کوفه از پیدایش تا عاشورا صفحه 21

خود آگاه نمودند. سعد نیز با لشکریان خود به آن سو روان شد و پس از تهیه نقشه شهری جامع، به همراه لشکریان اقدام به ساختن آن کرد. (1)

٣. مباحث جغرافیایی

اشاره

قبل از شروع این مباحث، خاطرنشان می شود که در اکثر قریب به اتفاق مباحث این نوشتار، محدوده زمانی مورد نظر از سال 17 تا آغاز سال 61ه. ق می باشد، گرچه در بعضی موارد برای استفاده بهتر از قراین، ناگزیر از این محدوده نیز فراتر رفته ایم.

الف) طول و عرض جغرافیایی و ارتفاع

در نجوم قدیم که جزایر خالدات در اقیانوس آرام مقیاس سنجش طول جغرافیایی بود، طول این شهر 5/69 درجه و عرض آن، یعنی فاصله آن تا خط استوا 31 درجه تعیین شده است. عرض 61 درجه نیز برای آن گفته شده است. (2)

ارتفاع آن از سطح دریا حدود 22 متر و ارتفاع عمودی آن از سطح رودخانه فرات که در شرق آن قرار دارد حدود 5-6 متر می باشد. البته این ارتفاع در شرق، غرب و مرکز کوفه متفاوت است. بدین ترتیب که ارتفاع در شرق کوفه که به فرات نزدیک تر می باشد، پایین ترین آن 5 متر و در غرب آن که از رودخانه دورتر است ارتفاع تا 36 متر می رسد. (3)

ب) مساحت

مساحت کوفه به طور دقیق در تاریخ ثبت نشده است. با این حال، بعضی نویسندگان معاصر، قطر این شهر را در ابتدای تأسیس، حدود دو کیلومتر تخمین زده اند که با توجه به میزان فراوان مهاجرت، این مقدار به سرعت رو به افزایش بوده است. (4)

1- تاریخ الطبری، ج 3، ص 145 به بعد.
2- معجم البلدان، ج 4، ص490؛ تاریخ الکوفه، ص 125، به نقل از نزهه القلوب.
3- تخطیط مدینه الکوفه، ص 32.
4- تخطیط مدینه الکوفه، ص 39.