- دیباچه 1
- تشکر 3
- مقدمه 5
- گذر ی بر منابع 7
- مرور ی بر مطالعات جدید 9
- اشاره 14
- فصل اول: جغرافیا ی طبیعی کوفه 14
- ١. مفهوم شناسی 15
- الف) دلیل نامگذار ی کوفه 15
- پنج - کوفه الخُلد: 17
- ب) نام ها ی کوفه 17
- دو - سورستان: 17
- چهار - کوفه الجُند: 17
- سه -خَدّ العَذْراء: 17
- اشاره 17
- یک - کوفان: 17
- هفت- دارالهجره. 18
- ج) تاریخچه اجمالی کوفه 18
- شش- منزل جهاد. 18
- ٢. تأسیس شهر کوفه 20
- ٣. مباحث جغرافیایی 21
- ب) مساحت 21
- الف) طول و عرض جغرافیایی و ارتفاع 21
- اشاره 21
- ج) حدود و ثغور 22
- د) زمین 23
- ه) آب و هوا 25
- و) جمعیت 26
- اشاره 30
- چهارم - شقائق: 30
- اول - اُقحُوان: 30
- یک - گیاهان قبل از بنیان گذار ی کوفه 30
- ز) گیاهان و درختان کوفه 30
- سوم - خزامی: 30
- دوم - حلفاء: 30
- پنجم - شیح: 31
- اشاره 31
- ششم - قِیْصوم: 31
- اول - درختان 31
- هفتم - نَصی: نوعی گیاه ساقه دراز سفید است که در چراگاه، بسیار از آن استفاده می شد. هرگاه ساقه این گیاه، ضخیم و خشک می شد، به آن «حَلی» می گفتند. 31
- دو - درختان و گیاهان بعد از شهرشدن کوفه 31
- دوم - گیاهان 34
- 4. حیوانات 38
- اشاره 38
- الف) حیوانات خشکی 38
- اشاره 38
- اول - شتر و انواع آن 39
- یک - حیوانات اهلی 39
- اشاره 39
- سوم - اسب 39
- دوم - گاو 39
- چهارم - الاغ 41
- ششم - گوسفند 41
- پنجم - قاطر 41
- هفتم - کبوتر 42
- دهم - گربه 42
- نهم - مرغابی (اردک) 42
- هشتم - مرغ 42
- دوازدهم - خوک 43
- دو - حیوانات غیراهلی 43
- دوم - کلاغ (غُراب) 43
- یازدهم - سگ 43
- اول - موش 43
- چهارم - شترمرغ (ظَلیم \شترمرغ نر) 44
- اشاره 44
- دو - مارماهی 44
- ب) حیوانات آبی 44
- ششم - سوسمار (ضبّ) 44
- پنجم - آهو (ظبی) 44
- سوم - روباه ( ثعلب) 44
- یک - ماهی بَنانی (سَمَک بَنانی) 44
- اشاره 45
- سه - زِمّیر 45
- 5. نهرها ی کوفه 45
- الف) نهر عَلْقَمَه (نهر عَلْقَمی) 47
- ب) نهر سُورا 47
- ج) نهر نیل 47
- ط) نهر قَوْرا 48
- و) نهر سَیلحین (سیلحون) 48
- ه) نهر سَدیر 48
- ح) نهر صَرصَر 48
- ز) نهر صَراه 48
- د) نهر تاجیه 48
- ن) نهر شیلی 49
- ی) نهر کوثی 49
- ک) نهر خُرشیذ 49
- ل) نهر بَلْخ 49
- م) نهر بُوَیب 49
- اشاره 50
- الف) ساتیدَما 50
- 6. کوه های کوفه 50
- ب) کوفان 50
- ٧. چاه ها ی کوفه 51
- ب) چاه جُعد (بئر جعد) 51
- الف) چاه حضرت علی (علیه السلام) (بئر علی) 51
- اشاره 51
- ٩. توابع شهر کوفه و روستاها ی آن 52
- ٨. چشمه ها ی کوفه 52
- اشاره 52
- د) چاه مُبارک 52
- ج) چاه قصر دارالاماره 52
- دو - اَقساس مالک 53
- یک - إسْتینیاء 53
- سه - اُکَیْراح 54
- پنج - بداه 54
- چهار - بانِقْیا 54
- شش - بَدیق 54
- ده - تَلّبَوَنّا 55
- هشت - بَرَدان 55
- نه - بَقیقا 55
- هفت - بَرْثَه 55
- دوازده - جُرْزَه 55
- یازده - جُبّه 55
- سیزده - جَرَعه 55
- پانزده - حَروراء 56
- شانزده - جَصّاصه 56
- هفده - حیره 56
- چهارده - جِسْر 56
- هجده - خانِقَیْن 57
- بیست و دو - خَفیّه 58
- نوزده - خَرّاره 58
- بیست - خُصوص 58
- بیست و چهار - خَوَرْنَق 58
- بیست و سه - خَنْدَق سابور (خندق شاپور) 58
- بیست و یک - خَفّان 58
- بیست و هفت - زُرارَه 59
- بیست و پنج - دُوران 59
- بیست و شش - دُوما (دُرمَه) 59
- سی و دو - سَوادیّه 60
- بیست و نه - زَیْدان 60
- سی - سَکِن 60
- بیست و هشت - زَُوْرَه 60
- سی و یک - سَنینِیا 60
- سی و سه - سِیْب 61
- سی و چهار - سَیْلَحون (سَیْلَحین) 61
- سی و پنج - شانیا 61
- سی و هشت - صِنّین 61
- سی و شش - شیلی 61
- سی و هفت - صَریفین 61
- سی و نه - طِیَزناباذ (ضَیزَناباذ) 62
- چهل - عَقْر (عقر بابل) 62
- چهل و یک - عَین جَمَل 62
- چهل و دو - عین صَید 63
- چهل و چهار - غاضِریَّه 63
- چهل و پنج - غَرِیّان 63
- چهل و سه - عین ظَبْی 63
- چهل و شش - غَطَط 64
- چهل و هفت - قادسیه 64
- چهل و نه - قریه ذی الکفل 65
- چهل و هشت - قَرْیَه اَبی صَلابَه 65
- پنجاه - قَسّین 65
- پنجاه و دو - قُطْقُطانه 65
- پنجاه و یک - قصرالعَدَسیّین 65
- پنجاه و پنج - لِسان 66
- پنجاه و شش - لَعْلَع 66
- پنجاه و سه - قَوْرا 66
- پنجاه و چهار - کُوَیفه عمرو (کویفه ابن عُمَر) 66
- پنجاه و هشت - مِلْطاط 67
- پنجاه و نه - نَجَف 67
- شصت - نُخَیْلَه 67
- پنجاه و هفت - مَلَح 67
- شصت و دو - نُعْماباذ 68
- شصت و سه - وادِی السِّباع 68
- شصت و یک - نَشاسْتَج 68
- ١٠. باغ ها ی کوفه 68
- ١١. دروازه ها ی کوفه 70
- اشاره 70
- ١٢. دیرها ی کوفه (دیارات کوفه) 70
- ج) دیر الجَماجِم 73
- الف) دیارات الأساقف 73
- ب) دیر اَعْوَر 73
- د) دیر حُرْمه 74
- ه) دیر حِنَّه 74
- ح) دیر سلسله 75
- ز) دیر سِرجِس (سرجیس) 75
- ط) دیر السَّوا 75
- و) دیر زُراره 75
- ک) دیر قُرَّه 76
- ن) دیر هند الصغری 76
- م) دیر مَرْعَبْدا 76
- ل) دیر کعب 76
- ی) دیر الشّاء 76
- س) دیر هند الکبری 77
- اشاره 78
- فصل دوم: شهرساز ی و معمار ی کوفه 78
- مقدمه 79
- ١. خانه ها 80
- یک - شکل ظاهر ی، تعداد اتاق ها و وضعیت داخلی خانه ها 80
- الف) سبک و سیاق خانه ساز ی 80
- ب) مصالح ساختمانی 87
- دو - نورگیرها 87
- اشاره 90
- ج) خانه ها ی افراد مشهور و معروف 90
- اول - خانه حضرت علی (علیه السلام) 90
- اشاره 90
- یک - خانه ها ی واقع در مرکز شهر 90
- چهارم - خانه ولید بن عُقْبه 92
- سوم - خانه عبدالله بن مسعود 92
- دوم - خانه جُعْدَه بن هبیره مخزومی 92
- پنجم - خانه عُماره بن عُقْبَه 92
- ششم - خانه ابوموسی اشعری 93
- دهم - خانه عمرو بن حُرَیث 93
- هشتم و نهم - خانه سلمان بن ربیعه باهلی و مُسَیّب بن نَجْبَه فَزاریّ 93
- هفتم - خانه حُذَیفه بن یَمان 93
- چهاردهم - خانه ابن حکیم 94
- یازدهم - خانه طَلْحه بن عبیدالله 94
- دوازدهم - خانه خالد بن عرفطه 94
- سیزدهم - خانه سَعد بن قیس 94
- دوم - خانه زید بن ارْقَم انصاری 95
- اول - خانه خَبّاب بن اَرَت 95
- دو - خانه ها ی واقع در محله ها ی شهر 95
- سوم - خانه جَریر بن عبدالله بجلی 95
- چهارم - خانه عدی بن حاتم طائی 95
- پانزدهم - خانه مختار بن ابی عُبَیده ثَقَفی 95
- ششم - خانه هانی بن عُرْوه 96
- هشتم - خانه قُرظَه بن کَعْب انصاری 96
- هفتم - خانه اَشْعث بن قیس 96
- پنجم - خانه خُنَیْس بن سَعد 96
- ٢. بازارها 97
- ب) وضعیت ظاهر ی دکان ها 97
- الف) موقعیت بازارها 97
- اشاره 98
- ج) بازارها ی تخصصی 98
- دو - بازار خرمافروشان (سوق التّمارین) 99
- یک - بازار شترفروشان (سوق الابِلْ) 99
- چهار - بازار کرباس فروشان 100
- شش - بازار اسب فروشان (سوق البَراذین) 100
- سه - بازار ماهی فروشان 100
- پنج - بازار کفش فروشان (سوق الحَذّائین) 100
- نه - بازار روغن فروشان (سوق الزیّاتین) 101
- هشت - بازار شمشیرفروشان (صَیاقله) 101
- هفت - بازار صیرفی ها (رَحْبَهُ الصیارف) 101
- یازده - بازار گوسفند (سَوْق الغَنَم) 102
- ده - بازار صابون سازان (اصحاب الصابون) 102
- سیزده - بازار خرید و فروش مرغ 102
- دوازده - بازار گربه فروشان 102
- پانزده - بازار رفوگرها (سوق الرفّاثین) 103
- چهارده - بازار زین سازان یا زین فروشان (سوق السَرّاجین) 103
- شانزده - بازار انواع گستردنی ها مانند فرش، گلیم و. . . (اصحاب الأنماط) 103
- نوزده - بازار سرکه فروش ها (سوق الخلاّلین) 103
- هیجده - بازار سویق فروشان (قاووت فروشان) (سوق السوّاقین) 103
- هفده - بازار خَزّفروشان (اصحاب الخزّ) 103
- بیست و شش - بازار گازران یا رخت شویان (سوق القَصّارین) 104
- د) نظارت بر بازار 104
- بیست و یک - بازار عطرفروشان (سوق الحَنّاطین) 104
- بیست و دو- بازار آهنگران (سوق الحدّادین) 104
- بیست - بازار زرگرها (سوق الصاغه) 104
- بیست و پنج - بازار صحّاف ها ( سوق الورّاقین) 104
- بیست و سه - بازار گل فروشان (باعَه الأزْهار) 104
- بیست و چهار - بازار خیاطها (سوق الخیاطین) 104
- اشاره 107
- ٣. مساجدکوفه 107
- اشاره 108
- اول - مسجد جامع کوفه قبل از اسلام 108
- یک- مسجد جامع کوفه در گذر تاریخ 108
- الف) مسجد جامع کوفه (تصویرهای شماره 5 - ١) 108
- دوم- مسجد در زمان سعد بن ابی وقاص 109
- سوم - مسجد در زمان زیاد بن ابیه 113
- دوم - باب الفیل 115
- اول - باب السُدَّه 115
- اشاره 115
- دو - درها ی مسجد جامع 115
- سوم- باب الکنده 116
- چهارم- باب الأنماط 117
- سه - ستون ها ی مسجد جامع 117
- دوم - بیت الطشت 118
- اشاره 118
- اول - دکّه القضاء 118
- چهار - مکان ها ی تاریخی در مسجد جامع 118
- چهارم - تَنُّور 119
- سوم - سفینه نوح 119
- پنجم - محراب حضرت علی (علیه السلام) 119
- پنج - دستشویی و وضوخانه مسجد جامع کوفه 120
- شش - فاصله مسجد تا دارالاماره 120
- هفت - مسجد جامع کوفه از منظر باستان شناسی 121
- ب) دیگر مساجد 123
- اشاره 123
- یک - مساجد مبارکه 124
- اول - مسجد سَهْلَه 124
- اشاره 124
- دوم- مسجد بنی کاهل 125
- پنجم - مسجد غَنّی 126
- چهارم - مسجد زید بن صوحان 126
- سوم - مسجد صَعْصَعَه بن صوحان 126
- هشتم - مسجد الحمراء 127
- ششم - مسجد حَنّانه 127
- هفتم - مسجد جُعْفی 127
- اشاره 128
- دو - مساجد ملعونه 128
- اول - مسجد اَشعث 129
- چهارم - مسجد شَبَث 129
- پنجم - مسجد تَیم (مسجد بنوتَیِم) 129
- دوم - مسجد جَریر 129
- سوم - مسجد سَمّاک 129
- ششم - مسجد ثَقیف 130
- اول - مسجد جُهَیْنَه (مسجد بنودُهمان) 130
- هفتم - مسجدی در الحمراء 130
- سه - مساجد دیگر 130
- اشاره 130
- سوم - مسجد بنی عبدالله بن دارِم 131
- دوم - مسجد بنی مَخْزوم 131
- پنجم - مسجد بنی عَنْزَه (مسجد بنوعناز یا مسجد بنی عنز) 131
- چهارم - مسجد بنی جَذیمه 131
- ششم - مسجد سَکون (مسجد بنی سکون) 132
- هفتم - مسجد قُصّاص 132
- نهم - مسجد بنی سُنْبُس (مسجد عدی بن حاتَم) 132
- هشتم - مسجد عبدالقیس 132
- سیزدهم - مسجد اَحْمَس (مسجد مُزَیْنه) 133
- یازدهم - مسجد بنی بَهْدَلَه 133
- دوازدهم - مسجد اَنْصار 133
- دهم - مسجد بنی مُقاصف 133
- نوزدهم - مسجد نَخَعْ 134
- هفدهم - مسجد بنی هِلال 134
- هجدهم - مسجد بنی الشیطان 134
- شانزدهم - مسجد بنی ذُهَل 134
- بیستم - مسجد بنی مُرّا 134
- پانزدهم - مسجد بنی البَدّاء 134
- چهاردهم - مسجد بنی اَوْد 134
- 4. قصر دارالاماره 135
- الف) دارالاماره از دیدگاه منابع تاریخی 135
- یک - قصر در زمان سعد 135
- اشاره 135
- اشاره 135
- دو - قصر در زمان زیاد 137
- ب) دارالاماره از منظر حفاری های باستان شناسی 138
- اشاره 138
- دو - شکل هندسی قصر و مساحت آن 139
- یک - موقعیت قصر 139
- چهار - برج های قصر 140
- سه - دیوارهای قصر 140
- پنج - درهای ورودی قصر (مداخل) 141
- شش - اطاق ها، ایوان ها، رواق ها، سالن ها و آشپزخانه های داخل قصر 141
- هفت - حمام و مخزن و فاضلاب 145
- هشت - طِمار 146
- نه - مصالح ساختمانی دارالإماره 147
- 5. زندان کوفه 148
- 6. میدان اصلی شهر 149
- اشاره 149
- الف) مرکز شهر (صحن) 150
- ب) رحبه (رحبه علیّ و رحبه الصَیارف) 151
- ج) آریّ 152
- اشاره 153
- الف) خیابان ها 153
- ٧. معابر (خیابان ها، چهارسوها و کوچه ها) 153
- اندازه خیابان ها 155
- سکّه دار الرومیین 156
- سکّه لحّام جریر 156
- سکّه عُمَیْرَه 157
- سکّه علاء بن مِحْرز 157
- سکّه بنی جذیمه 157
- سکّه الموالی 157
- سکّه شَبَث 157
- سکّه الثَوْریین (سکّه الثَوْر) 157
- دو - چهارسوی بَجیله 158
- ب) چهارسوها 158
- اشاره 158
- یک - چهارسوی خُنَیْس 158
- سکّه البَرید 158
- سه - چهارسوی هَمْدان 159
- ج) کوچه ها 159
- چهار - چهارسوی کِنْده 159
- ٨. کاروان سراها و مهمان خانه ها 160
- ٩. حمام ها 160
- اشاره 160
- ج) حمام مَهْبَذان 163
- ب) حمام عمر بن سعد 163
- الف) حمام اَعْیَن 163
- د/ ه) حمام عمرو بن حریث و حمام قطان (قَطَن) بن عبدالله 163
- اشاره 164
- الف) جبّانات و گورستان ها 164
- اشاره 164
- و) حمام ابن بَرْدَه 164
- ١٠. مکان های عمومی 164
- یک - جبّانه های یمنی ها (قحطانی ها) 165
- اشاره 165
- سوم - جبّانه بِشْر 166
- اول - جبّانه سبیع (جبانه الحشاشین) 166
- چهارم - جبّانه مراد 166
- پنجم - جبّانه مِخْنَف (جبّانه اَزْد) 166
- دوم - جبّانه کِنْده 166
- ششم - جبّانه الصائدیین 167
- اول - جبّانه (ثُوَیَّه) 167
- اشاره 167
- دو - جبّانه های عدنانی ها 167
- سوم - جبّانه سالم (جبّانه بنی سلول) 168
- دوم - جبّانه عَرْزَم 168
- چهار - قبر رُشَید هَجری 169
- سه - آرامگاه مختار بن عبید ثقفی 169
- چهارم - جبّانه اتبر 169
- اشاره 169
- سه - آرامگاه های خارج از جبانات 169
- یک - آرامگاه مسلم بن عقیل٧ 169
- دو - آرامگاه هانی بن عروه 169
- شش - قبر میثم تمّار 170
- پنج - قبر عبدالله بن عفیف اَزْدی 170
- اشاره 170
- ب) صحراها 170
- چهار - صحرای بَرْدَخْت 171
- سه - صحرای بنی یَشْکُر 171
- پنج - صحرای بنی قَرار 171
- یک - صحرای اُثَیر (بنی اُثَیر) 171
- دو - صحرای بنی عامر 171
- هفت - صحرای سالم 172
- هشت - صحرای عَبْدالقِیْس 172
- ج) کُناسَه 172
- شش - صحرای شَبَث 172
- د) سَبْخَه 173
- و) جسر کوفه (پُل کوفه) 174
- ه) دارالرزق 174
- ز) سیل بند کوفه (مُسَنّاه جابر) 175
- ح) عاقول (شاهجان) 175
- کوفه 176
- اشاره 176
- فصل سوم: مردم شناسی و روان شناسی مردم 176
- اشاره 177
- ١. خلقیات روحی و روانی 177
- یک - شجاعت 178
- الف) ویژگی های مثبت کوفیان 178
- دو - ایمان و حمیت دینی 179
- سه - علم 180
- یک - دنیاطلبی 181
- ب) ویژگی ها و صفت های منفی کوفیان 181
- اشاره 181
- دو - نظام ناپذیری 183
- چهار - تابع احساسات بودن 185
- سه - اجتهادات نابجا 185
- پنج - غَدَر و فریب کاری 186
- شش - بخل 188
- ٢. مناسبات انسانی 188
- اشاره 188
- هفت - خیانت گری 188
- الف) سلام کردن 189
- د) خداحافظی کردن 190
- ج) معانقه 190
- ب) مصافحه 190
- ه) ایستادن برای احترام 190
- اشاره 191
- ٣. دسته بندی طبقات مختلف اجتماعی 191
- و) عطسه نمودن 191
- ز) مناسبات دیگر 191
- الف) دسته بندی قبیله ای 192
- ب) دسته بندی نژادی 193
- ج) دسته بندی دینی 195
- د) دسته بندی سیاسی - مذهبی مسلمانان 196
- ه) دسته بندی طبقاتی 198
- اشاره 204
- فصل چهارم: وضعیت اقتصادی کوفه 204
- الف) نوع پول رایج 205
- یک - کیفیت سکه زدن 205
- اشاره 205
- ١. چگونگی داد و ستد و معاملات 205
- دو - سکه در صدر اسلام 206
- سه - انواع سکه ها و وزن آنها 208
- اشاره 208
- سوم - درهم های جَوارقی 209
- اول - درهم های بَغْلی 209
- دوم - درهم های طبری 209
- چهار - سکه های غیرخالص 210
- ب) چک، سفته و حواله 212
- ب) آداب تجارت 213
- ٢. تجارت 213
- الف) فضیلت تجارت 213
- ج) اجمالی از تاریخ تجارت در کوفه 216
- د) کاروان های تجاری 218
- ه) مسیرهای تجاری 219
- یک - مسیر شرق کوفه 219
- سه - مسیر غرب کوفه 219
- دو - مسیر جنوب کوفه 219
- اشاره 219
- ٣. دام داری 219
- 4. مشاغل 220
- اشاره 220
- اشاره 220
- الف) صناعات 220
- یک - بنایی و معماری 220
- دو - خشت زنی و قالب ریزی آجر 221
- سه - گچ کاری 221
- چهار - کاشی سازی 221
- هفت - مس گری 222
- پنج - شیشه گری 222
- شش - سفال گری 222
- نُه - نجّاری 223
- هشت - آهن گری 223
- یازده - صابون سازی 224
- ده - زرگری 224
- سیزده - آسیابانی 225
- پانزده - دباغی 225
- چهارده - روغن کشی 225
- دوازده - عطرسازی 225
- نوزده - پشم ریسی 226
- هجده - حصیربافی 226
- شانزده - کفش سازی 226
- هفده - رنگ رزی 226
- بیست - خیمه سازی 227
- بیست و یک - بافندگی 227
- بیست و دو - خیاطی 228
- اشاره 228
- ب) مشاغل واسطه ای 228
- یک - صرّافی 229
- سه - بقّالی 229
- دو - قصابی 229
- شش - سمساری 230
- یک - حمّامی 230
- پنج - پارچه فروشی 230
- دو - حَجّامی 230
- چهار - علف فروشی 230
- ج) مشاغل خدماتی 230
- اشاره 230
- چهار - نظافت گری شهر 231
- پنج - پزشکی 231
- سه - قَصّاری 231
- 5. واردات 232
- 6. صادرات 235
- چگونگی آبیاری 236
- ٧. کشاورزی 236
- ٨. راه های درآمد کوفه 239
- یک - خَراج 239
- الف) راه های درآمد حکومت کوفه 239
- اشاره 239
- سه - جزیه 242
- دو - صدقه 242
- پنج - مالیات بر تجارت 243
- چهار - غنایم جنگی 243
- هفت - زمین های صوافی 244
- شش - هدایای عید نوروز و مهرگان 244
- اشاره 245
- ب) هزینه های حکومت کوفه 245
- یک - حقوق کارمندان 245
- سه - قرض به مردم 246
- دو - خدمات شهری 246
- هفت - عطاء و رزق 247
- اول - عطاء 247
- پنج - رسیدگی به فقرا و یتیمان 247
- شش - پرداخت به حکومت مرکزی 247
- چهار - نگهداری مقداری از اموال برای مواقع اضطراری 247
- دوم - رزق 253
- ج) سطح زندگی مردم و قیمت بعضی از کالاها 254
- اشاره 258
- فصل پنجم: مسائل فرهنگی و تعلیم و تربیت 258
- ١. تعلیم و تربیت 259
- یک - کلیاتی در باره شعر در صدر اسلام 263
- اشاره 263
- ٢. شخصیت های فرهنگی 263
- الف) شاعران 263
- سوم - تمدن و فرهنگ تازه 264
- دوم - ارتباط اعراب با ملیّت های مختلف 264
- چهارم - سیاست 264
- اول - اسلام 264
- اول - قیس بن عمرو حارثی، معروف به نجاشی 266
- اشاره 266
- دو - شاعران 266
- دوم - رَبیعه بن مَقْرُوم قیسی 267
- سوم - جَرْوَل بن اَوْس، معروف به حُطَیئه 267
- چهارم - شوید بن ابی کاهل 267
- هفتم - متوکل بن عبدالله بن کُنانه، معروف به متوکل لیثی و متوکل کُنانی 268
- پنجم - نابغه جُعدی 268
- ششم - ظالم بن عمرو بن سفیان، معروف به ابوالاسود دئلی 268
- هشتم - ابو مَعْرَض مُغَیره بن عبدالله بن مُدْرَکَه، مشهور به اُقَیْشِر اَسَدی 269
- نهم - عبدالله بن زبیر اسدی 269
- دهم - سُراقه بن مِرْداس بارقی 269
- دوازدهم - ابوالمُصَبَّح عبدالرحمان بن عبدالله، معروف به اَعشی هَمْدان 270
- یازدهم - اَیْمَن بن خُرَیم 270
- سیزدهم - کَعْب بن جُعَیْل 270
- شانزدهم - همّام بن غالب بن صعصعه، معروف به فَرَزْدَق 271
- چهاردهم - مالک بن اسماء بن خارجه فَزاری 271
- پانزدهم - حَکَم بن عبدل اسدی 271
- هفدهم - حَرمَله بن مُنْذِر، معروف به ابوزُبَیْد طایی 272
- بیستم - عُماره بن عقبه بن ابی معیط 273
- نوزدهم - عمرو بن ضابی بن حَرَث بَرْجَمی 273
- بیست و یکم و بیست و دوم و بیست و سوم - نضر، نعمان و نعیم پسران عجلان انصاری خزرجی 273
- هجدهم - سلیمان بن صُرَد خُزاعی 273
- بیست و نهم - عبدالله بن هَمّام 274
- بیست و ششم - اَیاس بن عَثَل طایی 274
- بیست و چهارم - فُضاله بن شریک بن سلمان 274
- بیست و هفتم - یزید بن مُغْفَل مِذْحجی جُعْفی 274
- بیست و هشتم - رَبیعه بن حُوط 274
- بیست و پنجم - عبدالله بن خلیفه بولایی 274
- سی و سوم - وَهَب بن زَمْعَه جَمْحی، معروف به ابودَهْبَل 275
- سی و یکم - عبدالله بن حُر جُعفی 275
- سی ام - عُمر بن یزید بن هلال نَخَعی 275
- سی و چهارم - شُرَیح قاضی 275
- سی و دوم - عَوْف بن عبدالله بن اَحْمَر اَزْدی 275
- سی و پنجم - صعصعه بن صَوْحان 276
- اشاره 276
- ب) خطیبان 276
- سی و ششم - لَبید بن ربیعه عامری 276
- یک - صعصعه بن صَوْحان 277
- سه - زیاد بن ابیه 277
- دو - نعمان بن بشیر 277
- هشت - عابس بن ابی شبیب شاکری همدانی 278
- ج) صحابه، محدثان، فقها و دیگر اندیشمندان 278
- چهار - ولید بن عقبه بن ابی معیط 278
- پنج، شش و هفت - متوکل لیثی، اقیشر اسدی، عبدالله بن زبیر اسدی 278
- ٣. افسانه ها و اسطوره ها 291
- ب) پاکیزه کردن دهان 293
- 4. آداب قرائت قرآن 293
- ج) استعاذه 293
- الف) خواندن قرآن با صدای نیکو 293
- اشاره 293
- ه) تدبّر 294
- د) ترتیل 294
- و) خشوع 294
- ز) کسانی که بهتر است قرآن نخوانند 294
- قاریان قرآن 295
- الف) موسیقی 299
- 5. موسیقی و اعمال خلاف شرع رایج 299
- ب) می خوارگی 301
- الف) آداب نوشتن 302
- 6. کتابت و خط 302
- اشاره 304
- ب) وسایل نوشتن (ادوات کتابت) 304
- ج) خط کوفی 307
- اشاره 312
- فصل ششم: آداب و رسوم 312
- ١. خواستگاری 313
- اشاره 315
- ٢. ازدواج 315
- الف) تعیین مهریه 315
- ب) جهیزیه 316
- ج) خطبه نکاح 316
- د) فاصله بین عقد و عروسی (زفاف) 317
- ه) مراسم عروسی (زفاف) 317
- دو - آرایش عروس 317
- اشاره 317
- یک - وقوع عروسی در شب 317
- سه - بردن عروس از خانه پدر به خانه شوهر 318
- پنج - شعرخوانی و دف زدن و تکبیر گفتن در شب عروسی 318
- چهار - همراهان عروس 318
- شش - نِثار عروسی 319
- هفت - ولیمه عروسی 319
- نُه - تبریک عروسی 320
- هشت - ماندن زنی از خویشان عروس در شب زفاف 320
- ده - شستن پای عروس 321
- اشاره 321
- ٣. مراسم خاک سپاری مردگان 321
- الف) غسل میت (تغسیل) 321
- د) نماز بر میت 323
- ب) تکفین 323
- ج) حنوط 323
- و) تدفین 325
- ه) تشییع جنازه 325
- ز) مراسم بعد از تدفین 327
- الف) اعلان جنگ 329
- 4. جنگ و صلح 329
- ب) سربازگیری 329
- ج) نظام جمع 330
- اشاره 332
- یک - سلاح های هجومی 332
- اول - سلاح های هجومی سبک 332
- د) ادوات و سلاح های جنگی 332
- دوم - سلاح های هجومی سنگین 345
- اشاره 348
- دو - سلاح های دفاعی 348
- اول - سلاح های دفاعی سبک 348
- دوم - سلاح های دفاعی سنگین 353
- ه) تعلیم جنگاوران 354
- و) اسلحه سازی 355
- ز) پیک 355
- ح) صلح 358
- ی) طریقه تقسیم غنایم جنگی 360
- ط) شعارهای جنگی 360
- ک) پرچم 362
- اشاره 363
- یک - پیاده نظام (رجّاله) 363
- ل) واحدهای تشکیل دهنده سپاه 363
- دوم - تعقیب و گریز 364
- اول - حمله 364
- اشاره 364
- دو - سواره نظام (خیّاله، فُرْسان) 364
- سوم - جمع آوری اطلاعات 365
- سه - تیراندازان (رُماه، نَشّابون) 365
- چهارم - پشتیبانی 365
- چهار - کارگران (فَعَلَه) 366
- پنج - واحد خدمات (تدارکات) 366
- یک - جمع نیرو 367
- اشاره 367
- دو - حرکت به سوی دشمن 367
- م) مراحل جنگ 367
- سه - استقرار در لشکرگاه 369
- چهار - آمادگی های قبل از جنگ 370
- پنج - شروع جنگ 371
- شش - تدابیر دفاعی 372
- پنجم -خلیفه 373
- ن) درجات نظامی سپاه اسلام 373
- سوم - فرمانده گردان (امیر الکُرْدُوس) 373
- یک - درجات نظامی سپاه اسلام 373
- اشاره 373
- اشاره 373
- اول - فرمانده کل سپاه (امیر الجیش) 373
- چهارم - قائد 373
- دوم - فرماندهان واحدهای اصلی (اُمَراء التعبیه) 373
- دو - درجات نظامی ایرانیان 374
- ششم - عریف 374
- سوم - طُرَنْجار 375
- س) آرایش جنگی 375
- سه - درجات نظامی روم 375
- دوم - طُومْرُخ 375
- اشاره 375
- ششم - داقْرُخ 375
- اشاره 375
- پنجم - قَمْطَرُخ 375
- چهارم - قُومِسْ 375
- اول - بِطْریق 375
- دو - نظام صَفّ (نظام زَحْف) 376
- یک - نظام کَرّ و فَرّ (هجوم و فرار) 376
- اشاره 377
- سه - نظام خمیس 377
- اول - طلیعه (مقدمه) 378
- سوم - مَیْمَنه 378
- چهارم - مَیْسَره 378
- دوم - قلب 378
- پنجم - ساقه (موَخره) 379
- چهار - نظام کرادیس 381
- ع) جاسوسی 382
- الف) طریقه آتش روشن کردن 384
- 5. پخت وپز 384
- ج) پختن نان 385
- ب) پختن غذا 385
- یک - انتخاب همراه مناسب 387
- 6. سیر و سفر و تفرّج 387
- اشاره 387
- سه - برداشتن عصا 387
- الف) آداب سفر 387
- دو - برداشتن وسایل شخصی ضروری 387
- شش - بدرقه مسافر 388
- هفت - مروّت و جوانمردی در سفر 388
- هشت - شعر و آواز خواندن در سفر 388
- پنج - صدقه دادن 388
- چهار - یاد خدا نمودن 388
- ده - سوغات آوردن از سفر 389
- ب) وسایل حمل و نقل 389
- یازده - مصافحه و معانقه با مسافر 389
- نُه - مسئولیت به عهده گرفتن در سفر 389
- اشاره 391
- ٧. وسایل روشنایی 391
- الف) سِراج (مصباح) 391
- ب) قندیل 392
- د) حرادیّ 393
- ج) شمع 393
- د) تَوْر 394
- ٨. ظروف 394
- ب) اِداوَه 394
- الف) ابریق 394
- اشاره 394
- ج) بُرْمَه 394
- ه) جِراب 395
- ح) دَلْو 395
- ز) جَفْنَه 395
- و) جَرَّه 395
- ی) زِقّ 396
- ک) سطیحه 396
- ل) شَنّ 396
- ط) زِکْوَه 396
- م) صَحْفَه 397
- س) ظَبْیَه 397
- ع) عُکَّه 397
- ن) طَست (طشت) 397
- ر) قِرْبَه 398
- ق) قِدْر 398
- ص) قَدَح 398
- ف) قارُورَه 398
- خ) قُلَّه 399
- ث) قَعْب 399
- ت) قَصْعَه 399
- ش) قَسْ (قَسّه) 399
- غ) کَوْز 400
- ظ) کُوب 400
- ض) کَأْس 400
- ذ) قَوْصَرَه 400
- اج) مِزْوَد (مِزْوَدَه) 401
- او) مِطْهَرَه 401
- اد) مزاده 401
- اب) مِخْضَب 401
- اه) مَسْک 401
- ٩. دوستی 402
- اح) مِهْراس 402
- از) مِکْتَلْ 402
- ١٠. آرایش ظاهری زنان و مردان 404
- اشاره 404
- الف) آرایش ها و زینت های مشترک زنان و مردان 405
- اشاره 405
- یک - استعمال بوهای خوش 405
- اشاره 405
- اول - عطر 405
- دوم - گیاهان خوشبو 405
- اشاره 406
- اول - روغن بنفشه 406
- دو - استعمال روغن های مختلف 406
- سوم - روغن زَنْبَق (زنبه) 407
- چهارم - روغن کُنجد 407
- اشاره 407
- دوم - وَسْمَه (کَتْم) 407
- دوم - روغن بان 407
- اول - حناء 407
- سه - استعمال رنگ ها 407
- اشاره 408
- پنج - آرایش موها 408
- چهار - سرمه کشیدن 408
- ب) زینت ها و آرایش های اختصاصی زنان 409
- ج) زینت ها و آرایش های اختصاصی مردان 410
- ١١. مجالس عمومی و گردهمایی ها 412
- ١٢. سرگرمی و ورزش 414
- اشاره 417
- ١٣. آداب و رسوم مجالس خلفا و امرا 417
- الف) دربان (حاجب) 418
- ب) اذن دخول 419
- ج) کیفیت ورود در مجلس 419
- د) تجمّلات مجلس 420
- ه) پاسبان در مجلس 420
- یک - مواد پارچه ها 421
- دو - نام پارچه ها 421
- اشاره 421
- اشاره 421
- الف) پارچه ها 421
- و) مرخص شدن از مجلس 421
- ١4. لباس پوشیدن و حجاب 421
- چهارم - خَزّ 422
- دوم - بَزّ 422
- اول - اِسْتَبْرَق 422
- سوم - حریر 422
- پنجم - دیباج 423
- ششم - رَفْرَفْ 423
- هفتم - سُنْدُس 423
- نهم - قَزّ 424
- دهم - کتان 424
- هشتم - قِبْطیّه 424
- دوازدهم - مُعَلَّم 425
- چهاردهم - وَشی 425
- یازدهم - کَرْباس 425
- سیزدهم - مُنَیّر 425
- اشاره 426
- ب) لباس ها 426
- یک - پوشش سر 427
- اشاره 427
- اول - عِمامَه 427
- سوم - قَلَنْسُوَه 430
- دوم - بُرْنُس 430
- چهارم - کوفیه و عِقال 431
- پنجم - بُرْقَعْ 431
- هشتم - مِعْجَر 432
- هفتم - خِمار 432
- ششم - نِقاب 432
- نُهم - قِناع و مِقْنَعَه 433
- دهم - لِثام 433
- اشاره 434
- سوم - بُرْجُد 434
- دو - پوشش بدن 434
- دوم - بِجاد 434
- یکم - بَتّ 434
- چهارم - بُرْد 434
- پنجم - بُرْدَه 435
- هشتم - جلْباب 436
- هفتم - جُبَّه 436
- ششم - ثَوب قِطْری 436
- نهم - حِبْرَه (حَبَرَه) 437
- دهم - حُلّه 437
- یازدهم - خمیصه 438
- دوازدهم - دِثار 438
- سیزدهم - دُرّاعَه و مِدْرَع 439
- پانزدهم - رَیْطَه 439
- چهاردهم - رِداء 439
- هجدهم - سُدوس 440
- هفدهم - ساج 440
- نوزدهم - سِرْبال 440
- شانزدهم - سابِریّ 440
- بیست و دوم - طاق 441
- بیست و سوم - طَیْلَسان 441
- بیست و یکم - شَمْلَه 441
- بیستم - شِعار 441
- بیست و پنجم - غِلالَه 442
- بیست و چهارم - عَباء (عَباءَه) 442
- بیست و ششم - قَباء 443
- بیست و هشتم - قَطیفَه 443
- بیست و هفتم - قَسّی 443
- بیست و نهم - قَمیص 444
- سی ام - کِساء (کِسْوَه) 447
- سی و سوم - مِطْرَف (مُطْرَف) 448
- سی و یکم - مُسْتَقَه 448
- سی و دوم - مِسْح 448
- سی و چهارم - مُقَطَّعَه 449
- سی و هفتم - نَمِرَه 449
- سی و ششم - مِلحَفَه 449
- سی و پنجم - مُلاءَه 449
- سی و هشتم - یَلْمَق 450
- یکم - اِزار (مِئزَر) 450
- اشاره 450
- سه - پوشش پایین بدن 450
- دوم - تُبّان 451
- سوم - دِقْرارَه 452
- چهارم - سَراویل 452
- پنجم - فُوطَه 453
- ششم - مِرْط 453
- سوم - خُفّ 454
- هفتم - مِنْطَق، مِنْطَقَه، نِطاق 454
- یکم - جَوْرَب 454
- دوم - حِذاء 454
- چهار - پوشش کف پا 454
- چهارم - نَعل 455
- اشاره 457
- فصل هفتم: نوع تغذیه 457
- الف) تاریخچه ای از غذای عرب 458
- ١. غذاها 458
- ب) وعده های غذایی عرب 460
- اشاره 461
- اشاره 461
- ج) انواع غذاها 461
- اول - غذاهای پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) 461
- یک - غذاهای بدون اسم خاص 461
- دوم - غذاهای حضرت علی (علیه السلام) 463
- اشاره 464
- اول - بَکالَه (بَکیله) 464
- دوم - تلبینَه (تَلبین) 464
- دو - غذاهایی با اسم خاص 464
- سوم - ثَرید 464
- ششم - حَیْس 465
- پنجم - حَساء 465
- چهارم - حریره 465
- هفتم - رَبیکَه 466
- هشتم - رَغیده 466
- دهم - سَخینَه 467
- یازدهم - سِکْبْاج 467
- نهم - رَهیده 467
- سیزدهم - شُورباجَه 468
- دوازدهم - شِواء 468
- پانزدهم - طَفَیْشزل 468
- چهاردهم - صَحْناء (صحناه) 468
- شانزدهم - عَصیده 469
- هفدهم - فَریقَه 469
- هجدهم - قَدید 469
- بیست و یکم - وَشیقَه 470
- بیست و دوم - هَریسَه 470
- بیستم - نارباجه 470
- نوزدهم - مَرَق 470
- یک - سُفْره 471
- اشاره 471
- و) سفره غذا 471
- ه) سبزیجات همراه غذا 471
- د) پیش غذا (دسر) 471
- چهار - مائده 472
- پنج - نَطْع (نَطَعْ، نِطْع، نِطَع) 472
- دو- خُوان (خِوان) 472
- سه - طَبَق 472
- یک - شیر 473
- ٢. نوشیدنی ها 473
- دو - عسل 473
- اشاره 473
- الف) نوشیدنی های حلال 473
- اشاره 473
- سه - شیره 474
- اشاره 474
- یک - نَبیذ 474
- ب) نوشیدنی های حرام 474
- چهار - انواع عصیر و فشرده 474
- سه - فُقّاع 475
- چهار - مِرْز 475
- دو - بِتْع (بِتَع) 475
- پنج - نقیع 475
- ٣. میوه ها 476
- 4. تنقلات 476
- ب) حَلواء 476
- اشاره 476
- الف) جَوْزینَق 476
- د) سَویق 477
- ج) خَبیص 477
- ه) فالُوذَج (فالُوذ) 478
- و) لَوْزینَج 479
- فصل هشتم: نظام قضایی و انتظامی 480
- اشاره 480
- اشاره 481
- الف) قاضیان کوفه تا سال 6١ ه. ق 481
- ١. قضا 481
- الف) ابو مَرّه کِنْدی 481
- اشاره 481
- یک - اولین قاضی 481
- ب) عُرْوَه بن جُعد (ابی الجُعد) بارقی 481
- و) ابوموسی اشعری 482
- ه) عبدالله بن مسعود 482
- دو - شُرَیْح بن حارث (حَرَث یا عبدالله یا شراحیل یا هانی) کِندی 482
- ج) سَلْمان بن رَبیعه باهلی 482
- د) جَبْر بن قَشْعَمْ کِنْدی 482
- اشاره 484
- ب) آیین دادرسی 484
- سه - مسروع بن اَجْدَع تمیمی 484
- چهار - عبدالملک بن عُمَیْر لَخْمی 484
- آیین دادرسی مدنی 485
- ج) شرایط و صفات قاضی 486
- د) مجلس قضاوت 487
- اشاره 489
- ه) مجازات ها 489
- یک - قتل (کشتن) 489
- دو - شلاق (جَلد) 490
- دوم - محارب 491
- اشاره 491
- چهار - زندان (حبس) 491
- اول - سرقت 491
- سه - بریدن دست یا پا (قطع) 491
- اول - زندان ابد 492
- دوم - زندان غیر ابد 492
- ٢. شرطه 493
- پنج - تبعید (نفی بلد) 493
- ٣. مقامات ادار ی شهر کوفه 495
- اشاره 495
- الف) والی 495
- ب) رئیسان اسباع و ارباع 500
- ج) عرفا 504
- د) مناکب 507
- ه) سرپرست بیت المال 507
- و) سرپرست دیوان خراج 508
- ز) کاتبان و منشیان 509
- کتابنامه 512
پنج - کوفه از لغت «کیفه» گرفته شده که به معنای قطعه است و چون این شهر قطعه ای از شهرهای اسلام بود، به این نام نامیده شده است. (1)
ب) نام ها ی کوفه
اشاره
این نام ها را می توانیم به دو بخش نام های کوفه قبل از بنیان گذاری آن به عنوان شهر و نام های بعد از شهرشدن آن تقسیم نماییم.
نام های کوفه قبل از بنیان گذاری آن به عنوان شهر، عبارت است از:
یک - کوفان:
چنان که در بحث قبل یادآور شدیم، بعضی یکی از علل نامگذاری کوفه را وجود منطقه ای به نام کوفان در این محدوده دانسته اند. (2)
دو - سورستان:
این لغت، عربی شده لغت فارسی «شورستان» است که به معنای صحرا و شوره زار استعمال می شود. از بعضی نوشته ها چنین برمی آید که «سورستان» شامل منطقه ای وسیع بوده که کوفه جزئی از آن به حساب می آمده است. (3)
سه -خَدّ العَذْراء:
سه -خَدّ العَذْراء (4):
این عبارت به معنای «رخسار و چهره دوشیزه» است و احتمالاً به سبب بکربودن این سرزمین قبل از شهر شدن، به این نام نامیده شده بود.
اما نام هایی که بعد از شهر شدن کوفه، به آن گفته می شد، عبارت است از:
چهار - کوفه الجُند:
چهار - کوفه الجُند (5):
از آنجا که این شهر ابتدا محل زندگی لشکریان و جنگ جویان بود، آن را کوفه الجند می گفتند.
پنج - کوفه الخُلد:
به اعتقاد بعضی «کوفه الخُلد» در حقیقت همان نام قبلی است که به غلط چنین نگاشته شده است. (6)
1- معجم البلدان، ج 4، ص491.
2- لسان العرب، ج 12، ص 188؛ تاریخ الکوفه، ص 158.
3- خطط الکوفه و شرح خریطتها، ص 9؛ تخطیط مدینه الکوفه، ص 11.
4- معجم البلدان، ج 4، ص 490؛ فتوح البلدان، ص 277.
5- معجم البلدان، ج 4، ص 491.
6- معجم ما استعجم، ج 4، ص 1142.