کوفه از پیدایش تا عاشورا صفحه 239

٨. راه های درآمد کوفه

اشاره

حکومت کوفه در آن زمان یکی از مراکز اصلی مملکت اسلامی بود و از راه های مختلفی، درآمدهای هنگفتی کسب می کرد که بخشی از آن را به عنوان عطا و رزق به شهروندان کوفی می پرداخت. مکانی که در آن اموال حکومت جمع شده و سپس به مصارف خود می رسید، بیت المال نام داشت. در اینجا ابتدا به ذکر راه های درآمد حکومت کوفه پرداخته و سپس هزینه های آن بررسی شده و در پایان چگونگی پرداخت عطا و رزق به مردم کوفه بیان می شود.

الف) راه های درآمد حکومت کوفه

یک - خَراج

خراج اصطلاحاً مقدار مالیاتی بود که از سوی مالکان زمین های کشاورزی فتح شده به وسیله جنگ، به حکومت پرداخت می شد. توضیح آنکه سرزمین هایی که در کشور گشایی مسلمانان به دست می آمد بر دو قسم بود، قسمی از آن زمین های موات بود که طبق قانون کلی، مالک آن کسی بود که آن را آباد می کرد و قسم دیگر، زمین های آباد بود. در زمان عمر، اصحاب پیامبر (صلی الله علیه و آله) در باره این زمین ها دو نظر مطرح کردند: بعضی می گفتند این زمین ها باید بین جنگ جویان تقسیم شود، اما بعضی دیگر که حضرت علی (علیه السلام) با آنها هم نظر بود، چنین می گفتند که این زمین ها در دست صاحبان آنها باقی بماند و آنها در مقابل، هر سال مقداری به عنوان خراج به حکومت پرداخت کنند. (1)استدلال حضرت علی (علیه السلام) آن بود که این زمین ها متعلق به تمام مسلمانان، چه در حال و چه در آینده است و اگر تو (یعنی عمر) امروز آنها را تقسیم نمایی، به آیندگان چیزی نخواهد رسید و در حقیقت، حق آنها را پایمال کرده ای.