
- هفده - بازار خَزّفروشان (اصحاب الخزّ) 103
- شانزده - بازار انواع گستردنی ها مانند فرش، گلیم و. . . (اصحاب الأنماط) 103
- هیجده - بازار سویق فروشان (قاووت فروشان) (سوق السوّاقین) 103
- بیست و پنج - بازار صحّاف ها ( سوق الورّاقین) 104
- بیست و دو- بازار آهنگران (سوق الحدّادین) 104
- د) نظارت بر بازار 104
- بیست - بازار زرگرها (سوق الصاغه) 104
- بیست و یک - بازار عطرفروشان (سوق الحَنّاطین) 104
- بیست و سه - بازار گل فروشان (باعَه الأزْهار) 104
- بیست و شش - بازار گازران یا رخت شویان (سوق القَصّارین) 104
- بیست و چهار - بازار خیاطها (سوق الخیاطین) 104
- اشاره 107
- ٣. مساجدکوفه 107
- اشاره 108
- اول - مسجد جامع کوفه قبل از اسلام 108
- یک- مسجد جامع کوفه در گذر تاریخ 108
- الف) مسجد جامع کوفه (تصویرهای شماره 5 - ١) 108
- دوم- مسجد در زمان سعد بن ابی وقاص 109
- سوم - مسجد در زمان زیاد بن ابیه 113
- دوم - باب الفیل 115
- اول - باب السُدَّه 115
- دو - درها ی مسجد جامع 115
- اشاره 115
- سوم- باب الکنده 116
- چهارم- باب الأنماط 117
- سه - ستون ها ی مسجد جامع 117
- اشاره 118
- دوم - بیت الطشت 118
- اول - دکّه القضاء 118
- چهار - مکان ها ی تاریخی در مسجد جامع 118
- سوم - سفینه نوح 119
- چهارم - تَنُّور 119
- پنجم - محراب حضرت علی (علیه السلام) 119
- پنج - دستشویی و وضوخانه مسجد جامع کوفه 120
- شش - فاصله مسجد تا دارالاماره 120
- هفت - مسجد جامع کوفه از منظر باستان شناسی 121
- اشاره 123
- ب) دیگر مساجد 123
- یک - مساجد مبارکه 124
- اول - مسجد سَهْلَه 124
- اشاره 124
- دوم- مسجد بنی کاهل 125
- پنجم - مسجد غَنّی 126
- سوم - مسجد صَعْصَعَه بن صوحان 126
- چهارم - مسجد زید بن صوحان 126
- هشتم - مسجد الحمراء 127
- هفتم - مسجد جُعْفی 127
- ششم - مسجد حَنّانه 127
- اشاره 128
- دو - مساجد ملعونه 128
- اول - مسجد اَشعث 129
- دوم - مسجد جَریر 129
- چهارم - مسجد شَبَث 129
- پنجم - مسجد تَیم (مسجد بنوتَیِم) 129
- سوم - مسجد سَمّاک 129
- ششم - مسجد ثَقیف 130
- اول - مسجد جُهَیْنَه (مسجد بنودُهمان) 130
- هفتم - مسجدی در الحمراء 130
- اشاره 130
- سه - مساجد دیگر 130
- دوم - مسجد بنی مَخْزوم 131
- سوم - مسجد بنی عبدالله بن دارِم 131
- پنجم - مسجد بنی عَنْزَه (مسجد بنوعناز یا مسجد بنی عنز) 131
- چهارم - مسجد بنی جَذیمه 131
- ششم - مسجد سَکون (مسجد بنی سکون) 132
- هشتم - مسجد عبدالقیس 132
- نهم - مسجد بنی سُنْبُس (مسجد عدی بن حاتَم) 132
- هفتم - مسجد قُصّاص 132
- سیزدهم - مسجد اَحْمَس (مسجد مُزَیْنه) 133
- دهم - مسجد بنی مُقاصف 133
- دوازدهم - مسجد اَنْصار 133
- یازدهم - مسجد بنی بَهْدَلَه 133
- پانزدهم - مسجد بنی البَدّاء 134
- شانزدهم - مسجد بنی ذُهَل 134
- هجدهم - مسجد بنی الشیطان 134
- هفدهم - مسجد بنی هِلال 134
- بیستم - مسجد بنی مُرّا 134
- نوزدهم - مسجد نَخَعْ 134
- چهاردهم - مسجد بنی اَوْد 134
- 4. قصر دارالاماره 135
- الف) دارالاماره از دیدگاه منابع تاریخی 135
- اشاره 135
- اشاره 135
- یک - قصر در زمان سعد 135
- دو - قصر در زمان زیاد 137
- اشاره 138
- ب) دارالاماره از منظر حفاری های باستان شناسی 138
- دو - شکل هندسی قصر و مساحت آن 139
- یک - موقعیت قصر 139
- چهار - برج های قصر 140
- سه - دیوارهای قصر 140
- پنج - درهای ورودی قصر (مداخل) 141
- شش - اطاق ها، ایوان ها، رواق ها، سالن ها و آشپزخانه های داخل قصر 141
- هفت - حمام و مخزن و فاضلاب 145
- هشت - طِمار 146
- نه - مصالح ساختمانی دارالإماره 147
- 5. زندان کوفه 148
- 6. میدان اصلی شهر 149
- اشاره 149
- الف) مرکز شهر (صحن) 150
- ب) رحبه (رحبه علیّ و رحبه الصَیارف) 151
- ج) آریّ 152
- اشاره 153
- الف) خیابان ها 153
- ٧. معابر (خیابان ها، چهارسوها و کوچه ها) 153
- اندازه خیابان ها 155
- سکّه دار الرومیین 156
- سکّه لحّام جریر 156
- سکّه عُمَیْرَه 157
- سکّه شَبَث 157
- سکّه الثَوْریین (سکّه الثَوْر) 157
- سکّه الموالی 157
- سکّه علاء بن مِحْرز 157
- سکّه بنی جذیمه 157
- دو - چهارسوی بَجیله 158
- ب) چهارسوها 158
- یک - چهارسوی خُنَیْس 158
- سکّه البَرید 158
- اشاره 158
- سه - چهارسوی هَمْدان 159
- چهار - چهارسوی کِنْده 159
- ج) کوچه ها 159
- ٩. حمام ها 160
- ٨. کاروان سراها و مهمان خانه ها 160
- اشاره 160
- الف) حمام اَعْیَن 163
- ج) حمام مَهْبَذان 163
- ب) حمام عمر بن سعد 163
- د/ ه) حمام عمرو بن حریث و حمام قطان (قَطَن) بن عبدالله 163
- اشاره 164
- ١٠. مکان های عمومی 164
- الف) جبّانات و گورستان ها 164
- و) حمام ابن بَرْدَه 164
- اشاره 164
- یک - جبّانه های یمنی ها (قحطانی ها) 165
- اشاره 165
- سوم - جبّانه بِشْر 166
- پنجم - جبّانه مِخْنَف (جبّانه اَزْد) 166
- چهارم - جبّانه مراد 166
- دوم - جبّانه کِنْده 166
- اول - جبّانه سبیع (جبانه الحشاشین) 166
- ششم - جبّانه الصائدیین 167
- اول - جبّانه (ثُوَیَّه) 167
- دو - جبّانه های عدنانی ها 167
- اشاره 167
- دوم - جبّانه عَرْزَم 168
- سوم - جبّانه سالم (جبّانه بنی سلول) 168
- چهار - قبر رُشَید هَجری 169
- اشاره 169
- چهارم - جبّانه اتبر 169
- سه - آرامگاه مختار بن عبید ثقفی 169
- دو - آرامگاه هانی بن عروه 169
- یک - آرامگاه مسلم بن عقیل٧ 169
- سه - آرامگاه های خارج از جبانات 169
- اشاره 170
- شش - قبر میثم تمّار 170
- پنج - قبر عبدالله بن عفیف اَزْدی 170
- ب) صحراها 170
- چهار - صحرای بَرْدَخْت 171
- دو - صحرای بنی عامر 171
- پنج - صحرای بنی قَرار 171
- سه - صحرای بنی یَشْکُر 171
- یک - صحرای اُثَیر (بنی اُثَیر) 171
- ج) کُناسَه 172
- شش - صحرای شَبَث 172
- هفت - صحرای سالم 172
- هشت - صحرای عَبْدالقِیْس 172
- د) سَبْخَه 173
- ه) دارالرزق 174
- و) جسر کوفه (پُل کوفه) 174
- ز) سیل بند کوفه (مُسَنّاه جابر) 175
- ح) عاقول (شاهجان) 175
- فصل سوم: مردم شناسی و روان شناسی مردم 176
- اشاره 176
- کوفه 176
- ١. خلقیات روحی و روانی 177
- اشاره 177
- الف) ویژگی های مثبت کوفیان 178
- یک - شجاعت 178
- دو - ایمان و حمیت دینی 179
- سه - علم 180
- اشاره 181
- یک - دنیاطلبی 181
- ب) ویژگی ها و صفت های منفی کوفیان 181
- دو - نظام ناپذیری 183
- سه - اجتهادات نابجا 185
- چهار - تابع احساسات بودن 185
- پنج - غَدَر و فریب کاری 186
- شش - بخل 188
- اشاره 188
- ٢. مناسبات انسانی 188
- هفت - خیانت گری 188
- الف) سلام کردن 189
- د) خداحافظی کردن 190
- ج) معانقه 190
- ب) مصافحه 190
- ه) ایستادن برای احترام 190
- اشاره 191
- و) عطسه نمودن 191
- ٣. دسته بندی طبقات مختلف اجتماعی 191
- ز) مناسبات دیگر 191
- الف) دسته بندی قبیله ای 192
- ب) دسته بندی نژادی 193
- ج) دسته بندی دینی 195
- د) دسته بندی سیاسی - مذهبی مسلمانان 196
- ه) دسته بندی طبقاتی 198
- اشاره 204
- فصل چهارم: وضعیت اقتصادی کوفه 204
- ١. چگونگی داد و ستد و معاملات 205
- یک - کیفیت سکه زدن 205
- الف) نوع پول رایج 205
- اشاره 205
- دو - سکه در صدر اسلام 206
- اشاره 208
- سه - انواع سکه ها و وزن آنها 208
- اول - درهم های بَغْلی 209
- سوم - درهم های جَوارقی 209
- دوم - درهم های طبری 209
- چهار - سکه های غیرخالص 210
- ب) چک، سفته و حواله 212
- ب) آداب تجارت 213
- ٢. تجارت 213
- الف) فضیلت تجارت 213
- ج) اجمالی از تاریخ تجارت در کوفه 216
- د) کاروان های تجاری 218
- یک - مسیر شرق کوفه 219
- ٣. دام داری 219
- ه) مسیرهای تجاری 219
- اشاره 219
- دو - مسیر جنوب کوفه 219
- سه - مسیر غرب کوفه 219
- اشاره 220
- الف) صناعات 220
- اشاره 220
- یک - بنایی و معماری 220
- 4. مشاغل 220
- چهار - کاشی سازی 221
- سه - گچ کاری 221
- دو - خشت زنی و قالب ریزی آجر 221
- شش - سفال گری 222
- هفت - مس گری 222
- پنج - شیشه گری 222
- هشت - آهن گری 223
- نُه - نجّاری 223
- ده - زرگری 224
- یازده - صابون سازی 224
- پانزده - دباغی 225
- دوازده - عطرسازی 225
- سیزده - آسیابانی 225
- چهارده - روغن کشی 225
- هجده - حصیربافی 226
- شانزده - کفش سازی 226
- نوزده - پشم ریسی 226
- هفده - رنگ رزی 226
- بیست و یک - بافندگی 227
- بیست - خیمه سازی 227
- ب) مشاغل واسطه ای 228
- اشاره 228
- بیست و دو - خیاطی 228
- سه - بقّالی 229
- یک - صرّافی 229
- دو - قصابی 229
- دو - حَجّامی 230
- یک - حمّامی 230
- شش - سمساری 230
- ج) مشاغل خدماتی 230
- چهار - علف فروشی 230
- پنج - پارچه فروشی 230
- اشاره 230
- چهار - نظافت گری شهر 231
- سه - قَصّاری 231
- پنج - پزشکی 231
- 5. واردات 232
- 6. صادرات 235
- ٧. کشاورزی 236
- چگونگی آبیاری 236
- ٨. راه های درآمد کوفه 239
- یک - خَراج 239
- اشاره 239
- الف) راه های درآمد حکومت کوفه 239
- سه - جزیه 242
- دو - صدقه 242
- پنج - مالیات بر تجارت 243
- چهار - غنایم جنگی 243
- هفت - زمین های صوافی 244
- شش - هدایای عید نوروز و مهرگان 244
- ب) هزینه های حکومت کوفه 245
- اشاره 245
- یک - حقوق کارمندان 245
- سه - قرض به مردم 246
- دو - خدمات شهری 246
- شش - پرداخت به حکومت مرکزی 247
- اول - عطاء 247
- پنج - رسیدگی به فقرا و یتیمان 247
- چهار - نگهداری مقداری از اموال برای مواقع اضطراری 247
- هفت - عطاء و رزق 247
- دوم - رزق 253
- ج) سطح زندگی مردم و قیمت بعضی از کالاها 254
- فصل پنجم: مسائل فرهنگی و تعلیم و تربیت 258
- اشاره 258
- ١. تعلیم و تربیت 259
- یک - کلیاتی در باره شعر در صدر اسلام 263
- ٢. شخصیت های فرهنگی 263
- اشاره 263
- الف) شاعران 263
- دوم - ارتباط اعراب با ملیّت های مختلف 264
- سوم - تمدن و فرهنگ تازه 264
- چهارم - سیاست 264
- اول - اسلام 264
- اول - قیس بن عمرو حارثی، معروف به نجاشی 266
- اشاره 266
- دو - شاعران 266
- سوم - جَرْوَل بن اَوْس، معروف به حُطَیئه 267
- دوم - رَبیعه بن مَقْرُوم قیسی 267
- چهارم - شوید بن ابی کاهل 267
- هفتم - متوکل بن عبدالله بن کُنانه، معروف به متوکل لیثی و متوکل کُنانی 268
- ششم - ظالم بن عمرو بن سفیان، معروف به ابوالاسود دئلی 268
- پنجم - نابغه جُعدی 268
- نهم - عبدالله بن زبیر اسدی 269
- هشتم - ابو مَعْرَض مُغَیره بن عبدالله بن مُدْرَکَه، مشهور به اُقَیْشِر اَسَدی 269
- دهم - سُراقه بن مِرْداس بارقی 269
- سیزدهم - کَعْب بن جُعَیْل 270
- یازدهم - اَیْمَن بن خُرَیم 270
- دوازدهم - ابوالمُصَبَّح عبدالرحمان بن عبدالله، معروف به اَعشی هَمْدان 270
- شانزدهم - همّام بن غالب بن صعصعه، معروف به فَرَزْدَق 271
- چهاردهم - مالک بن اسماء بن خارجه فَزاری 271
- پانزدهم - حَکَم بن عبدل اسدی 271
- هفدهم - حَرمَله بن مُنْذِر، معروف به ابوزُبَیْد طایی 272
- بیست و یکم و بیست و دوم و بیست و سوم - نضر، نعمان و نعیم پسران عجلان انصاری خزرجی 273
- بیستم - عُماره بن عقبه بن ابی معیط 273
- هجدهم - سلیمان بن صُرَد خُزاعی 273
- نوزدهم - عمرو بن ضابی بن حَرَث بَرْجَمی 273
- بیست و پنجم - عبدالله بن خلیفه بولایی 274
- بیست و چهارم - فُضاله بن شریک بن سلمان 274
- بیست و هشتم - رَبیعه بن حُوط 274
- بیست و هفتم - یزید بن مُغْفَل مِذْحجی جُعْفی 274
- بیست و نهم - عبدالله بن هَمّام 274
- بیست و ششم - اَیاس بن عَثَل طایی 274
- سی و چهارم - شُرَیح قاضی 275
- سی و دوم - عَوْف بن عبدالله بن اَحْمَر اَزْدی 275
- سی ام - عُمر بن یزید بن هلال نَخَعی 275
- سی و یکم - عبدالله بن حُر جُعفی 275
- سی و سوم - وَهَب بن زَمْعَه جَمْحی، معروف به ابودَهْبَل 275
- سی و ششم - لَبید بن ربیعه عامری 276
- سی و پنجم - صعصعه بن صَوْحان 276
- اشاره 276
- ب) خطیبان 276
- دو - نعمان بن بشیر 277
- یک - صعصعه بن صَوْحان 277
- سه - زیاد بن ابیه 277
- ج) صحابه، محدثان، فقها و دیگر اندیشمندان 278
- چهار - ولید بن عقبه بن ابی معیط 278
- پنج، شش و هفت - متوکل لیثی، اقیشر اسدی، عبدالله بن زبیر اسدی 278
- هشت - عابس بن ابی شبیب شاکری همدانی 278
- ٣. افسانه ها و اسطوره ها 291
- الف) خواندن قرآن با صدای نیکو 293
- اشاره 293
- ج) استعاذه 293
- 4. آداب قرائت قرآن 293
- ب) پاکیزه کردن دهان 293
- و) خشوع 294
- ه) تدبّر 294
- ز) کسانی که بهتر است قرآن نخوانند 294
- د) ترتیل 294
- قاریان قرآن 295
- 5. موسیقی و اعمال خلاف شرع رایج 299
- الف) موسیقی 299
- ب) می خوارگی 301
- 6. کتابت و خط 302
- الف) آداب نوشتن 302
- اشاره 304
- ب) وسایل نوشتن (ادوات کتابت) 304
- ج) خط کوفی 307
- اشاره 312
- فصل ششم: آداب و رسوم 312
- ١. خواستگاری 313
- اشاره 315
- ٢. ازدواج 315
- الف) تعیین مهریه 315
- ب) جهیزیه 316
- ج) خطبه نکاح 316
- د) فاصله بین عقد و عروسی (زفاف) 317
- ه) مراسم عروسی (زفاف) 317
- اشاره 317
- دو - آرایش عروس 317
- یک - وقوع عروسی در شب 317
- سه - بردن عروس از خانه پدر به خانه شوهر 318
- پنج - شعرخوانی و دف زدن و تکبیر گفتن در شب عروسی 318
- چهار - همراهان عروس 318
- شش - نِثار عروسی 319
- هفت - ولیمه عروسی 319
- نُه - تبریک عروسی 320
- هشت - ماندن زنی از خویشان عروس در شب زفاف 320
- اشاره 321
- ده - شستن پای عروس 321
- الف) غسل میت (تغسیل) 321
- ٣. مراسم خاک سپاری مردگان 321
- ب) تکفین 323
- د) نماز بر میت 323
- ج) حنوط 323
- و) تدفین 325
- ه) تشییع جنازه 325
- ز) مراسم بعد از تدفین 327
- الف) اعلان جنگ 329
- 4. جنگ و صلح 329
- ب) سربازگیری 329
- ج) نظام جمع 330
- اول - سلاح های هجومی سبک 332
- اشاره 332
- یک - سلاح های هجومی 332
- د) ادوات و سلاح های جنگی 332
- دوم - سلاح های هجومی سنگین 345
- دو - سلاح های دفاعی 348
- اول - سلاح های دفاعی سبک 348
- اشاره 348
- دوم - سلاح های دفاعی سنگین 353
- ه) تعلیم جنگاوران 354
- ز) پیک 355
- و) اسلحه سازی 355
- ح) صلح 358
- ط) شعارهای جنگی 360
- ی) طریقه تقسیم غنایم جنگی 360
- ک) پرچم 362
- اشاره 363
- یک - پیاده نظام (رجّاله) 363
- ل) واحدهای تشکیل دهنده سپاه 363
- دوم - تعقیب و گریز 364
- اول - حمله 364
- اشاره 364
- دو - سواره نظام (خیّاله، فُرْسان) 364
- سه - تیراندازان (رُماه، نَشّابون) 365
- چهارم - پشتیبانی 365
- سوم - جمع آوری اطلاعات 365
- چهار - کارگران (فَعَلَه) 366
- پنج - واحد خدمات (تدارکات) 366
- اشاره 367
- م) مراحل جنگ 367
- یک - جمع نیرو 367
- دو - حرکت به سوی دشمن 367
- سه - استقرار در لشکرگاه 369
- چهار - آمادگی های قبل از جنگ 370
- پنج - شروع جنگ 371
- شش - تدابیر دفاعی 372
- پنجم -خلیفه 373
- یک - درجات نظامی سپاه اسلام 373
- ن) درجات نظامی سپاه اسلام 373
- سوم - فرمانده گردان (امیر الکُرْدُوس) 373
- اشاره 373
- اول - فرمانده کل سپاه (امیر الجیش) 373
- دوم - فرماندهان واحدهای اصلی (اُمَراء التعبیه) 373
- چهارم - قائد 373
- اشاره 373
- دو - درجات نظامی ایرانیان 374
- ششم - عریف 374
- سوم - طُرَنْجار 375
- س) آرایش جنگی 375
- دوم - طُومْرُخ 375
- پنجم - قَمْطَرُخ 375
- ششم - داقْرُخ 375
- سه - درجات نظامی روم 375
- اشاره 375
- اشاره 375
- اول - بِطْریق 375
- چهارم - قُومِسْ 375
- دو - نظام صَفّ (نظام زَحْف) 376
- یک - نظام کَرّ و فَرّ (هجوم و فرار) 376
- سه - نظام خمیس 377
- اشاره 377
- اول - طلیعه (مقدمه) 378
- سوم - مَیْمَنه 378
- چهارم - مَیْسَره 378
- دوم - قلب 378
- پنجم - ساقه (موَخره) 379
- چهار - نظام کرادیس 381
- ع) جاسوسی 382
- الف) طریقه آتش روشن کردن 384
- 5. پخت وپز 384
- ج) پختن نان 385
- ب) پختن غذا 385
- یک - انتخاب همراه مناسب 387
- 6. سیر و سفر و تفرّج 387
- اشاره 387
- الف) آداب سفر 387
- دو - برداشتن وسایل شخصی ضروری 387
- سه - برداشتن عصا 387
- هشت - شعر و آواز خواندن در سفر 388
- هفت - مروّت و جوانمردی در سفر 388
- شش - بدرقه مسافر 388
- پنج - صدقه دادن 388
- چهار - یاد خدا نمودن 388
- یازده - مصافحه و معانقه با مسافر 389
- نُه - مسئولیت به عهده گرفتن در سفر 389
- ده - سوغات آوردن از سفر 389
- ب) وسایل حمل و نقل 389
- اشاره 391
- ٧. وسایل روشنایی 391
- الف) سِراج (مصباح) 391
- ب) قندیل 392
- ج) شمع 393
- د) حرادیّ 393
- ب) اِداوَه 394
- اشاره 394
- الف) ابریق 394
- ٨. ظروف 394
- ج) بُرْمَه 394
- د) تَوْر 394
- و) جَرَّه 395
- ه) جِراب 395
- ح) دَلْو 395
- ز) جَفْنَه 395
- ی) زِقّ 396
- ک) سطیحه 396
- ل) شَنّ 396
- ط) زِکْوَه 396
- م) صَحْفَه 397
- س) ظَبْیَه 397
- ن) طَست (طشت) 397
- ع) عُکَّه 397
- ق) قِدْر 398
- ص) قَدَح 398
- ر) قِرْبَه 398
- ف) قارُورَه 398
- ت) قَصْعَه 399
- ث) قَعْب 399
- خ) قُلَّه 399
- ش) قَسْ (قَسّه) 399
- غ) کَوْز 400
- ذ) قَوْصَرَه 400
- ض) کَأْس 400
- ظ) کُوب 400
- اج) مِزْوَد (مِزْوَدَه) 401
- او) مِطْهَرَه 401
- اه) مَسْک 401
- اد) مزاده 401
- اب) مِخْضَب 401
- از) مِکْتَلْ 402
- اح) مِهْراس 402
- ٩. دوستی 402
- اشاره 404
- ١٠. آرایش ظاهری زنان و مردان 404
- دوم - گیاهان خوشبو 405
- اشاره 405
- اول - عطر 405
- یک - استعمال بوهای خوش 405
- اشاره 405
- الف) آرایش ها و زینت های مشترک زنان و مردان 405
- دو - استعمال روغن های مختلف 406
- اشاره 406
- اول - روغن بنفشه 406
- دوم - روغن بان 407
- اشاره 407
- سه - استعمال رنگ ها 407
- اول - حناء 407
- دوم - وَسْمَه (کَتْم) 407
- چهارم - روغن کُنجد 407
- سوم - روغن زَنْبَق (زنبه) 407
- چهار - سرمه کشیدن 408
- پنج - آرایش موها 408
- اشاره 408
- ب) زینت ها و آرایش های اختصاصی زنان 409
- ج) زینت ها و آرایش های اختصاصی مردان 410
- ١١. مجالس عمومی و گردهمایی ها 412
- ١٢. سرگرمی و ورزش 414
- اشاره 417
- ١٣. آداب و رسوم مجالس خلفا و امرا 417
- الف) دربان (حاجب) 418
- ب) اذن دخول 419
- ج) کیفیت ورود در مجلس 419
- د) تجمّلات مجلس 420
- ه) پاسبان در مجلس 420
- اشاره 421
- یک - مواد پارچه ها 421
- و) مرخص شدن از مجلس 421
- ١4. لباس پوشیدن و حجاب 421
- الف) پارچه ها 421
- اشاره 421
- دو - نام پارچه ها 421
- چهارم - خَزّ 422
- دوم - بَزّ 422
- اول - اِسْتَبْرَق 422
- سوم - حریر 422
- هفتم - سُنْدُس 423
- پنجم - دیباج 423
- ششم - رَفْرَفْ 423
- هشتم - قِبْطیّه 424
- نهم - قَزّ 424
- دهم - کتان 424
- دوازدهم - مُعَلَّم 425
- سیزدهم - مُنَیّر 425
- چهاردهم - وَشی 425
- یازدهم - کَرْباس 425
- اشاره 426
- ب) لباس ها 426
- یک - پوشش سر 427
- اشاره 427
- اول - عِمامَه 427
- سوم - قَلَنْسُوَه 430
- دوم - بُرْنُس 430
- چهارم - کوفیه و عِقال 431
- پنجم - بُرْقَعْ 431
- هشتم - مِعْجَر 432
- ششم - نِقاب 432
- هفتم - خِمار 432
- نُهم - قِناع و مِقْنَعَه 433
- دهم - لِثام 433
- سوم - بُرْجُد 434
- اشاره 434
- دوم - بِجاد 434
- دو - پوشش بدن 434
- یکم - بَتّ 434
- چهارم - بُرْد 434
- پنجم - بُرْدَه 435
- ششم - ثَوب قِطْری 436
- هفتم - جُبَّه 436
- هشتم - جلْباب 436
- نهم - حِبْرَه (حَبَرَه) 437
- دهم - حُلّه 437
- یازدهم - خمیصه 438
- دوازدهم - دِثار 438
- چهاردهم - رِداء 439
- پانزدهم - رَیْطَه 439
- سیزدهم - دُرّاعَه و مِدْرَع 439
- هفدهم - ساج 440
- نوزدهم - سِرْبال 440
- شانزدهم - سابِریّ 440
- هجدهم - سُدوس 440
- بیست و سوم - طَیْلَسان 441
- بیست و دوم - طاق 441
- بیست و یکم - شَمْلَه 441
- بیستم - شِعار 441
- بیست و پنجم - غِلالَه 442
- بیست و چهارم - عَباء (عَباءَه) 442
- بیست و ششم - قَباء 443
- بیست و هفتم - قَسّی 443
- بیست و هشتم - قَطیفَه 443
- بیست و نهم - قَمیص 444
- سی ام - کِساء (کِسْوَه) 447
- سی و سوم - مِطْرَف (مُطْرَف) 448
- سی و دوم - مِسْح 448
- سی و یکم - مُسْتَقَه 448
- سی و چهارم - مُقَطَّعَه 449
- سی و هفتم - نَمِرَه 449
- سی و ششم - مِلحَفَه 449
- سی و پنجم - مُلاءَه 449
- سی و هشتم - یَلْمَق 450
- اشاره 450
- سه - پوشش پایین بدن 450
- یکم - اِزار (مِئزَر) 450
- دوم - تُبّان 451
- سوم - دِقْرارَه 452
- چهارم - سَراویل 452
- ششم - مِرْط 453
- پنجم - فُوطَه 453
- هفتم - مِنْطَق، مِنْطَقَه، نِطاق 454
- سوم - خُفّ 454
- چهار - پوشش کف پا 454
- یکم - جَوْرَب 454
- دوم - حِذاء 454
- چهارم - نَعل 455
- اشاره 457
- فصل هفتم: نوع تغذیه 457
- الف) تاریخچه ای از غذای عرب 458
- ١. غذاها 458
- ب) وعده های غذایی عرب 460
- اول - غذاهای پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) 461
- یک - غذاهای بدون اسم خاص 461
- ج) انواع غذاها 461
- اشاره 461
- اشاره 461
- دوم - غذاهای حضرت علی (علیه السلام) 463
- دوم - تلبینَه (تَلبین) 464
- دو - غذاهایی با اسم خاص 464
- سوم - ثَرید 464
- اول - بَکالَه (بَکیله) 464
- اشاره 464
- ششم - حَیْس 465
- چهارم - حریره 465
- پنجم - حَساء 465
- هفتم - رَبیکَه 466
- هشتم - رَغیده 466
- دهم - سَخینَه 467
- یازدهم - سِکْبْاج 467
- نهم - رَهیده 467
- پانزدهم - طَفَیْشزل 468
- سیزدهم - شُورباجَه 468
- چهاردهم - صَحْناء (صحناه) 468
- دوازدهم - شِواء 468
- شانزدهم - عَصیده 469
- هجدهم - قَدید 469
- هفدهم - فَریقَه 469
- بیست و یکم - وَشیقَه 470
- نوزدهم - مَرَق 470
- بیستم - نارباجه 470
- بیست و دوم - هَریسَه 470
- ه) سبزیجات همراه غذا 471
- و) سفره غذا 471
- یک - سُفْره 471
- د) پیش غذا (دسر) 471
- اشاره 471
- پنج - نَطْع (نَطَعْ، نِطْع، نِطَع) 472
- چهار - مائده 472
- دو- خُوان (خِوان) 472
- سه - طَبَق 472
- اشاره 473
- دو - عسل 473
- یک - شیر 473
- الف) نوشیدنی های حلال 473
- ٢. نوشیدنی ها 473
- اشاره 473
- سه - شیره 474
- ب) نوشیدنی های حرام 474
- یک - نَبیذ 474
- اشاره 474
- چهار - انواع عصیر و فشرده 474
- چهار - مِرْز 475
- سه - فُقّاع 475
- دو - بِتْع (بِتَع) 475
- پنج - نقیع 475
- ب) حَلواء 476
- ٣. میوه ها 476
- الف) جَوْزینَق 476
- 4. تنقلات 476
- اشاره 476
- د) سَویق 477
- ج) خَبیص 477
- ه) فالُوذَج (فالُوذ) 478
- و) لَوْزینَج 479
- فصل هشتم: نظام قضایی و انتظامی 480
- اشاره 480
- الف) ابو مَرّه کِنْدی 481
- اشاره 481
- الف) قاضیان کوفه تا سال 6١ ه. ق 481
- ١. قضا 481
- ب) عُرْوَه بن جُعد (ابی الجُعد) بارقی 481
- اشاره 481
- یک - اولین قاضی 481
- و) ابوموسی اشعری 482
- دو - شُرَیْح بن حارث (حَرَث یا عبدالله یا شراحیل یا هانی) کِندی 482
- ه) عبدالله بن مسعود 482
- ج) سَلْمان بن رَبیعه باهلی 482
- د) جَبْر بن قَشْعَمْ کِنْدی 482
- اشاره 484
- ب) آیین دادرسی 484
- سه - مسروع بن اَجْدَع تمیمی 484
- چهار - عبدالملک بن عُمَیْر لَخْمی 484
- آیین دادرسی مدنی 485
- ج) شرایط و صفات قاضی 486
- د) مجلس قضاوت 487
- یک - قتل (کشتن) 489
- اشاره 489
- ه) مجازات ها 489
- دو - شلاق (جَلد) 490
- دوم - محارب 491
- چهار - زندان (حبس) 491
- سه - بریدن دست یا پا (قطع) 491
- اول - سرقت 491
- اشاره 491
- اول - زندان ابد 492
- دوم - زندان غیر ابد 492
- پنج - تبعید (نفی بلد) 493
- ٢. شرطه 493
- اشاره 495
- الف) والی 495
- ٣. مقامات ادار ی شهر کوفه 495
- ب) رئیسان اسباع و ارباع 500
- ج) عرفا 504
- ه) سرپرست بیت المال 507
- د) مناکب 507
- و) سرپرست دیوان خراج 508
- ز) کاتبان و منشیان 509
- کتابنامه 512
4. آجرهای به کار رفته در ساختمان بعضی از طاق نماهای حیاطهای دارالاماره و نیز بعضی از اتاق ها ابعاد مختلفی همانند (20 * 20 و ضخامت 5/3 سانتی متر) ، (21 * 21 و ضخامت چهار سانتی متر) و (5/21 * 5/21 و ضخامت چهار سانتی متر) داشته است. (1)
5. ابعاد آجرهای به کار رفته در ساختن بعضی از دیوارها و طاق نماها35 * 35 و ضخامت هفت سانتی متر و33 * 33 و ضخامت هفت سانتی متر بوده است. (2)
6. آجرهای به کار رفته در بعضی از قسمت های اولیه دارالاماره ابعاد 37 * 37 و ضخامت نُه سانتی متر داشته است. (3)
پس از آجر، مهم ترین مصالح ساختمانی قصر، گچ بوده است که به عنوان ملاط و نیز به عنوان سفیدکاری و تزیین قسمت های مختلف ساختمان از آن استفاده می شده است. (4)(تصویرهای شماره40 - 42)
همچنین -همان گونه که در توصیف ساختمان مخزن فاضلاب قصر گفته شد- از گچ برای نفوذناپذیرشدن این مخزن و نیز سرایت نکردن فاضلاب به قسمت های دیگر دارالاماره استفاده شده بود. (5)در بعضی از نقاط قصر از ملاط گِل سبز مایل به زرد نیز استفاده شده است. (6)
5. زندان کوفه
در مقاطع مختلف تاریخی در زمان مورد بحث ما از محلی به نام زندان یاد شده است. بلاذری از زندان کوفه در زمان حکومت مُغَیره بن شعبه (41 - 51ه. ق) یاد می کند و ساختمان آن را از نی می داند. (7)
1- تخطیط مدینه الکوفه، ص 150.
2- تخطیط مدینه الکوفه، ص 149.
3- تخطیط مدینه الکوفه، ص 149.
4- کوفه پیدایش شهر اسلامی، صص 118 و 143 به بعد.
5- تخطیط مدینه الکوفه، ص 153.
6- تخطیط مدینه الکوفه، ص 149.
7- فتوح البلدان، ص 449؛ تاریخ الطبری، ج 4، ص 189.