کوفه از پیدایش تا عاشورا صفحه 192

الف) دسته بندی قبیله ای؛ ب) دسته بندی نژادی؛ ج) دسته بندی دینی؛ د) دسته بندی مذهبی - سیاسی؛ ه) دسته بندی طبقاتی.

الف) دسته بندی قبیله ای

به طور کلی ساکنان عرب کوفه را دو گروه بزرگ قبایل قحطانی و عدنانی تشکیل می دادند.

قبایل قحطانی قبایلی بودند که نَسَب آنان به قحطان، فرزند حضرت اسماعیل (علیه السلام) می رسید. جایگاه اصلی این قبایل در یمن بود و از یمن به کوفه کوچ کرده بودند، از این رو اصطلاحاً به آنان قبایل یمنی نیز می گفتند. (نقشه های شماره 20 و 21)

قبایل عدنانی به قبایلی گفته می شد که نَسَب آنان به عدنان، فرزند دیگر اسماعیل (علیه السلام) می رسید. قبایل مکه و اطراف آن، عموماً عدنانی بودند. (نقشه های شماره 19 و 20) گاهی از این قبایل با عنوان قبایل مُضَری یاد می شود. (1)قبایل اَوْس و خَزْرَج، هَمْدان، اَزْد، خَثْعَم، بَجیلَه، مِذْحَج، مراد، زُبَید، نَخَع، کِنْده، کَلب، طَی، جُهَینَه و. . . قحطانی شمرده شده اند. (جدول شماره 1) قبایل رَبیعه، بکر بن وائل، بنی تَمیم، بنی رُباب، ثَقیف، اَسَد، کَنانه، قُرَیش، هَوازِن، غَطْفان، بنی ضَبَّ، بنی یرْبُوع، بنی ثَعْلَبَه، بنی جُشَم، خُزاعَه، هُذَیل، تَیم، تَغْلِب، حَنیفَه و. . . عدنانی به حساب آمده اند. (جدول شماره 2)

در بعضی از منابع چنین آمده است که در اوایل تأسیس کوفه دوازده هزار خانه به قحطانی ها (یمانی ها) و هشت هزار خانه به عدنانی ها اختصاص داشته است. (2)

بعضی نویسندگان از دسته سومی از قبایل با عنوان قبایل تَنُوخیه یاد کرده و آنان را اتحادیه ای از عدنانی ها و قحطانی ها می دانند. برخی از این قبایل عبارت اند از:

1. خُزاعه، اَوْس، خَزْرج و غَساسَنَه از قبیله بزرگ اَزْد؛ 2. قُضاعَه؛ 3. عَنْزَه از قبیله ربیعه؛ 4. بَکر بن وائل؛ 5. تَغْلِب؛ 6. رَبیعه؛ 7. غَطْفان؛ 8. اَیاد؛ 9. کِنْده؛