کوفه از پیدایش تا عاشورا صفحه 23

در جنوب غربی کوفه و در فاصله یک فرسخی آن، شهر حیره که در آن زمان، شهری بسیار آباد و مرکز حکومت آل مَنْذَر (مَناذِرَه) بود، قرار داشت. (1)

در طرف شمال آن، شهر یا منطقه آباد وسیعی وجود نداشت. در این سمت می توان از نخیله در فاصله دو فرسخی شمال کوفه (2)و از کربلا در هشت فرسخی شمال غربی آن نام برد. (3)(نقشه های شماره 1 - 4)

البته در بعضی از کتاب های تاریخ، حدود کوفه این چنین ذکر شده است: حُلّوان (در شرق) ، مُوصِل و قَرْقیسیاء (شمال غربی و شرقی) و ماسْبَذان. (4)(نقشه شماره 5) در این صورت، کوفه منطقه بسیار وسیعی را شامل می شد که شهرهایی، همچون: انبار، مدائن، تکریت، بغداد امروزی و. . . را در برمی گرفت. به نظر می رسد که این حدود مربوط به حدود جغرافیایی شهر کوفه نبوده، بلکه حدود فتوحات یا توابع اداری این شهر بوده است. هم اکنون شهر نجف در فاصله شانزده کیلومتری شرق کوفه، شهر بغداد در فاصله 156کیلومتری غرب آن و بصره در فاصله 175 کیلومتری جنوب آن قرار دارد. (5)

د) زمین

چنان که گفته شد، یکی از علل نامگذاری کوفه آن بود که این لغت به معنای ریگ های دایره ای شکل قرمز رنگ است و از اینجا به دست می آید که زمین این منطقه، پوشیده از شن و ریگ و ماسه قرمز رنگ بوده است و نیز از اینکه یکی از نام های قبلی این منطقه، سورستان (شورستان) بوده، چنین به دست می آید که این منطقه زمینی شوره زار و صحرایی داشته است. اما مصداق آن فقط قسمت غربی

1- استراتیجیه الفتوحات الاسلامیه، الطریق الی المدائن، ص 47؛ معجم البلدان، ج 2، ص 328.
2- کربلاء، ص 272
3- جغرافیای تاریخی سرزمین های خلافت شرقی، ص 81.
4- تاریخ الطبری، ج 3، ص 152.
5- تخطیط مدینه الکوفه، ص 31.