کوفه از پیدایش تا عاشورا صفحه 244

درصد ارزش کالاها، مالیات می گرفت که به آن «عُشور» می گفتند، و نصف این مقدار را از تجّار کافر ذمّی اخذ می کرد.

ابوموسی اشعری هنگامی که والی کوفه بود، به دستور عمر، بر تجارت مسلمانان نیز مالیات وضع کرد که مقدار آن ارزش مال التجاره بود. عمر مأمور وصول این مالیات را زیاد بن جدیر اسدی قرار داد. عُمر برای این مالیات در طرف پایین، حدّی تعیین کرده بود؛ بدین ترتیب که از کسانی که ارزش مال التجاره آنها از دویست درهم کمتر بود، مالیات نمی گرفت. (1)البته مقدار این مالیات ها طبق شرایط و مقتضیات زمان قابل تغییر بود. به این نوع مالیات به طور کلی «مُکُوس» (جمع مَکْس به معنای باج) می گفتند. (2)

شش - هدایای عید نوروز و مهرگان

قبل از اسلام، ایرانیان را رسم چنان بود که در دو عید نوروز، یعنی اول بهار و مهرگان، یعنی اول پاییز، هدایایی به صورت اجباری به حکومت خود می پرداختند. عُمر این رسم را منسوخ کرد و در چند دهه صدر اسلام این رسم غیر معمول بود. اما با رسیدن حکومت مملکت اسلامی به معاویه و نیز کم شدن منبع جزیه به علت مسلمان شدن اهل ذمّه، او به حاکم عراق، زیاد بن ابیه دستور داد که این رسم را همانند قبل از اسلام به مرحله اجرا گذارد. بدین ترتیب، سالیانه ده میلیون درهم از این منبع به نفع معاویه به دست می آمد. این رسم تا زمان عمر بن عبدالعزیز برقرار بود که به وسیله او دوباره منسوخ شد. (3)

هفت - زمین های صوافی

زمین صوافی که پس از فتح عراق و ایران به دست حکومت کوفه و بصره افتاد، شامل ده نوع بود که به تبع منطقه ای که در آن قرار داشت زیر نظر حکومت کوفه یا بصره اداره می شد. این زمین ها عبارت بود از:

1- الحیاه الاجتماعیه، ص 220.
2- بررسی وضع مالی و مالیه مسلمین از آغاز تا پایان دوران اموی، ص 249؛ حضاره العراق، ج 5، ص371.
3- بررسی وضع مالی و مالیه مسلمین از آغاز تا پایان دوره اموی، ص 137؛ الحیاه الاجتماعیه، ص 323.