کوفه از پیدایش تا عاشورا صفحه 193

10. نَجّدَه؛ 11. بَنُو لِحْیان؛ 12. جُعْفی (زیر قبیله ای است از مِذْحَج) ؛ 13. طَی؛ 14. کَلْب؛ 15. تَمیم؛ 16. اَسَد؛ 17. کُنانَه؛ 18. ُرباب؛ 19. هُذَیل؛ 20. ضَباب. (1)

نکته مهم و قابل توجه اینکه هنگام مهاجرت اعراب به شهرهای عراق و شام، تیره های مختلف این قبایل به شهرهای مختلف مهاجرت نمودند، ازاین رو جنگ های این دوره، همانند جنگ های جمل، صفین و نهروان به جای جنگ قبیله ای، جنگ شهری بود و در این جنگ ها ممکن بود، تیره های مختلف یک قبیله در مقابل هم قرار گیرند. (2)در مقاطعی از تاریخ، قبایلی همچون اَزْد (3)، هَمْدان (4)، بنی شاکر (5)و ربیعه (6)که در رکاب حضرت علی (علیه السلام) در جنگ های مختلف فداکاری فراوانی نمودند، مورد مدح آن حضرت (علیه السلام) قرار گرفتند و قبایل مُضَر و به خصوص بنی تمیم مورد مذمت آن حضرت واقع شدند. (7)

ب) دسته بندی نژادی

به طور کلی می توان جمعیت کوفه را از نظر نژادی به دو بخش عرب و غیرعرب که عرب ها به آن عجم می گویند، تقسیم کرد. عرب ها نیز به دو دسته تقسیم می شدند که بخش اعظم آنها را اعرابی تشکیل می دادند که از شبه جزیره عربستان به قصد شرکت در جنگ با ایرانیان به سمت عراق کوچ کرده و سرانجام پس از پایان فتوحات، در کوفه و بصره مسکن گزیدند.

بخش دیگری از عرب ها را قبایل و تیره هایی، همچون بنی تَغْلِب، اَنْمار، قُضاعه، جُهَینَه، طَی، بنی نَیهان، بنی سُنْبُس، جُدَیلَ، بنی تَمیم، بنی بَکر بن وائل، رَبیعه، مِذْحَج،

1- عشایر العراق، ج 1، ص 95 به بعد. برای اطلاع بیشتر از قبایل تنوخیه، ر. ک: دائره المعارف بزرگ اسلامی، «تنوخ» ، ج 16، صص 246- 249.
2- تاریخ التمدن الاسلامی، ح 4، ص 347؛ جمهره خطب العرب، ج 1، ص 436.
3- جمهره خطب العرب، ج 1، ص 436.
4- مروج الذهب، ج 3، ص 93.
5- مقتل ابی مخنف، ص 153.
6- تاریخ الطبری، ج 4، ص 23.
7- جمهره خطب العرب، ج 1، ص 436.