کوفه از پیدایش تا عاشورا صفحه 26

و) جمعیت

در مورد جمعیت کوفه طی مقاطع مختلف از سال 17 - 61ه. ق منابع تاریخی اختلاف نظرهایی دارند. در اینجا مروری اجمالی بر جمعیت کوفه در مقطع مورد بحث خواهیم داشت، ضمن اینکه به اختلافات منابع نیز اشاره خواهیم کرد.

یعقوبی جمعیت اولیه کوفه را ده هزار جنگ جو ذکر می کند (1)که اگر به این رقم تعداد نفرات خانواده های آنان را که همراه آنان بوده اند، اضافه نماییم، رقمی حدود سی هزار به دست می آید. علاوه بر این، حدود چهار هزار ایرانی به همراه فرماندهشان که دِیلَم نام داشت، قبل از فتح مدائن در سال 16ه. ق به لشکر اسلام پیوستند و پس از بنیان کوفه، در آن ساکن شدند. (2)پس تا اینجا رقم 34 هزار به دست می آید.

روایتی که در مقابل این قول قرار دارد، روایت مربوط به ساختن مسجد جامع کوفه است که در آن زمان سعد بن ابی وقاص مأمور ساختن مسجدی شد که بتواند تمام جمعیت جنگ جویان کوفه را در خود جای دهد. مسجدی که سعد طبق این دستور بنا نمود، گنجایش چهل هزار نفر داشت. (3)حال اگر تعداد نفرات خانواده های این چهل هزار نفر را شصت هزار نفر فرض نماییم به جمعیتی حدود صدهزار نفر دست پیدا می کنیم. این روایت با نقل قول طبری از عمر بن خطاب در سال 22ه. ق تأیید می شود که هنگام گلایه از اعتراض کوفیان به امرای خود می گوید: «چه مصیبتی بالاتر از صدهزاری که نه آنها از اُمرایشان راضی اند ونه اُمرایشان از آنها» . (4)

البته در کلام عمر، مقصود از صد هزار ذکر نشده و به نظر می رسد که مقصود از آن، نفر باشد نه جنگ جو؛ یعنی صد هزار نفر، اعم از جنگ جو و غیر آن. اما

1- البلدان، ص 75.
2- فتوح البلدان، ص 279.
3- معجم البلدان، ج 4، ص 491.
4- تاریخ الطبری، ج 3، ص 243.