کوفه از پیدایش تا عاشورا صفحه 185

با توجه به همین روحیه کوفیان بود که تنها والیانی توانستند در کوفه دوام بیاورند که یا مانند مغیره بن شعبه (1)و نعمان بن بشیر (2)به گونه ای رفتار نمایند که کمترین برخورد را با عقاید گروه های مختلف کوفه داشته باشند و یا مانند زیاد و عبیدالله پسرش با شدت عمل و دیکتاتوری حکمرانی کنند.

سه - اجتهادات نابجا

این خصیصه را در حقیقت می توان از نتایج خصیصه قبل دانست، اما به این دلیل آن را جداگانه یادآور شدیم که در این خصیصه، علم با نظام ناپذیری مخلوط شده است. کوفیان که در میان آنها صحابه و قاریان فراوانی موجود بودند، خود را در بیشتر مسائل حکومتی و جنگی صاحب نظر دانسته و در مقابلِ حکومت بر نظر خود پافشاری می کردند. نمونه بارز این اجتهاد نابجا را می توان در جنگ صفین که باعث مخالفت با حضرت علی (علیه السلام) و سپس تشکیل گروه خوارج شد، مشاهده کرد. (3)همچنین در جریان صلح امام حسن (علیه السلام) اظهارنظر گروه های مختلف در مقابل امام (علیه السلام) گزارش شده است. (4)

چهار - تابع احساسات بودن

این خصیصه را می توان با مطالعه مقاطع مختلف حیات کوفه مشاهده کرد. بررسی بسیاری از جریان ها نشان می دهد که احساسات کوفیان به وسیله سخنرانی سخنرانان یا هر عامل دیگری تحریک شده و آنها را وادار به انجام کاری کرده، اما پس از فروکش نمودن احساسات، از عزم خود برگشته و از ادامه آن کار منصرف می شدند. نمونه بارز آن را می توان در بیعت با مسلم و حمله به قصر و تنها

1- تجارب الامم، ج 2، ص 15.
2- تجارب الامم، ج 2، ص 42.
3- الامامه و السیاسه، ج 1، ص 127.
4- ر. ک: صلح امام حسن (علیه السلام) .