کوفه از پیدایش تا عاشورا صفحه 243

تعیین مقدار جزیه به عهده رئیس حکومت بود و در زمان های مختلف و متناسب با شرایط، تغییر می کرد. ارقامی که در زمان مورد بحث، ذکر شده از این قرار است:

اول - خانواده ثروتمندان هر نفر 48 درهم در سال؛

دوم - خانواده های متوسط هر نفر 24 درهم در سال؛

سوم - خانواده های سطح پایین هر نفر دوازده درهم در سال.

گفتنی است که این مقدار در زمان عُمر و حضرت علی (علیه السلام) معمول بود. (1)البته این ارقام، ارقامی بسیار پایین بود، که همگان توانایی پرداخت آن را داشتند، علاوه بر اینکه اطفال، زنان، مریضان و زمین گیران و پیران از پرداخت جزیه معاف بودند. همچنین هرگاه یکی از اهل ذمّه مسلمان می شد، از پرداخت جزیه معاف می گشت و بدین ترتیب با رشد روزافزورن اقبال به اسلام، در آمد حکومت از این منبع رو به نقصان می گذاشت. (2)

چهار - غنایم جنگی

در زمان مورد بحث، غنایم جنگی منقول به حکومت تعلق داشت (3)و تا هنگامی که فتوحات رواج داشت، حکومت کوفه از این منبع مالی استفاده می کرد. (4)اهمیت این منبع چنان بود که عمر خود فردی را برای نظارت بر غنایم قادسیه، مداین و نهاوند تعیین نمود.

پنج - مالیات بر تجارت

از ابتدای تأسیس کوفه و در زمان ولایت ابوموسی بر آن شهر، حکومت کوفه از تجّار کافر غیرذمّی که اجناس خود را به کوفه آورده و می فروختند، معادل ده

1- وسائل الشیعه، ج 11، ص 116.
2- تنظیمات الجیش العربی، ج 86؛ الحیاه الاجتماعیه، ص 211؛ حضاره العراق، ج 5، واردات الدوله و نفقاتها، ص 372.
3- وسائل الشیعه، ج 11، ص 85.
4- الحیاه الاجتماعیه، ص 217.