کوفه از پیدایش تا عاشورا صفحه 212

ب) چک، سفته و حواله

علاوه بر معامله نقدی به وسیله سکه، در آن زمان سه عنوان چک، سفته و حواله نیز گاهی در معاملات به کار می رفت.

چک: عرب به آن صَک می گوید. چک عبارت از آن است که به وسیله کاغذ نوشته، مقداری از پول یا مواد غذایی به شخصی که اسم او در آن کاغذ نوشته شده است، پرداخت گردد. گفته می شود اولین کسی که در اسلام از چک استفاده کرد، عمر بن خطاب بود که زیر چک را هم مهر می کرد. (1)نیز گفته شده است سعید بن عاص که زمانی حاکم کوفه بود، مبلغ نود هزار دینار توسط چک هایی که کشیده بود، به مردم بدهکار بود.

سفته: لغتی فارسی است و عرب به آن «سُفْتجه» می گوید. سفته عبارت از آن بود که شخص خریدار در مقابل مالی که خریده بود، نوشته ای به شخص فروشنده می داد که به وسیله آن او می توانست پول کالا را در شهری دیگر از نماینده او تحویل گیرد. این عمل به منظور جلوگیری از نقل و انتقال پول از شهری به شهر دیگر صورت می گرفت. در باره ابن عباس گفته شده است که او درهم را در مکه می گرفت و نوشته ای به طرف می داد تا معادل آن را در کوفه از نماینده او بگیرد. نیز در باره عبدالله بن زبیر در دوران حکومتش چنین آمده است که در مکه درهم می گرفت و نوشته ای می داد تا طرف مقابل در کوفه یا بصره معادل آن را بگیرد. (2)

حواله: از این قرار بود که شخص تاجر، پول یا اموال خود را نزد صرّاف به امانت می گذاشت و هنگامی که معامله ای می نمود، به جای پرداخت پول به فروشنده، نوشته ای به او می داد تا پول خود را از آن صراف دریافت کند. عملی مشابه چک های بانکی امروزی بود که در اینجا شخص صراف به عنوان بانک خصوصی عمل می کرد. از این روش، به جای نقل و انتقال پول که مشکلات فراوانی را دربرداشت، استفاده می شد. (3)

1- الحیاه الاجتماعیه و الاقتصادیه فی الکوفه، ص 174.
2- الحیاه الاجتماعیه و الاقتصادیه فی الکوفه، ص 173.
3- الحیاه الاجتماعیه و الاقتصادیه فی الکوفه، ص 176.