کوفه از پیدایش تا عاشورا صفحه 22

یکی از راویان دوران بنی امیه، محدوده کوفه را در دوران بنی امیه حدود 16میل ذکر می کند که حدود هشتاد هزار خانه را در خود جای می داده است. (1)اگر این مقدار را مساحت فرض نماییم و هر میل را 1482 متر بدانیم (2)مساحت آن برابر با 24700 مترمربع یا 7/24 کیلومتر مربع خواهد بود که با توجه به اینکه این مساحت حدود هشتاد هزار خانه را در خود جای می داده، باید بگوییم هر خانه به طور متوسط حدود 31 سانتیمتر بوده که رقم بسیار نامعقولی است. بنابراین، ناچاریم یا اصل روایت تاریخی را رد کنیم یا مقدار را مساحت فرض ننماییم، بلکه به معنای طول بگیریم و یا اینکه رقم هشتاد هزارخانه را قبول نکنیم و رقم بیست هزار خانه را که در روایت تاریخی دیگر به نقل از شَعْبی است (3)، بپذیریم که در این صورت هر خانه حدود 2/2 متر مربع بوده که البته باز هم نامعقول است.

برخی از نویسندگان معاصر، مساحت کوفه را هنگام تأسیس، حدود پنجاه کیلومتر مربع تخمین زده اند که معقول به نظر می رسد. (4)

مساحت این شهر در قرن سوم هجری قمری حدود 135 کیلومتر مربع تعیین شده که از طول پانزده و عرض نُه کیلومتر به دست می آمده است. (5)

ج) حدود و ثغور

کوفه هنگام تأسیس در فاصله نیم فرسخی کناره غربی نهر فرات بنا شد (6)، بنابراین از طرف شرق، محدود به این رودخانه بود و از طرف غرب به بیابانی که به سمت شام و عمان امتداد داشت، محدود می شد که شهر نجف کنونی جزئی از این بیابان بود و در ناحیه غربی کوفه قرارداشت. (7)

1- معجم البلدان، ج 4، ص 492.
2- فرهنگ فارسی معین، ج 4، ص 4504.
3- معجم البلدان، ج 4، ص 492.
4- موسوعه النجف الأشرف، ج 1، ص 148؛ دائره المعارف الاسلامیه الشیعیه، ج 3، ص 365.
5- تخطیط مدینه الکوفه، ص 41.
6- رحله ابن بطوطه، ص 220.
7- دائره المعارف الاسلامیه الشیعیه، ج 3، ص 364.