کوفه از پیدایش تا عاشورا صفحه 165

خود داشت. (1)بنابراین، در حقیقت می توان جبّانات را میدان های فرعی شهر به شمار آورد.

راه اصلی که قبیله را به مرکز شهر پیوند می داد از کنار جبّانه می گذشت و همه کوچه ها و خیابان های قبیله به جبّانه ختم می شد. (2)

استفاده نظامی از جبّانات برای اولین بار در زمان حکومت حضرت علی (علیه السلام) رخ داد. هنگامی که علی (علیه السلام) در سال 37ه. ق به مردم دستور داد که با سلاح های خود برای مقابله با خوارج آماده شوند، آنها با سلاح های خود داخل مسجد شدند. حضرت علی (علیه السلام) فرمود: «کار بدی کردید که با سلاح به مسجد آمدید، بروید به سوی جبّانه مراد» و مردم را در آنجا جمع کرد. (3)همچنین به مواردی از استفاده نظامی از جبّانات در جریان قیام مختار، قیام اشراف کوفه و درگیری بین سپاه مختار و سپاه مصعب گزارش شده است. (4)

جبّانات کوفه در زمان مورد بحث را می توان به دو قسم جبّانه های یمنی ها (قحطانی ها) و جبّانه های غیر یمنی ها (عدنانی ها) تقسیم کرد:

یک - جبّانه های یمنی ها (قحطانی ها)

اشاره

چنین گفته شده است که جبّانه به شکلی که در جغرافیای کوفه مشاهده می شود، دستاورد مستقیم یمنی ها بوده است؛ زیرا پیش از این دوره، چنین بنیادی در شهرهای مکّه، مدینه و دیگر شهرهای حجاز وجود نداشته (5)، ازاین رو بیشتر جبّانات کوفه متعلق به یمنی ها بوده است. این جبّانات عبارت است از:

1- کوفه پیدایش شهر اسلامی، ص 284.
2- کوفه پیدایش شهر اسلامی، ص 284.
3- تاریخ الطبری، ج 4، ص 68.
4- کوفه پیدایش شهر اسلامی، ص 354.
5- کوفه پیدایش شهر اسلامی، صص 341 و 342.