کوفه از پیدایش تا عاشورا صفحه 254

کوفه در بعضی مواقع چک هایی به مردم می داد که در آن مقدار رزق آنان نوشته شده بود و مأمور تقسیم ارزاق در مقابل گرفتن این چک ها، رزق آنان را تحویل می داد. (1)

مردم کوفه در ابتدا رزق خود را به وسیله خادمان و بردگان خود تحویل می گرفتند. اما بعضی از این بردگان و خادمان که کم سن و سال بودند، مقداری از رزق را در راه بازگشت به خانه فروخته و به جای آن کبوتر و پرندگان دیگر یا حلواء و شیرینی می خریدند. از این رو در زمان زیاد مردم ناچار شدند که خود، رزق را تحویل بگیرند. (2)

در زمان بنی امیه، رزق نیز همانند عطاء وسیله ای در دست حاکمان بود که برای جلب رضایت و بیعت مردم و تهدید آنان در صورت مخالفت با حکومت از آن استفاده می شد، چنان که مغیره بن شعبه در برهه ای از زمان، برای الزام مردم به پیروی از حکومت، رزق را پرداخت نکرد. (3)

ج) سطح زندگی مردم و قیمت بعضی از کالاها

مردم کوفه در ابتدای سکونت در این شهر، وضع زندگی بسیار مناسبی داشتند؛ زیرا از طرفی اموال بسیاری از غنایم فتوحات به دست آورده بودند و از سوی دیگر، زمین خانه های آنان مفت بود و مصالح ساختمانی نیز ارزان به دست می آمد (4)و از سوی سوم علاوه بر ارزاق، سالیانه مقدار زیادی پول نقد به آنها به عنوان عطاء پرداخت می شد.

با در نظر گرفتن اینکه پایین ترین مقدار پرداختی عطاء در سال دویست درهم بود، می توان نتیجه گرفت که وضع زندگی مردم کوفه به گونه ای بود که امکان

1- الحیاه الاجتماعیه، ص 243؛ کوفه پیدایش شهر اسلامی، ص 331.
2- الحیاه الاجتماعیه، ص 243.
3- بررسی وضع مالی و مالیه مسلمین از آغاز تا پایان دوره اموی، ص 271؛ الحیاه الاجتماعیه، ص 242.
4- التنظیمات الاجتماعیه و الاقتصادیه فی البصره فی القرن الاوّل الهجری، ص 183.