کوفه از پیدایش تا عاشورا صفحه 238

در روش آبی، آنها که دسترسی به آب فرات داشتند، با حفر کانال و جوی، آب را به زمین های خود می رساندند و آنها که دورتر بودند، از چاه و قنات استفاده می کردند. همچنین به علت نقصان آب فرات در تابستان حتی بعضی از نقاط نزدیک به فرات ناچار بودند برای آبیاری از چاه استفاده کنند. (1)

کوفیان و مردم اطراف آن از وسایل پیشرفته آن روز، ناعور، دولاب و دالیه نیز برای آبیاری استفاده می کردند. (2)ناعور، نوعی چرخ چاه بود که جریان آب، آن را به حرکت در می آورد. (3)به نظر می رسد دلوهایی به آن متصل بوده که این دلوها با حرکت متناوب چرخ، پُر از آب می شد و به سمتی که باید ریخته می شد، می ریخت. منطقه نهروان از این نوع آبیاری استفاده فراوان می کردند. (4)دولاب، چرخ چاهی بود که به وسیله اسب یا گاو ماده به حرکت در می آمد و آب را از چاه بیرون می کشید. دالیه نیز به چرخ چاهی گفته می شد که معمولاً به وسیله گاوهای ماده و نر به حرکت درمی آمد. (5)

نکته ای که در پایان این بحث یادآوری آن لازم است اینکه در بعضی منابع چنین آمده که زمین کوفه سخت تر از زمین های دیگر بوده است و به همین علت زمین های شهرهای دیگر با دو گاو یا دو الاغ شخم زده می شد، اما شخم زدن زمین کوفه احتیاج به شش گاو داشت. (6)این عبارت تاریخی، بیانگر چگونگی شخم زدن زمین است. البته باید توجه داشت که این ویژگی زمین های قسمت غربی کوفه که از فرات فاصله داشتند، بوده است؛ زیرا زمین های سمت شرق، بسیار حاصل خیز بوده و محصول به راحتی از آنها به دست می آمد.

1- حضاره العراق، ج 5، ص 139.
2- الحیاه الاجتماعیه، ص 141.
3- لسان العرب، ج 14، ص 201.
4- الحیاه الاجتماعیه، ص 141.
5- الحیاه الاجتماعیه، ص 141.
6- مختصر کتاب البلدان، ص 171.