- دیباچه 1
- تشکر 3
- مقدمه 5
- گذر ی بر منابع 7
- مرور ی بر مطالعات جدید 9
- اشاره 14
- فصل اول: جغرافیا ی طبیعی کوفه 14
- ١. مفهوم شناسی 15
- الف) دلیل نامگذار ی کوفه 15
- پنج - کوفه الخُلد: 17
- سه -خَدّ العَذْراء: 17
- یک - کوفان: 17
- دو - سورستان: 17
- چهار - کوفه الجُند: 17
- ب) نام ها ی کوفه 17
- اشاره 17
- ج) تاریخچه اجمالی کوفه 18
- هفت- دارالهجره. 18
- شش- منزل جهاد. 18
- ٢. تأسیس شهر کوفه 20
- الف) طول و عرض جغرافیایی و ارتفاع 21
- اشاره 21
- ٣. مباحث جغرافیایی 21
- ب) مساحت 21
- ج) حدود و ثغور 22
- د) زمین 23
- ه) آب و هوا 25
- و) جمعیت 26
- اول - اُقحُوان: 30
- اشاره 30
- چهارم - شقائق: 30
- سوم - خزامی: 30
- دوم - حلفاء: 30
- ز) گیاهان و درختان کوفه 30
- یک - گیاهان قبل از بنیان گذار ی کوفه 30
- اشاره 31
- اول - درختان 31
- ششم - قِیْصوم: 31
- دو - درختان و گیاهان بعد از شهرشدن کوفه 31
- پنجم - شیح: 31
- هفتم - نَصی: نوعی گیاه ساقه دراز سفید است که در چراگاه، بسیار از آن استفاده می شد. هرگاه ساقه این گیاه، ضخیم و خشک می شد، به آن «حَلی» می گفتند. 31
- دوم - گیاهان 34
- الف) حیوانات خشکی 38
- 4. حیوانات 38
- اشاره 38
- اشاره 38
- اشاره 39
- اول - شتر و انواع آن 39
- یک - حیوانات اهلی 39
- دوم - گاو 39
- سوم - اسب 39
- پنجم - قاطر 41
- ششم - گوسفند 41
- چهارم - الاغ 41
- دهم - گربه 42
- نهم - مرغابی (اردک) 42
- هشتم - مرغ 42
- هفتم - کبوتر 42
- دو - حیوانات غیراهلی 43
- دوازدهم - خوک 43
- یازدهم - سگ 43
- اول - موش 43
- دوم - کلاغ (غُراب) 43
- یک - ماهی بَنانی (سَمَک بَنانی) 44
- ب) حیوانات آبی 44
- چهارم - شترمرغ (ظَلیم \شترمرغ نر) 44
- دو - مارماهی 44
- اشاره 44
- ششم - سوسمار (ضبّ) 44
- پنجم - آهو (ظبی) 44
- سوم - روباه ( ثعلب) 44
- اشاره 45
- 5. نهرها ی کوفه 45
- سه - زِمّیر 45
- الف) نهر عَلْقَمَه (نهر عَلْقَمی) 47
- ب) نهر سُورا 47
- ج) نهر نیل 47
- ز) نهر صَراه 48
- و) نهر سَیلحین (سیلحون) 48
- ط) نهر قَوْرا 48
- ه) نهر سَدیر 48
- د) نهر تاجیه 48
- ح) نهر صَرصَر 48
- ن) نهر شیلی 49
- ک) نهر خُرشیذ 49
- م) نهر بُوَیب 49
- ی) نهر کوثی 49
- ل) نهر بَلْخ 49
- الف) ساتیدَما 50
- اشاره 50
- 6. کوه های کوفه 50
- ب) کوفان 50
- ٧. چاه ها ی کوفه 51
- ب) چاه جُعد (بئر جعد) 51
- الف) چاه حضرت علی (علیه السلام) (بئر علی) 51
- اشاره 51
- اشاره 52
- ٩. توابع شهر کوفه و روستاها ی آن 52
- د) چاه مُبارک 52
- ج) چاه قصر دارالاماره 52
- ٨. چشمه ها ی کوفه 52
- دو - اَقساس مالک 53
- یک - إسْتینیاء 53
- سه - اُکَیْراح 54
- چهار - بانِقْیا 54
- پنج - بداه 54
- شش - بَدیق 54
- هشت - بَرَدان 55
- یازده - جُبّه 55
- نه - بَقیقا 55
- ده - تَلّبَوَنّا 55
- سیزده - جَرَعه 55
- دوازده - جُرْزَه 55
- هفت - بَرْثَه 55
- پانزده - حَروراء 56
- چهارده - جِسْر 56
- هفده - حیره 56
- شانزده - جَصّاصه 56
- هجده - خانِقَیْن 57
- بیست و دو - خَفیّه 58
- بیست و سه - خَنْدَق سابور (خندق شاپور) 58
- بیست - خُصوص 58
- نوزده - خَرّاره 58
- بیست و چهار - خَوَرْنَق 58
- بیست و یک - خَفّان 58
- بیست و شش - دُوما (دُرمَه) 59
- بیست و پنج - دُوران 59
- بیست و هفت - زُرارَه 59
- سی و دو - سَوادیّه 60
- بیست و نه - زَیْدان 60
- سی و یک - سَنینِیا 60
- بیست و هشت - زَُوْرَه 60
- سی - سَکِن 60
- سی و چهار - سَیْلَحون (سَیْلَحین) 61
- سی و هفت - صَریفین 61
- سی و سه - سِیْب 61
- سی و پنج - شانیا 61
- سی و هشت - صِنّین 61
- سی و شش - شیلی 61
- سی و نه - طِیَزناباذ (ضَیزَناباذ) 62
- چهل و یک - عَین جَمَل 62
- چهل - عَقْر (عقر بابل) 62
- چهل و چهار - غاضِریَّه 63
- چهل و سه - عین ظَبْی 63
- چهل و دو - عین صَید 63
- چهل و پنج - غَرِیّان 63
- چهل و شش - غَطَط 64
- چهل و هفت - قادسیه 64
- چهل و هشت - قَرْیَه اَبی صَلابَه 65
- چهل و نه - قریه ذی الکفل 65
- پنجاه - قَسّین 65
- پنجاه و دو - قُطْقُطانه 65
- پنجاه و یک - قصرالعَدَسیّین 65
- پنجاه و پنج - لِسان 66
- پنجاه و چهار - کُوَیفه عمرو (کویفه ابن عُمَر) 66
- پنجاه و شش - لَعْلَع 66
- پنجاه و سه - قَوْرا 66
- پنجاه و هشت - مِلْطاط 67
- پنجاه و نه - نَجَف 67
- شصت - نُخَیْلَه 67
- پنجاه و هفت - مَلَح 67
- ١٠. باغ ها ی کوفه 68
- شصت و سه - وادِی السِّباع 68
- شصت و یک - نَشاسْتَج 68
- شصت و دو - نُعْماباذ 68
- ١٢. دیرها ی کوفه (دیارات کوفه) 70
- ١١. دروازه ها ی کوفه 70
- اشاره 70
- ج) دیر الجَماجِم 73
- الف) دیارات الأساقف 73
- ب) دیر اَعْوَر 73
- ه) دیر حِنَّه 74
- د) دیر حُرْمه 74
- ط) دیر السَّوا 75
- ز) دیر سِرجِس (سرجیس) 75
- و) دیر زُراره 75
- ح) دیر سلسله 75
- ل) دیر کعب 76
- م) دیر مَرْعَبْدا 76
- ی) دیر الشّاء 76
- ن) دیر هند الصغری 76
- ک) دیر قُرَّه 76
- س) دیر هند الکبری 77
- فصل دوم: شهرساز ی و معمار ی کوفه 78
- اشاره 78
- مقدمه 79
- یک - شکل ظاهر ی، تعداد اتاق ها و وضعیت داخلی خانه ها 80
- الف) سبک و سیاق خانه ساز ی 80
- ١. خانه ها 80
- ب) مصالح ساختمانی 87
- دو - نورگیرها 87
- اشاره 90
- یک - خانه ها ی واقع در مرکز شهر 90
- ج) خانه ها ی افراد مشهور و معروف 90
- اول - خانه حضرت علی (علیه السلام) 90
- اشاره 90
- چهارم - خانه ولید بن عُقْبه 92
- سوم - خانه عبدالله بن مسعود 92
- پنجم - خانه عُماره بن عُقْبَه 92
- دوم - خانه جُعْدَه بن هبیره مخزومی 92
- هفتم - خانه حُذَیفه بن یَمان 93
- ششم - خانه ابوموسی اشعری 93
- هشتم و نهم - خانه سلمان بن ربیعه باهلی و مُسَیّب بن نَجْبَه فَزاریّ 93
- دهم - خانه عمرو بن حُرَیث 93
- چهاردهم - خانه ابن حکیم 94
- دوازدهم - خانه خالد بن عرفطه 94
- یازدهم - خانه طَلْحه بن عبیدالله 94
- سیزدهم - خانه سَعد بن قیس 94
- اول - خانه خَبّاب بن اَرَت 95
- دوم - خانه زید بن ارْقَم انصاری 95
- سوم - خانه جَریر بن عبدالله بجلی 95
- دو - خانه ها ی واقع در محله ها ی شهر 95
- چهارم - خانه عدی بن حاتم طائی 95
- پانزدهم - خانه مختار بن ابی عُبَیده ثَقَفی 95
- ششم - خانه هانی بن عُرْوه 96
- هشتم - خانه قُرظَه بن کَعْب انصاری 96
- هفتم - خانه اَشْعث بن قیس 96
- پنجم - خانه خُنَیْس بن سَعد 96
- ب) وضعیت ظاهر ی دکان ها 97
- ٢. بازارها 97
- الف) موقعیت بازارها 97
- اشاره 98
- ج) بازارها ی تخصصی 98
- دو - بازار خرمافروشان (سوق التّمارین) 99
- یک - بازار شترفروشان (سوق الابِلْ) 99
- چهار - بازار کرباس فروشان 100
- سه - بازار ماهی فروشان 100
- شش - بازار اسب فروشان (سوق البَراذین) 100
- پنج - بازار کفش فروشان (سوق الحَذّائین) 100
- نه - بازار روغن فروشان (سوق الزیّاتین) 101
- هفت - بازار صیرفی ها (رَحْبَهُ الصیارف) 101
- هشت - بازار شمشیرفروشان (صَیاقله) 101
- ده - بازار صابون سازان (اصحاب الصابون) 102
- سیزده - بازار خرید و فروش مرغ 102
- یازده - بازار گوسفند (سَوْق الغَنَم) 102
- دوازده - بازار گربه فروشان 102
- شانزده - بازار انواع گستردنی ها مانند فرش، گلیم و. . . (اصحاب الأنماط) 103
- چهارده - بازار زین سازان یا زین فروشان (سوق السَرّاجین) 103
- نوزده - بازار سرکه فروش ها (سوق الخلاّلین) 103
- پانزده - بازار رفوگرها (سوق الرفّاثین) 103
- هیجده - بازار سویق فروشان (قاووت فروشان) (سوق السوّاقین) 103
- هفده - بازار خَزّفروشان (اصحاب الخزّ) 103
- بیست و شش - بازار گازران یا رخت شویان (سوق القَصّارین) 104
- د) نظارت بر بازار 104
- بیست و یک - بازار عطرفروشان (سوق الحَنّاطین) 104
- بیست و پنج - بازار صحّاف ها ( سوق الورّاقین) 104
- بیست و دو- بازار آهنگران (سوق الحدّادین) 104
- بیست - بازار زرگرها (سوق الصاغه) 104
- بیست و سه - بازار گل فروشان (باعَه الأزْهار) 104
- بیست و چهار - بازار خیاطها (سوق الخیاطین) 104
- اشاره 107
- ٣. مساجدکوفه 107
- اشاره 108
- اول - مسجد جامع کوفه قبل از اسلام 108
- الف) مسجد جامع کوفه (تصویرهای شماره 5 - ١) 108
- یک- مسجد جامع کوفه در گذر تاریخ 108
- دوم- مسجد در زمان سعد بن ابی وقاص 109
- سوم - مسجد در زمان زیاد بن ابیه 113
- دوم - باب الفیل 115
- اول - باب السُدَّه 115
- اشاره 115
- دو - درها ی مسجد جامع 115
- سوم- باب الکنده 116
- چهارم- باب الأنماط 117
- سه - ستون ها ی مسجد جامع 117
- دوم - بیت الطشت 118
- اشاره 118
- چهار - مکان ها ی تاریخی در مسجد جامع 118
- اول - دکّه القضاء 118
- سوم - سفینه نوح 119
- چهارم - تَنُّور 119
- پنجم - محراب حضرت علی (علیه السلام) 119
- پنج - دستشویی و وضوخانه مسجد جامع کوفه 120
- شش - فاصله مسجد تا دارالاماره 120
- هفت - مسجد جامع کوفه از منظر باستان شناسی 121
- ب) دیگر مساجد 123
- اشاره 123
- یک - مساجد مبارکه 124
- اول - مسجد سَهْلَه 124
- اشاره 124
- دوم- مسجد بنی کاهل 125
- پنجم - مسجد غَنّی 126
- چهارم - مسجد زید بن صوحان 126
- سوم - مسجد صَعْصَعَه بن صوحان 126
- هفتم - مسجد جُعْفی 127
- هشتم - مسجد الحمراء 127
- ششم - مسجد حَنّانه 127
- اشاره 128
- دو - مساجد ملعونه 128
- اول - مسجد اَشعث 129
- دوم - مسجد جَریر 129
- چهارم - مسجد شَبَث 129
- پنجم - مسجد تَیم (مسجد بنوتَیِم) 129
- سوم - مسجد سَمّاک 129
- ششم - مسجد ثَقیف 130
- هفتم - مسجدی در الحمراء 130
- اول - مسجد جُهَیْنَه (مسجد بنودُهمان) 130
- سه - مساجد دیگر 130
- اشاره 130
- دوم - مسجد بنی مَخْزوم 131
- سوم - مسجد بنی عبدالله بن دارِم 131
- چهارم - مسجد بنی جَذیمه 131
- پنجم - مسجد بنی عَنْزَه (مسجد بنوعناز یا مسجد بنی عنز) 131
- نهم - مسجد بنی سُنْبُس (مسجد عدی بن حاتَم) 132
- ششم - مسجد سَکون (مسجد بنی سکون) 132
- هفتم - مسجد قُصّاص 132
- هشتم - مسجد عبدالقیس 132
- سیزدهم - مسجد اَحْمَس (مسجد مُزَیْنه) 133
- یازدهم - مسجد بنی بَهْدَلَه 133
- دوازدهم - مسجد اَنْصار 133
- دهم - مسجد بنی مُقاصف 133
- پانزدهم - مسجد بنی البَدّاء 134
- نوزدهم - مسجد نَخَعْ 134
- بیستم - مسجد بنی مُرّا 134
- هفدهم - مسجد بنی هِلال 134
- چهاردهم - مسجد بنی اَوْد 134
- هجدهم - مسجد بنی الشیطان 134
- شانزدهم - مسجد بنی ذُهَل 134
- یک - قصر در زمان سعد 135
- اشاره 135
- اشاره 135
- 4. قصر دارالاماره 135
- الف) دارالاماره از دیدگاه منابع تاریخی 135
- دو - قصر در زمان زیاد 137
- ب) دارالاماره از منظر حفاری های باستان شناسی 138
- اشاره 138
- دو - شکل هندسی قصر و مساحت آن 139
- یک - موقعیت قصر 139
- چهار - برج های قصر 140
- سه - دیوارهای قصر 140
- پنج - درهای ورودی قصر (مداخل) 141
- شش - اطاق ها، ایوان ها، رواق ها، سالن ها و آشپزخانه های داخل قصر 141
- هفت - حمام و مخزن و فاضلاب 145
- هشت - طِمار 146
- نه - مصالح ساختمانی دارالإماره 147
- 5. زندان کوفه 148
- 6. میدان اصلی شهر 149
- اشاره 149
- الف) مرکز شهر (صحن) 150
- ب) رحبه (رحبه علیّ و رحبه الصَیارف) 151
- ج) آریّ 152
- اشاره 153
- الف) خیابان ها 153
- ٧. معابر (خیابان ها، چهارسوها و کوچه ها) 153
- اندازه خیابان ها 155
- سکّه دار الرومیین 156
- سکّه لحّام جریر 156
- سکّه عُمَیْرَه 157
- سکّه شَبَث 157
- سکّه الثَوْریین (سکّه الثَوْر) 157
- سکّه علاء بن مِحْرز 157
- سکّه بنی جذیمه 157
- سکّه الموالی 157
- ب) چهارسوها 158
- دو - چهارسوی بَجیله 158
- اشاره 158
- یک - چهارسوی خُنَیْس 158
- سکّه البَرید 158
- چهار - چهارسوی کِنْده 159
- سه - چهارسوی هَمْدان 159
- ج) کوچه ها 159
- ٩. حمام ها 160
- ٨. کاروان سراها و مهمان خانه ها 160
- اشاره 160
- الف) حمام اَعْیَن 163
- ج) حمام مَهْبَذان 163
- ب) حمام عمر بن سعد 163
- د/ ه) حمام عمرو بن حریث و حمام قطان (قَطَن) بن عبدالله 163
- ١٠. مکان های عمومی 164
- اشاره 164
- الف) جبّانات و گورستان ها 164
- و) حمام ابن بَرْدَه 164
- اشاره 164
- اشاره 165
- یک - جبّانه های یمنی ها (قحطانی ها) 165
- سوم - جبّانه بِشْر 166
- دوم - جبّانه کِنْده 166
- چهارم - جبّانه مراد 166
- پنجم - جبّانه مِخْنَف (جبّانه اَزْد) 166
- اول - جبّانه سبیع (جبانه الحشاشین) 166
- اول - جبّانه (ثُوَیَّه) 167
- ششم - جبّانه الصائدیین 167
- دو - جبّانه های عدنانی ها 167
- اشاره 167
- دوم - جبّانه عَرْزَم 168
- سوم - جبّانه سالم (جبّانه بنی سلول) 168
- چهار - قبر رُشَید هَجری 169
- اشاره 169
- چهارم - جبّانه اتبر 169
- سه - آرامگاه مختار بن عبید ثقفی 169
- دو - آرامگاه هانی بن عروه 169
- یک - آرامگاه مسلم بن عقیل٧ 169
- سه - آرامگاه های خارج از جبانات 169
- شش - قبر میثم تمّار 170
- اشاره 170
- پنج - قبر عبدالله بن عفیف اَزْدی 170
- ب) صحراها 170
- سه - صحرای بنی یَشْکُر 171
- چهار - صحرای بَرْدَخْت 171
- دو - صحرای بنی عامر 171
- یک - صحرای اُثَیر (بنی اُثَیر) 171
- پنج - صحرای بنی قَرار 171
- هفت - صحرای سالم 172
- ج) کُناسَه 172
- هشت - صحرای عَبْدالقِیْس 172
- شش - صحرای شَبَث 172
- د) سَبْخَه 173
- ه) دارالرزق 174
- و) جسر کوفه (پُل کوفه) 174
- ح) عاقول (شاهجان) 175
- ز) سیل بند کوفه (مُسَنّاه جابر) 175
- فصل سوم: مردم شناسی و روان شناسی مردم 176
- اشاره 176
- کوفه 176
- ١. خلقیات روحی و روانی 177
- اشاره 177
- یک - شجاعت 178
- الف) ویژگی های مثبت کوفیان 178
- دو - ایمان و حمیت دینی 179
- سه - علم 180
- یک - دنیاطلبی 181
- ب) ویژگی ها و صفت های منفی کوفیان 181
- اشاره 181
- دو - نظام ناپذیری 183
- چهار - تابع احساسات بودن 185
- سه - اجتهادات نابجا 185
- پنج - غَدَر و فریب کاری 186
- هفت - خیانت گری 188
- شش - بخل 188
- اشاره 188
- ٢. مناسبات انسانی 188
- الف) سلام کردن 189
- د) خداحافظی کردن 190
- ج) معانقه 190
- ب) مصافحه 190
- ه) ایستادن برای احترام 190
- اشاره 191
- ز) مناسبات دیگر 191
- ٣. دسته بندی طبقات مختلف اجتماعی 191
- و) عطسه نمودن 191
- الف) دسته بندی قبیله ای 192
- ب) دسته بندی نژادی 193
- ج) دسته بندی دینی 195
- د) دسته بندی سیاسی - مذهبی مسلمانان 196
- ه) دسته بندی طبقاتی 198
- اشاره 204
- فصل چهارم: وضعیت اقتصادی کوفه 204
- یک - کیفیت سکه زدن 205
- الف) نوع پول رایج 205
- ١. چگونگی داد و ستد و معاملات 205
- اشاره 205
- دو - سکه در صدر اسلام 206
- سه - انواع سکه ها و وزن آنها 208
- اشاره 208
- دوم - درهم های طبری 209
- سوم - درهم های جَوارقی 209
- اول - درهم های بَغْلی 209
- چهار - سکه های غیرخالص 210
- ب) چک، سفته و حواله 212
- ب) آداب تجارت 213
- الف) فضیلت تجارت 213
- ٢. تجارت 213
- ج) اجمالی از تاریخ تجارت در کوفه 216
- د) کاروان های تجاری 218
- ه) مسیرهای تجاری 219
- یک - مسیر شرق کوفه 219
- ٣. دام داری 219
- دو - مسیر جنوب کوفه 219
- اشاره 219
- سه - مسیر غرب کوفه 219
- اشاره 220
- اشاره 220
- الف) صناعات 220
- 4. مشاغل 220
- یک - بنایی و معماری 220
- دو - خشت زنی و قالب ریزی آجر 221
- سه - گچ کاری 221
- چهار - کاشی سازی 221
- هفت - مس گری 222
- پنج - شیشه گری 222
- شش - سفال گری 222
- هشت - آهن گری 223
- نُه - نجّاری 223
- یازده - صابون سازی 224
- ده - زرگری 224
- دوازده - عطرسازی 225
- پانزده - دباغی 225
- سیزده - آسیابانی 225
- چهارده - روغن کشی 225
- هجده - حصیربافی 226
- هفده - رنگ رزی 226
- شانزده - کفش سازی 226
- نوزده - پشم ریسی 226
- بیست و یک - بافندگی 227
- بیست - خیمه سازی 227
- اشاره 228
- ب) مشاغل واسطه ای 228
- بیست و دو - خیاطی 228
- یک - صرّافی 229
- سه - بقّالی 229
- دو - قصابی 229
- یک - حمّامی 230
- دو - حَجّامی 230
- شش - سمساری 230
- اشاره 230
- پنج - پارچه فروشی 230
- چهار - علف فروشی 230
- ج) مشاغل خدماتی 230
- پنج - پزشکی 231
- سه - قَصّاری 231
- چهار - نظافت گری شهر 231
- 5. واردات 232
- 6. صادرات 235
- چگونگی آبیاری 236
- ٧. کشاورزی 236
- ٨. راه های درآمد کوفه 239
- اشاره 239
- یک - خَراج 239
- الف) راه های درآمد حکومت کوفه 239
- سه - جزیه 242
- دو - صدقه 242
- پنج - مالیات بر تجارت 243
- چهار - غنایم جنگی 243
- هفت - زمین های صوافی 244
- شش - هدایای عید نوروز و مهرگان 244
- ب) هزینه های حکومت کوفه 245
- اشاره 245
- یک - حقوق کارمندان 245
- سه - قرض به مردم 246
- دو - خدمات شهری 246
- پنج - رسیدگی به فقرا و یتیمان 247
- اول - عطاء 247
- هفت - عطاء و رزق 247
- شش - پرداخت به حکومت مرکزی 247
- چهار - نگهداری مقداری از اموال برای مواقع اضطراری 247
- دوم - رزق 253
- ج) سطح زندگی مردم و قیمت بعضی از کالاها 254
- فصل پنجم: مسائل فرهنگی و تعلیم و تربیت 258
- اشاره 258
- ١. تعلیم و تربیت 259
- یک - کلیاتی در باره شعر در صدر اسلام 263
- اشاره 263
- الف) شاعران 263
- ٢. شخصیت های فرهنگی 263
- سوم - تمدن و فرهنگ تازه 264
- دوم - ارتباط اعراب با ملیّت های مختلف 264
- اول - اسلام 264
- چهارم - سیاست 264
- اول - قیس بن عمرو حارثی، معروف به نجاشی 266
- دو - شاعران 266
- اشاره 266
- دوم - رَبیعه بن مَقْرُوم قیسی 267
- سوم - جَرْوَل بن اَوْس، معروف به حُطَیئه 267
- چهارم - شوید بن ابی کاهل 267
- هفتم - متوکل بن عبدالله بن کُنانه، معروف به متوکل لیثی و متوکل کُنانی 268
- ششم - ظالم بن عمرو بن سفیان، معروف به ابوالاسود دئلی 268
- پنجم - نابغه جُعدی 268
- نهم - عبدالله بن زبیر اسدی 269
- هشتم - ابو مَعْرَض مُغَیره بن عبدالله بن مُدْرَکَه، مشهور به اُقَیْشِر اَسَدی 269
- دهم - سُراقه بن مِرْداس بارقی 269
- دوازدهم - ابوالمُصَبَّح عبدالرحمان بن عبدالله، معروف به اَعشی هَمْدان 270
- یازدهم - اَیْمَن بن خُرَیم 270
- سیزدهم - کَعْب بن جُعَیْل 270
- شانزدهم - همّام بن غالب بن صعصعه، معروف به فَرَزْدَق 271
- چهاردهم - مالک بن اسماء بن خارجه فَزاری 271
- پانزدهم - حَکَم بن عبدل اسدی 271
- هفدهم - حَرمَله بن مُنْذِر، معروف به ابوزُبَیْد طایی 272
- نوزدهم - عمرو بن ضابی بن حَرَث بَرْجَمی 273
- بیستم - عُماره بن عقبه بن ابی معیط 273
- بیست و یکم و بیست و دوم و بیست و سوم - نضر، نعمان و نعیم پسران عجلان انصاری خزرجی 273
- هجدهم - سلیمان بن صُرَد خُزاعی 273
- بیست و نهم - عبدالله بن هَمّام 274
- بیست و ششم - اَیاس بن عَثَل طایی 274
- بیست و هفتم - یزید بن مُغْفَل مِذْحجی جُعْفی 274
- بیست و هشتم - رَبیعه بن حُوط 274
- بیست و پنجم - عبدالله بن خلیفه بولایی 274
- بیست و چهارم - فُضاله بن شریک بن سلمان 274
- سی و سوم - وَهَب بن زَمْعَه جَمْحی، معروف به ابودَهْبَل 275
- سی و یکم - عبدالله بن حُر جُعفی 275
- سی ام - عُمر بن یزید بن هلال نَخَعی 275
- سی و چهارم - شُرَیح قاضی 275
- سی و دوم - عَوْف بن عبدالله بن اَحْمَر اَزْدی 275
- ب) خطیبان 276
- اشاره 276
- سی و ششم - لَبید بن ربیعه عامری 276
- سی و پنجم - صعصعه بن صَوْحان 276
- دو - نعمان بن بشیر 277
- سه - زیاد بن ابیه 277
- یک - صعصعه بن صَوْحان 277
- پنج، شش و هفت - متوکل لیثی، اقیشر اسدی، عبدالله بن زبیر اسدی 278
- ج) صحابه، محدثان، فقها و دیگر اندیشمندان 278
- چهار - ولید بن عقبه بن ابی معیط 278
- هشت - عابس بن ابی شبیب شاکری همدانی 278
- ٣. افسانه ها و اسطوره ها 291
- ب) پاکیزه کردن دهان 293
- 4. آداب قرائت قرآن 293
- اشاره 293
- ج) استعاذه 293
- الف) خواندن قرآن با صدای نیکو 293
- و) خشوع 294
- ز) کسانی که بهتر است قرآن نخوانند 294
- د) ترتیل 294
- ه) تدبّر 294
- قاریان قرآن 295
- الف) موسیقی 299
- 5. موسیقی و اعمال خلاف شرع رایج 299
- ب) می خوارگی 301
- 6. کتابت و خط 302
- الف) آداب نوشتن 302
- اشاره 304
- ب) وسایل نوشتن (ادوات کتابت) 304
- ج) خط کوفی 307
- اشاره 312
- فصل ششم: آداب و رسوم 312
- ١. خواستگاری 313
- ٢. ازدواج 315
- اشاره 315
- الف) تعیین مهریه 315
- ب) جهیزیه 316
- ج) خطبه نکاح 316
- د) فاصله بین عقد و عروسی (زفاف) 317
- یک - وقوع عروسی در شب 317
- ه) مراسم عروسی (زفاف) 317
- دو - آرایش عروس 317
- اشاره 317
- پنج - شعرخوانی و دف زدن و تکبیر گفتن در شب عروسی 318
- سه - بردن عروس از خانه پدر به خانه شوهر 318
- چهار - همراهان عروس 318
- شش - نِثار عروسی 319
- هفت - ولیمه عروسی 319
- هشت - ماندن زنی از خویشان عروس در شب زفاف 320
- نُه - تبریک عروسی 320
- اشاره 321
- ده - شستن پای عروس 321
- ٣. مراسم خاک سپاری مردگان 321
- الف) غسل میت (تغسیل) 321
- د) نماز بر میت 323
- ب) تکفین 323
- ج) حنوط 323
- و) تدفین 325
- ه) تشییع جنازه 325
- ز) مراسم بعد از تدفین 327
- 4. جنگ و صلح 329
- الف) اعلان جنگ 329
- ب) سربازگیری 329
- ج) نظام جمع 330
- اول - سلاح های هجومی سبک 332
- اشاره 332
- یک - سلاح های هجومی 332
- د) ادوات و سلاح های جنگی 332
- دوم - سلاح های هجومی سنگین 345
- دو - سلاح های دفاعی 348
- اشاره 348
- اول - سلاح های دفاعی سبک 348
- دوم - سلاح های دفاعی سنگین 353
- ه) تعلیم جنگاوران 354
- و) اسلحه سازی 355
- ز) پیک 355
- ح) صلح 358
- ط) شعارهای جنگی 360
- ی) طریقه تقسیم غنایم جنگی 360
- ک) پرچم 362
- اشاره 363
- ل) واحدهای تشکیل دهنده سپاه 363
- یک - پیاده نظام (رجّاله) 363
- اول - حمله 364
- دوم - تعقیب و گریز 364
- اشاره 364
- دو - سواره نظام (خیّاله، فُرْسان) 364
- سه - تیراندازان (رُماه، نَشّابون) 365
- چهارم - پشتیبانی 365
- سوم - جمع آوری اطلاعات 365
- چهار - کارگران (فَعَلَه) 366
- پنج - واحد خدمات (تدارکات) 366
- م) مراحل جنگ 367
- یک - جمع نیرو 367
- دو - حرکت به سوی دشمن 367
- اشاره 367
- سه - استقرار در لشکرگاه 369
- چهار - آمادگی های قبل از جنگ 370
- پنج - شروع جنگ 371
- شش - تدابیر دفاعی 372
- پنجم -خلیفه 373
- چهارم - قائد 373
- دوم - فرماندهان واحدهای اصلی (اُمَراء التعبیه) 373
- یک - درجات نظامی سپاه اسلام 373
- ن) درجات نظامی سپاه اسلام 373
- سوم - فرمانده گردان (امیر الکُرْدُوس) 373
- اشاره 373
- اشاره 373
- اول - فرمانده کل سپاه (امیر الجیش) 373
- دو - درجات نظامی ایرانیان 374
- ششم - عریف 374
- سوم - طُرَنْجار 375
- اول - بِطْریق 375
- چهارم - قُومِسْ 375
- س) آرایش جنگی 375
- اشاره 375
- دوم - طُومْرُخ 375
- پنجم - قَمْطَرُخ 375
- سه - درجات نظامی روم 375
- ششم - داقْرُخ 375
- اشاره 375
- دو - نظام صَفّ (نظام زَحْف) 376
- یک - نظام کَرّ و فَرّ (هجوم و فرار) 376
- سه - نظام خمیس 377
- اشاره 377
- اول - طلیعه (مقدمه) 378
- سوم - مَیْمَنه 378
- چهارم - مَیْسَره 378
- دوم - قلب 378
- پنجم - ساقه (موَخره) 379
- چهار - نظام کرادیس 381
- ع) جاسوسی 382
- الف) طریقه آتش روشن کردن 384
- 5. پخت وپز 384
- ج) پختن نان 385
- ب) پختن غذا 385
- یک - انتخاب همراه مناسب 387
- 6. سیر و سفر و تفرّج 387
- اشاره 387
- سه - برداشتن عصا 387
- الف) آداب سفر 387
- دو - برداشتن وسایل شخصی ضروری 387
- هفت - مروّت و جوانمردی در سفر 388
- شش - بدرقه مسافر 388
- پنج - صدقه دادن 388
- هشت - شعر و آواز خواندن در سفر 388
- چهار - یاد خدا نمودن 388
- نُه - مسئولیت به عهده گرفتن در سفر 389
- ده - سوغات آوردن از سفر 389
- یازده - مصافحه و معانقه با مسافر 389
- ب) وسایل حمل و نقل 389
- اشاره 391
- ٧. وسایل روشنایی 391
- الف) سِراج (مصباح) 391
- ب) قندیل 392
- ج) شمع 393
- د) حرادیّ 393
- د) تَوْر 394
- الف) ابریق 394
- ب) اِداوَه 394
- ج) بُرْمَه 394
- ٨. ظروف 394
- اشاره 394
- ح) دَلْو 395
- ه) جِراب 395
- ز) جَفْنَه 395
- و) جَرَّه 395
- ک) سطیحه 396
- ط) زِکْوَه 396
- ل) شَنّ 396
- ی) زِقّ 396
- م) صَحْفَه 397
- ن) طَست (طشت) 397
- س) ظَبْیَه 397
- ع) عُکَّه 397
- ق) قِدْر 398
- ص) قَدَح 398
- ف) قارُورَه 398
- ر) قِرْبَه 398
- خ) قُلَّه 399
- ت) قَصْعَه 399
- ث) قَعْب 399
- ش) قَسْ (قَسّه) 399
- ض) کَأْس 400
- غ) کَوْز 400
- ظ) کُوب 400
- ذ) قَوْصَرَه 400
- اج) مِزْوَد (مِزْوَدَه) 401
- او) مِطْهَرَه 401
- اه) مَسْک 401
- اد) مزاده 401
- اب) مِخْضَب 401
- ٩. دوستی 402
- از) مِکْتَلْ 402
- اح) مِهْراس 402
- اشاره 404
- ١٠. آرایش ظاهری زنان و مردان 404
- اشاره 405
- یک - استعمال بوهای خوش 405
- دوم - گیاهان خوشبو 405
- اول - عطر 405
- اشاره 405
- الف) آرایش ها و زینت های مشترک زنان و مردان 405
- دو - استعمال روغن های مختلف 406
- اشاره 406
- اول - روغن بنفشه 406
- دوم - وَسْمَه (کَتْم) 407
- دوم - روغن بان 407
- سه - استعمال رنگ ها 407
- اول - حناء 407
- اشاره 407
- چهارم - روغن کُنجد 407
- سوم - روغن زَنْبَق (زنبه) 407
- چهار - سرمه کشیدن 408
- پنج - آرایش موها 408
- اشاره 408
- ب) زینت ها و آرایش های اختصاصی زنان 409
- ج) زینت ها و آرایش های اختصاصی مردان 410
- ١١. مجالس عمومی و گردهمایی ها 412
- ١٢. سرگرمی و ورزش 414
- اشاره 417
- ١٣. آداب و رسوم مجالس خلفا و امرا 417
- الف) دربان (حاجب) 418
- ب) اذن دخول 419
- ج) کیفیت ورود در مجلس 419
- د) تجمّلات مجلس 420
- ه) پاسبان در مجلس 420
- اشاره 421
- یک - مواد پارچه ها 421
- الف) پارچه ها 421
- و) مرخص شدن از مجلس 421
- ١4. لباس پوشیدن و حجاب 421
- اشاره 421
- دو - نام پارچه ها 421
- چهارم - خَزّ 422
- دوم - بَزّ 422
- اول - اِسْتَبْرَق 422
- سوم - حریر 422
- پنجم - دیباج 423
- هفتم - سُنْدُس 423
- ششم - رَفْرَفْ 423
- نهم - قَزّ 424
- هشتم - قِبْطیّه 424
- دهم - کتان 424
- دوازدهم - مُعَلَّم 425
- یازدهم - کَرْباس 425
- چهاردهم - وَشی 425
- سیزدهم - مُنَیّر 425
- اشاره 426
- ب) لباس ها 426
- یک - پوشش سر 427
- اول - عِمامَه 427
- اشاره 427
- سوم - قَلَنْسُوَه 430
- دوم - بُرْنُس 430
- چهارم - کوفیه و عِقال 431
- پنجم - بُرْقَعْ 431
- هشتم - مِعْجَر 432
- ششم - نِقاب 432
- هفتم - خِمار 432
- نُهم - قِناع و مِقْنَعَه 433
- دهم - لِثام 433
- اشاره 434
- سوم - بُرْجُد 434
- دو - پوشش بدن 434
- دوم - بِجاد 434
- چهارم - بُرْد 434
- یکم - بَتّ 434
- پنجم - بُرْدَه 435
- هفتم - جُبَّه 436
- ششم - ثَوب قِطْری 436
- هشتم - جلْباب 436
- نهم - حِبْرَه (حَبَرَه) 437
- دهم - حُلّه 437
- یازدهم - خمیصه 438
- دوازدهم - دِثار 438
- پانزدهم - رَیْطَه 439
- چهاردهم - رِداء 439
- سیزدهم - دُرّاعَه و مِدْرَع 439
- هفدهم - ساج 440
- هجدهم - سُدوس 440
- شانزدهم - سابِریّ 440
- نوزدهم - سِرْبال 440
- بیست و سوم - طَیْلَسان 441
- بیست و دوم - طاق 441
- بیستم - شِعار 441
- بیست و یکم - شَمْلَه 441
- بیست و پنجم - غِلالَه 442
- بیست و چهارم - عَباء (عَباءَه) 442
- بیست و هفتم - قَسّی 443
- بیست و ششم - قَباء 443
- بیست و هشتم - قَطیفَه 443
- بیست و نهم - قَمیص 444
- سی ام - کِساء (کِسْوَه) 447
- سی و یکم - مُسْتَقَه 448
- سی و سوم - مِطْرَف (مُطْرَف) 448
- سی و دوم - مِسْح 448
- سی و هفتم - نَمِرَه 449
- سی و چهارم - مُقَطَّعَه 449
- سی و ششم - مِلحَفَه 449
- سی و پنجم - مُلاءَه 449
- سی و هشتم - یَلْمَق 450
- یکم - اِزار (مِئزَر) 450
- سه - پوشش پایین بدن 450
- اشاره 450
- دوم - تُبّان 451
- سوم - دِقْرارَه 452
- چهارم - سَراویل 452
- ششم - مِرْط 453
- پنجم - فُوطَه 453
- یکم - جَوْرَب 454
- هفتم - مِنْطَق، مِنْطَقَه، نِطاق 454
- سوم - خُفّ 454
- چهار - پوشش کف پا 454
- دوم - حِذاء 454
- چهارم - نَعل 455
- اشاره 457
- فصل هفتم: نوع تغذیه 457
- الف) تاریخچه ای از غذای عرب 458
- ١. غذاها 458
- ب) وعده های غذایی عرب 460
- اشاره 461
- ج) انواع غذاها 461
- اشاره 461
- اول - غذاهای پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) 461
- یک - غذاهای بدون اسم خاص 461
- دوم - غذاهای حضرت علی (علیه السلام) 463
- دوم - تلبینَه (تَلبین) 464
- اشاره 464
- دو - غذاهایی با اسم خاص 464
- اول - بَکالَه (بَکیله) 464
- سوم - ثَرید 464
- چهارم - حریره 465
- ششم - حَیْس 465
- پنجم - حَساء 465
- هفتم - رَبیکَه 466
- هشتم - رَغیده 466
- نهم - رَهیده 467
- دهم - سَخینَه 467
- یازدهم - سِکْبْاج 467
- چهاردهم - صَحْناء (صحناه) 468
- دوازدهم - شِواء 468
- سیزدهم - شُورباجَه 468
- پانزدهم - طَفَیْشزل 468
- هفدهم - فَریقَه 469
- هجدهم - قَدید 469
- شانزدهم - عَصیده 469
- بیست و دوم - هَریسَه 470
- بیست و یکم - وَشیقَه 470
- نوزدهم - مَرَق 470
- بیستم - نارباجه 470
- یک - سُفْره 471
- د) پیش غذا (دسر) 471
- و) سفره غذا 471
- اشاره 471
- ه) سبزیجات همراه غذا 471
- سه - طَبَق 472
- دو- خُوان (خِوان) 472
- پنج - نَطْع (نَطَعْ، نِطْع، نِطَع) 472
- چهار - مائده 472
- اشاره 473
- الف) نوشیدنی های حلال 473
- اشاره 473
- ٢. نوشیدنی ها 473
- یک - شیر 473
- دو - عسل 473
- ب) نوشیدنی های حرام 474
- یک - نَبیذ 474
- اشاره 474
- چهار - انواع عصیر و فشرده 474
- سه - شیره 474
- چهار - مِرْز 475
- سه - فُقّاع 475
- پنج - نقیع 475
- دو - بِتْع (بِتَع) 475
- 4. تنقلات 476
- الف) جَوْزینَق 476
- اشاره 476
- ٣. میوه ها 476
- ب) حَلواء 476
- ج) خَبیص 477
- د) سَویق 477
- ه) فالُوذَج (فالُوذ) 478
- و) لَوْزینَج 479
- فصل هشتم: نظام قضایی و انتظامی 480
- اشاره 480
- اشاره 481
- الف) ابو مَرّه کِنْدی 481
- الف) قاضیان کوفه تا سال 6١ ه. ق 481
- ب) عُرْوَه بن جُعد (ابی الجُعد) بارقی 481
- ١. قضا 481
- اشاره 481
- یک - اولین قاضی 481
- ه) عبدالله بن مسعود 482
- دو - شُرَیْح بن حارث (حَرَث یا عبدالله یا شراحیل یا هانی) کِندی 482
- د) جَبْر بن قَشْعَمْ کِنْدی 482
- ج) سَلْمان بن رَبیعه باهلی 482
- و) ابوموسی اشعری 482
- اشاره 484
- ب) آیین دادرسی 484
- سه - مسروع بن اَجْدَع تمیمی 484
- چهار - عبدالملک بن عُمَیْر لَخْمی 484
- آیین دادرسی مدنی 485
- ج) شرایط و صفات قاضی 486
- د) مجلس قضاوت 487
- یک - قتل (کشتن) 489
- اشاره 489
- ه) مجازات ها 489
- دو - شلاق (جَلد) 490
- دوم - محارب 491
- اشاره 491
- سه - بریدن دست یا پا (قطع) 491
- اول - سرقت 491
- چهار - زندان (حبس) 491
- اول - زندان ابد 492
- دوم - زندان غیر ابد 492
- پنج - تبعید (نفی بلد) 493
- ٢. شرطه 493
- اشاره 495
- الف) والی 495
- ٣. مقامات ادار ی شهر کوفه 495
- ب) رئیسان اسباع و ارباع 500
- ج) عرفا 504
- ه) سرپرست بیت المال 507
- د) مناکب 507
- و) سرپرست دیوان خراج 508
- ز) کاتبان و منشیان 509
- کتابنامه 512
اول - جبّانه سبیع (جبانه الحشاشین)
این جبّانه متعلق به قبیله هَمْدان بوده و نام خود را از طایفه ای از این قبیله گرفته است. (1)این جبّانه در شمال کوفه و در کنار حمام قطان (قطن) بن عبدالله قرار داشته است. (2)(نقشه شماره 7، رقم 34 و نقشه شماره 8)
دوم - جبّانه کِنْده
این جبّانه متعلق به قبیله کنده بوده و در جنوب کوفه در مرکز زمین های آنان قرار داشت. قبیله ربیعه نیز از این جبّانه استفاده می کرد. (3)(نقشه شماره 7، رقم 8 و نقشه شماره 8)
سوم - جبّانه بِشْر
این جبّانه به قبیله طی تعلق داشت و نام آن از بِشْر بن ربیع خَثْعمی یکی از رؤسای «خَثْعم» که در جنگ قادسیه شرکت داشته، گرفته شده بود. موقعیت آن در شمال کوفه بود. (4)(نقشه شماره 7، رقم 32 و نقشه شماره 8)
چهارم - جبّانه مراد
این جبّانه که در جنوب قرار داشت از آنِ قبیله مذحج بود و به نام یکی از تیره های آن قبیله نامگذاری شده بود. (5)(نقشه شماره 7، رقم 12 و نقشه شماره8)
پنجم - جبّانه مِخْنَف (جبّانه اَزْد)
این جبّانه در خطّه بَجْلَه و بجاله واقع در غرب کوفه، یعنی مکانی که بیشتر افراد قبیله «ازد» ساکن بودند، قرار داشت. (6)(نقشه شماره 7، رقم 28 و نقشه شماره 8)
1- فتوح البلدان، ص 28؛ تجارب الامم، ج 2، ص 142؛ خطط الکوفه، ص 19؛ کوفه پیدایش شهر اسلامی، ص 342؛ تخطیط مدینه الکوفه، ص 94.
2- تخطیط مدینه الکوفه، ص 94.
3- تخطیط مدینه الکوفه، ص 94؛ الحیاه الاجماعیه، ص 34؛ کوفه پیدایش شهر اسلامی، ص 342.
4- کوفه پیدایش شهر اسلامی، ص 342؛ الحیاه الاجتماعیه، ص 34.
5- کوفه پیدایش شهر اسلامی، ص 342.
6- کوفه پیدایش شهر اسلامی، ص 342.