کوفه از پیدایش تا عاشورا صفحه 210

در زمان عُمر یا بعد از آن از این سه وزن معدل گرفتند که معدل آنها چهارده شد، ازاین رو درهم هایی با وزن چهارده قیراط، یعنی 8/2 گرم زدند و آن را برای پرداخت زکات، دیات و. . . اعلام نمودند. (1)البته در این میان، اختلافات فراوانی در تعیین وزن این دو مشاهده می شود. برای مثال در بعضی نوشته ها وزن درهم 97/2گرم (2)و در بعضی 2/3گرم ذکر شده است. (3)همچنین در بسیاری از نوشته ها ذکر شده که هر هفت دینار از نظر وزن، معادل ده درهم بوده است (4)که بر این اساس باید وزن دینار چهار گرم باشد، نه 2/4 گرم.

در باره علت این اختلاف نسبت چنین گفته شده است که مقدار وزن هر ده دانه نقره به اندازه دانه گندم، معادل هفت دانه وزن حجم طلا می باشد. (5)به هر حال، صرف نظر از این اختلاف ها می توان وزن تقریبی درهم و دینار را تصور کرد.

در باره زمان مورد بحث چنین گفته شده است که زیاد بن ابیه در زمان حکومت بر کوفه، درهم هایی با وزن حدود 150 قیراط ضرب کرد. (6)

اما مقایسه ارزش درهم و دینار، به نظر می رسد این ارزش، تابع مستقیم قیمت طلا و نقره بوده است. بر این اساس، ارزش هر دینار معادل ده تا پانزده درهم یا بیشتر در نوسان بوده است. (7)

چهار - سکه های غیرخالص

اشاره

در موازات رواج معامله با سکه های طلا و نقره، عده ای سودجو دست به تغییر و تبدّل در سکه ها زده و باعث پدید آمدن سکه های غیرخالص شدند. یکی از

1- النقود العربیه، بلاذری، ص 15؛ النقود العربیه و علم النمیات، ص 23، پاورقی.
2- الخراج فی العراق، ص 154.
3- النقود العربیه و علم النمیات، ص 26، پاورقی.
4- النقود العربیه؛ بلاذری، ص 15؛ شذور العقود، ص 9.
5- شذور العقود، ص 9.
6- شذور العقود، ص 5.
7- تاریخ التمدن الاسلامی، ج 1، ص 133.