کوفه از پیدایش تا عاشورا صفحه 217

ثانیاً: غنایم و نیز برقراری حقوق سالیانه عطا به وسیله دولت، نیاز مادی آنان را بر طرف می نمود.

ابوسفیان که خود تاجر بزرگی بود، هنگام تصویب برقراری عطاء به وسیله عُمر، به او چنین گفت: «اگر تو چنین مقرری برای مسلمانان برقرار کنی، آنها به اتکای آن، تجارت را رها خواهند کرد» . (1)

عثمان پس از روی کار آمدن، مردم مدینه را به سرمایه گذاری در شهرهای کوفه و ایران تشویق کرد. هدف اصلی او آن بود که اصحاب پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) را در شهرهای مختلف پراکنده کند تا هم از مزاحمت آنان برای خود در مدینه بکاهد و هم باعث تضعیف سیاست مداران شهرهای ایران شود تا مبادا به طمع حکومت افتند. (2)هم زمان با این سیاست، به علت کم شدن فتوحات و به تبع آن، غنایم (3)و نیز وجود پول نقد فراوان در کوفه و رشد جمعیت (4)و همچنین موقعیت استراتژیک کوفه (5)، موجبات رشد سریع تجارت در کوفه فراهم آمد. علاوه بر سیاست های حکومت در تشویق تجارت، وجود تعداد فراوانی از ساکنان حیره در کوفه که به امر تجارت آشنا بودند (6)، کثرت اموال فتوحات، وجود حقوق ثابت پرداختی از سوی حکومت به کوفیان و نبودن بانک در کوفه (7)نیز از جمله اموری بود که به رونق تجارت می افزود.

در فصل قبل گفته شد یکی از علل رشد سریع تجارت در کوفه، وجود موالی که عمدتاً ایرانی بودند، در کوفه بود که پس از ناامیدی از جلوگیری از تبعیضات اعراب نسبت به آنان و نیز در پی سفارش حضرت علی (علیه السلام) به آنان مبنی بر روی

1- بررسی وضع مالی و مالیه مسلمین از آغاز تا پایان دوران اموی، صص 251 - 252.
2- تاریخ کوفه، ص 274.
3- بررسی وضع مالی و مالیه مسلمین از آغاز تا پایان دوران اموی، ص 252.
4- کوفه پیدایش شهر اسلامی، ص 91.
5- الحیاه الاجتماعیه، ص 149.
6- الحیاه الاجتماعیه، ص 149.
7- حضاره العراق، ج 5، فصل 7، التجاره الداخلیه و الخارجیه، صص 306 - 307.