- دیباچه 1
- تشکر 3
- مقدمه 5
- گذر ی بر منابع 7
- مرور ی بر مطالعات جدید 9
- اشاره 14
- فصل اول: جغرافیا ی طبیعی کوفه 14
- ١. مفهوم شناسی 15
- الف) دلیل نامگذار ی کوفه 15
- پنج - کوفه الخُلد: 17
- چهار - کوفه الجُند: 17
- سه -خَدّ العَذْراء: 17
- یک - کوفان: 17
- دو - سورستان: 17
- اشاره 17
- ب) نام ها ی کوفه 17
- ج) تاریخچه اجمالی کوفه 18
- هفت- دارالهجره. 18
- شش- منزل جهاد. 18
- ٢. تأسیس شهر کوفه 20
- الف) طول و عرض جغرافیایی و ارتفاع 21
- اشاره 21
- ٣. مباحث جغرافیایی 21
- ب) مساحت 21
- ج) حدود و ثغور 22
- د) زمین 23
- ه) آب و هوا 25
- و) جمعیت 26
- اشاره 30
- اول - اُقحُوان: 30
- چهارم - شقائق: 30
- یک - گیاهان قبل از بنیان گذار ی کوفه 30
- دوم - حلفاء: 30
- سوم - خزامی: 30
- ز) گیاهان و درختان کوفه 30
- اول - درختان 31
- ششم - قِیْصوم: 31
- دو - درختان و گیاهان بعد از شهرشدن کوفه 31
- پنجم - شیح: 31
- اشاره 31
- هفتم - نَصی: نوعی گیاه ساقه دراز سفید است که در چراگاه، بسیار از آن استفاده می شد. هرگاه ساقه این گیاه، ضخیم و خشک می شد، به آن «حَلی» می گفتند. 31
- دوم - گیاهان 34
- الف) حیوانات خشکی 38
- اشاره 38
- 4. حیوانات 38
- اشاره 38
- اول - شتر و انواع آن 39
- یک - حیوانات اهلی 39
- اشاره 39
- دوم - گاو 39
- سوم - اسب 39
- پنجم - قاطر 41
- ششم - گوسفند 41
- چهارم - الاغ 41
- دهم - گربه 42
- نهم - مرغابی (اردک) 42
- هفتم - کبوتر 42
- هشتم - مرغ 42
- دو - حیوانات غیراهلی 43
- دوازدهم - خوک 43
- یازدهم - سگ 43
- اول - موش 43
- دوم - کلاغ (غُراب) 43
- چهارم - شترمرغ (ظَلیم \شترمرغ نر) 44
- دو - مارماهی 44
- ب) حیوانات آبی 44
- ششم - سوسمار (ضبّ) 44
- اشاره 44
- یک - ماهی بَنانی (سَمَک بَنانی) 44
- سوم - روباه ( ثعلب) 44
- پنجم - آهو (ظبی) 44
- اشاره 45
- 5. نهرها ی کوفه 45
- سه - زِمّیر 45
- الف) نهر عَلْقَمَه (نهر عَلْقَمی) 47
- ب) نهر سُورا 47
- ج) نهر نیل 47
- و) نهر سَیلحین (سیلحون) 48
- ط) نهر قَوْرا 48
- ه) نهر سَدیر 48
- د) نهر تاجیه 48
- ز) نهر صَراه 48
- ح) نهر صَرصَر 48
- ن) نهر شیلی 49
- ک) نهر خُرشیذ 49
- ل) نهر بَلْخ 49
- م) نهر بُوَیب 49
- ی) نهر کوثی 49
- الف) ساتیدَما 50
- اشاره 50
- ب) کوفان 50
- 6. کوه های کوفه 50
- ب) چاه جُعد (بئر جعد) 51
- ٧. چاه ها ی کوفه 51
- الف) چاه حضرت علی (علیه السلام) (بئر علی) 51
- اشاره 51
- اشاره 52
- ٩. توابع شهر کوفه و روستاها ی آن 52
- ج) چاه قصر دارالاماره 52
- د) چاه مُبارک 52
- ٨. چشمه ها ی کوفه 52
- دو - اَقساس مالک 53
- یک - إسْتینیاء 53
- سه - اُکَیْراح 54
- چهار - بانِقْیا 54
- پنج - بداه 54
- شش - بَدیق 54
- ده - تَلّبَوَنّا 55
- هفت - بَرْثَه 55
- یازده - جُبّه 55
- نه - بَقیقا 55
- هشت - بَرَدان 55
- دوازده - جُرْزَه 55
- سیزده - جَرَعه 55
- پانزده - حَروراء 56
- چهارده - جِسْر 56
- هفده - حیره 56
- شانزده - جَصّاصه 56
- هجده - خانِقَیْن 57
- بیست و دو - خَفیّه 58
- بیست و چهار - خَوَرْنَق 58
- بیست - خُصوص 58
- نوزده - خَرّاره 58
- بیست و سه - خَنْدَق سابور (خندق شاپور) 58
- بیست و یک - خَفّان 58
- بیست و هفت - زُرارَه 59
- بیست و شش - دُوما (دُرمَه) 59
- بیست و پنج - دُوران 59
- بیست و نه - زَیْدان 60
- سی و دو - سَوادیّه 60
- سی و یک - سَنینِیا 60
- بیست و هشت - زَُوْرَه 60
- سی - سَکِن 60
- سی و چهار - سَیْلَحون (سَیْلَحین) 61
- سی و سه - سِیْب 61
- سی و هفت - صَریفین 61
- سی و پنج - شانیا 61
- سی و هشت - صِنّین 61
- سی و شش - شیلی 61
- سی و نه - طِیَزناباذ (ضَیزَناباذ) 62
- چهل و یک - عَین جَمَل 62
- چهل - عَقْر (عقر بابل) 62
- چهل و پنج - غَرِیّان 63
- چهل و دو - عین صَید 63
- چهل و چهار - غاضِریَّه 63
- چهل و سه - عین ظَبْی 63
- چهل و شش - غَطَط 64
- چهل و هفت - قادسیه 64
- چهل و هشت - قَرْیَه اَبی صَلابَه 65
- چهل و نه - قریه ذی الکفل 65
- پنجاه - قَسّین 65
- پنجاه و یک - قصرالعَدَسیّین 65
- پنجاه و دو - قُطْقُطانه 65
- پنجاه و پنج - لِسان 66
- پنجاه و چهار - کُوَیفه عمرو (کویفه ابن عُمَر) 66
- پنجاه و شش - لَعْلَع 66
- پنجاه و سه - قَوْرا 66
- پنجاه و هشت - مِلْطاط 67
- پنجاه و نه - نَجَف 67
- شصت - نُخَیْلَه 67
- پنجاه و هفت - مَلَح 67
- ١٠. باغ ها ی کوفه 68
- شصت و سه - وادِی السِّباع 68
- شصت و دو - نُعْماباذ 68
- شصت و یک - نَشاسْتَج 68
- ١٢. دیرها ی کوفه (دیارات کوفه) 70
- ١١. دروازه ها ی کوفه 70
- اشاره 70
- ج) دیر الجَماجِم 73
- ب) دیر اَعْوَر 73
- الف) دیارات الأساقف 73
- د) دیر حُرْمه 74
- ه) دیر حِنَّه 74
- ح) دیر سلسله 75
- ز) دیر سِرجِس (سرجیس) 75
- ط) دیر السَّوا 75
- و) دیر زُراره 75
- ک) دیر قُرَّه 76
- م) دیر مَرْعَبْدا 76
- ل) دیر کعب 76
- ن) دیر هند الصغری 76
- ی) دیر الشّاء 76
- س) دیر هند الکبری 77
- اشاره 78
- فصل دوم: شهرساز ی و معمار ی کوفه 78
- مقدمه 79
- یک - شکل ظاهر ی، تعداد اتاق ها و وضعیت داخلی خانه ها 80
- ١. خانه ها 80
- الف) سبک و سیاق خانه ساز ی 80
- ب) مصالح ساختمانی 87
- دو - نورگیرها 87
- اشاره 90
- اول - خانه حضرت علی (علیه السلام) 90
- ج) خانه ها ی افراد مشهور و معروف 90
- یک - خانه ها ی واقع در مرکز شهر 90
- اشاره 90
- چهارم - خانه ولید بن عُقْبه 92
- سوم - خانه عبدالله بن مسعود 92
- پنجم - خانه عُماره بن عُقْبَه 92
- دوم - خانه جُعْدَه بن هبیره مخزومی 92
- ششم - خانه ابوموسی اشعری 93
- هشتم و نهم - خانه سلمان بن ربیعه باهلی و مُسَیّب بن نَجْبَه فَزاریّ 93
- هفتم - خانه حُذَیفه بن یَمان 93
- دهم - خانه عمرو بن حُرَیث 93
- دوازدهم - خانه خالد بن عرفطه 94
- چهاردهم - خانه ابن حکیم 94
- یازدهم - خانه طَلْحه بن عبیدالله 94
- سیزدهم - خانه سَعد بن قیس 94
- دوم - خانه زید بن ارْقَم انصاری 95
- اول - خانه خَبّاب بن اَرَت 95
- سوم - خانه جَریر بن عبدالله بجلی 95
- دو - خانه ها ی واقع در محله ها ی شهر 95
- چهارم - خانه عدی بن حاتم طائی 95
- پانزدهم - خانه مختار بن ابی عُبَیده ثَقَفی 95
- ششم - خانه هانی بن عُرْوه 96
- هشتم - خانه قُرظَه بن کَعْب انصاری 96
- هفتم - خانه اَشْعث بن قیس 96
- پنجم - خانه خُنَیْس بن سَعد 96
- ٢. بازارها 97
- الف) موقعیت بازارها 97
- ب) وضعیت ظاهر ی دکان ها 97
- اشاره 98
- ج) بازارها ی تخصصی 98
- دو - بازار خرمافروشان (سوق التّمارین) 99
- یک - بازار شترفروشان (سوق الابِلْ) 99
- چهار - بازار کرباس فروشان 100
- سه - بازار ماهی فروشان 100
- پنج - بازار کفش فروشان (سوق الحَذّائین) 100
- شش - بازار اسب فروشان (سوق البَراذین) 100
- نه - بازار روغن فروشان (سوق الزیّاتین) 101
- هشت - بازار شمشیرفروشان (صَیاقله) 101
- هفت - بازار صیرفی ها (رَحْبَهُ الصیارف) 101
- یازده - بازار گوسفند (سَوْق الغَنَم) 102
- سیزده - بازار خرید و فروش مرغ 102
- ده - بازار صابون سازان (اصحاب الصابون) 102
- دوازده - بازار گربه فروشان 102
- پانزده - بازار رفوگرها (سوق الرفّاثین) 103
- هفده - بازار خَزّفروشان (اصحاب الخزّ) 103
- هیجده - بازار سویق فروشان (قاووت فروشان) (سوق السوّاقین) 103
- شانزده - بازار انواع گستردنی ها مانند فرش، گلیم و. . . (اصحاب الأنماط) 103
- چهارده - بازار زین سازان یا زین فروشان (سوق السَرّاجین) 103
- نوزده - بازار سرکه فروش ها (سوق الخلاّلین) 103
- بیست و یک - بازار عطرفروشان (سوق الحَنّاطین) 104
- بیست و دو- بازار آهنگران (سوق الحدّادین) 104
- بیست - بازار زرگرها (سوق الصاغه) 104
- بیست و پنج - بازار صحّاف ها ( سوق الورّاقین) 104
- د) نظارت بر بازار 104
- بیست و شش - بازار گازران یا رخت شویان (سوق القَصّارین) 104
- بیست و سه - بازار گل فروشان (باعَه الأزْهار) 104
- بیست و چهار - بازار خیاطها (سوق الخیاطین) 104
- اشاره 107
- ٣. مساجدکوفه 107
- اشاره 108
- یک- مسجد جامع کوفه در گذر تاریخ 108
- اول - مسجد جامع کوفه قبل از اسلام 108
- الف) مسجد جامع کوفه (تصویرهای شماره 5 - ١) 108
- دوم- مسجد در زمان سعد بن ابی وقاص 109
- سوم - مسجد در زمان زیاد بن ابیه 113
- دوم - باب الفیل 115
- اول - باب السُدَّه 115
- دو - درها ی مسجد جامع 115
- اشاره 115
- سوم- باب الکنده 116
- چهارم- باب الأنماط 117
- سه - ستون ها ی مسجد جامع 117
- اشاره 118
- دوم - بیت الطشت 118
- اول - دکّه القضاء 118
- چهار - مکان ها ی تاریخی در مسجد جامع 118
- چهارم - تَنُّور 119
- پنجم - محراب حضرت علی (علیه السلام) 119
- سوم - سفینه نوح 119
- پنج - دستشویی و وضوخانه مسجد جامع کوفه 120
- شش - فاصله مسجد تا دارالاماره 120
- هفت - مسجد جامع کوفه از منظر باستان شناسی 121
- اشاره 123
- ب) دیگر مساجد 123
- یک - مساجد مبارکه 124
- اول - مسجد سَهْلَه 124
- اشاره 124
- دوم- مسجد بنی کاهل 125
- پنجم - مسجد غَنّی 126
- سوم - مسجد صَعْصَعَه بن صوحان 126
- چهارم - مسجد زید بن صوحان 126
- هشتم - مسجد الحمراء 127
- هفتم - مسجد جُعْفی 127
- ششم - مسجد حَنّانه 127
- اشاره 128
- دو - مساجد ملعونه 128
- اول - مسجد اَشعث 129
- چهارم - مسجد شَبَث 129
- دوم - مسجد جَریر 129
- پنجم - مسجد تَیم (مسجد بنوتَیِم) 129
- سوم - مسجد سَمّاک 129
- ششم - مسجد ثَقیف 130
- سه - مساجد دیگر 130
- اول - مسجد جُهَیْنَه (مسجد بنودُهمان) 130
- هفتم - مسجدی در الحمراء 130
- اشاره 130
- دوم - مسجد بنی مَخْزوم 131
- سوم - مسجد بنی عبدالله بن دارِم 131
- پنجم - مسجد بنی عَنْزَه (مسجد بنوعناز یا مسجد بنی عنز) 131
- چهارم - مسجد بنی جَذیمه 131
- ششم - مسجد سَکون (مسجد بنی سکون) 132
- هفتم - مسجد قُصّاص 132
- نهم - مسجد بنی سُنْبُس (مسجد عدی بن حاتَم) 132
- هشتم - مسجد عبدالقیس 132
- دهم - مسجد بنی مُقاصف 133
- سیزدهم - مسجد اَحْمَس (مسجد مُزَیْنه) 133
- یازدهم - مسجد بنی بَهْدَلَه 133
- دوازدهم - مسجد اَنْصار 133
- پانزدهم - مسجد بنی البَدّاء 134
- نوزدهم - مسجد نَخَعْ 134
- بیستم - مسجد بنی مُرّا 134
- هفدهم - مسجد بنی هِلال 134
- هجدهم - مسجد بنی الشیطان 134
- چهاردهم - مسجد بنی اَوْد 134
- شانزدهم - مسجد بنی ذُهَل 134
- اشاره 135
- اشاره 135
- یک - قصر در زمان سعد 135
- 4. قصر دارالاماره 135
- الف) دارالاماره از دیدگاه منابع تاریخی 135
- دو - قصر در زمان زیاد 137
- ب) دارالاماره از منظر حفاری های باستان شناسی 138
- اشاره 138
- دو - شکل هندسی قصر و مساحت آن 139
- یک - موقعیت قصر 139
- چهار - برج های قصر 140
- سه - دیوارهای قصر 140
- پنج - درهای ورودی قصر (مداخل) 141
- شش - اطاق ها، ایوان ها، رواق ها، سالن ها و آشپزخانه های داخل قصر 141
- هفت - حمام و مخزن و فاضلاب 145
- هشت - طِمار 146
- نه - مصالح ساختمانی دارالإماره 147
- 5. زندان کوفه 148
- 6. میدان اصلی شهر 149
- اشاره 149
- الف) مرکز شهر (صحن) 150
- ب) رحبه (رحبه علیّ و رحبه الصَیارف) 151
- ج) آریّ 152
- اشاره 153
- ٧. معابر (خیابان ها، چهارسوها و کوچه ها) 153
- الف) خیابان ها 153
- اندازه خیابان ها 155
- سکّه دار الرومیین 156
- سکّه لحّام جریر 156
- سکّه عُمَیْرَه 157
- سکّه شَبَث 157
- سکّه الثَوْریین (سکّه الثَوْر) 157
- سکّه علاء بن مِحْرز 157
- سکّه بنی جذیمه 157
- سکّه الموالی 157
- دو - چهارسوی بَجیله 158
- ب) چهارسوها 158
- اشاره 158
- یک - چهارسوی خُنَیْس 158
- سکّه البَرید 158
- سه - چهارسوی هَمْدان 159
- چهار - چهارسوی کِنْده 159
- ج) کوچه ها 159
- ٩. حمام ها 160
- ٨. کاروان سراها و مهمان خانه ها 160
- اشاره 160
- ج) حمام مَهْبَذان 163
- الف) حمام اَعْیَن 163
- د/ ه) حمام عمرو بن حریث و حمام قطان (قَطَن) بن عبدالله 163
- ب) حمام عمر بن سعد 163
- اشاره 164
- ١٠. مکان های عمومی 164
- الف) جبّانات و گورستان ها 164
- و) حمام ابن بَرْدَه 164
- اشاره 164
- یک - جبّانه های یمنی ها (قحطانی ها) 165
- اشاره 165
- سوم - جبّانه بِشْر 166
- دوم - جبّانه کِنْده 166
- چهارم - جبّانه مراد 166
- پنجم - جبّانه مِخْنَف (جبّانه اَزْد) 166
- اول - جبّانه سبیع (جبانه الحشاشین) 166
- اول - جبّانه (ثُوَیَّه) 167
- ششم - جبّانه الصائدیین 167
- دو - جبّانه های عدنانی ها 167
- اشاره 167
- دوم - جبّانه عَرْزَم 168
- سوم - جبّانه سالم (جبّانه بنی سلول) 168
- چهار - قبر رُشَید هَجری 169
- اشاره 169
- چهارم - جبّانه اتبر 169
- سه - آرامگاه مختار بن عبید ثقفی 169
- سه - آرامگاه های خارج از جبانات 169
- دو - آرامگاه هانی بن عروه 169
- یک - آرامگاه مسلم بن عقیل٧ 169
- اشاره 170
- پنج - قبر عبدالله بن عفیف اَزْدی 170
- شش - قبر میثم تمّار 170
- ب) صحراها 170
- سه - صحرای بنی یَشْکُر 171
- چهار - صحرای بَرْدَخْت 171
- پنج - صحرای بنی قَرار 171
- دو - صحرای بنی عامر 171
- یک - صحرای اُثَیر (بنی اُثَیر) 171
- هفت - صحرای سالم 172
- ج) کُناسَه 172
- شش - صحرای شَبَث 172
- هشت - صحرای عَبْدالقِیْس 172
- د) سَبْخَه 173
- ه) دارالرزق 174
- و) جسر کوفه (پُل کوفه) 174
- ح) عاقول (شاهجان) 175
- ز) سیل بند کوفه (مُسَنّاه جابر) 175
- فصل سوم: مردم شناسی و روان شناسی مردم 176
- اشاره 176
- کوفه 176
- ١. خلقیات روحی و روانی 177
- اشاره 177
- الف) ویژگی های مثبت کوفیان 178
- یک - شجاعت 178
- دو - ایمان و حمیت دینی 179
- سه - علم 180
- یک - دنیاطلبی 181
- ب) ویژگی ها و صفت های منفی کوفیان 181
- اشاره 181
- دو - نظام ناپذیری 183
- سه - اجتهادات نابجا 185
- چهار - تابع احساسات بودن 185
- پنج - غَدَر و فریب کاری 186
- هفت - خیانت گری 188
- اشاره 188
- شش - بخل 188
- ٢. مناسبات انسانی 188
- الف) سلام کردن 189
- ج) معانقه 190
- د) خداحافظی کردن 190
- ب) مصافحه 190
- ه) ایستادن برای احترام 190
- ز) مناسبات دیگر 191
- ٣. دسته بندی طبقات مختلف اجتماعی 191
- و) عطسه نمودن 191
- اشاره 191
- الف) دسته بندی قبیله ای 192
- ب) دسته بندی نژادی 193
- ج) دسته بندی دینی 195
- د) دسته بندی سیاسی - مذهبی مسلمانان 196
- ه) دسته بندی طبقاتی 198
- اشاره 204
- فصل چهارم: وضعیت اقتصادی کوفه 204
- ١. چگونگی داد و ستد و معاملات 205
- الف) نوع پول رایج 205
- یک - کیفیت سکه زدن 205
- اشاره 205
- دو - سکه در صدر اسلام 206
- سه - انواع سکه ها و وزن آنها 208
- اشاره 208
- سوم - درهم های جَوارقی 209
- اول - درهم های بَغْلی 209
- دوم - درهم های طبری 209
- چهار - سکه های غیرخالص 210
- ب) چک، سفته و حواله 212
- ٢. تجارت 213
- ب) آداب تجارت 213
- الف) فضیلت تجارت 213
- ج) اجمالی از تاریخ تجارت در کوفه 216
- د) کاروان های تجاری 218
- ه) مسیرهای تجاری 219
- یک - مسیر شرق کوفه 219
- دو - مسیر جنوب کوفه 219
- سه - مسیر غرب کوفه 219
- ٣. دام داری 219
- اشاره 219
- اشاره 220
- الف) صناعات 220
- 4. مشاغل 220
- اشاره 220
- یک - بنایی و معماری 220
- دو - خشت زنی و قالب ریزی آجر 221
- چهار - کاشی سازی 221
- سه - گچ کاری 221
- هفت - مس گری 222
- پنج - شیشه گری 222
- شش - سفال گری 222
- هشت - آهن گری 223
- نُه - نجّاری 223
- یازده - صابون سازی 224
- ده - زرگری 224
- سیزده - آسیابانی 225
- پانزده - دباغی 225
- دوازده - عطرسازی 225
- چهارده - روغن کشی 225
- نوزده - پشم ریسی 226
- هجده - حصیربافی 226
- هفده - رنگ رزی 226
- شانزده - کفش سازی 226
- بیست - خیمه سازی 227
- بیست و یک - بافندگی 227
- بیست و دو - خیاطی 228
- اشاره 228
- ب) مشاغل واسطه ای 228
- یک - صرّافی 229
- سه - بقّالی 229
- دو - قصابی 229
- یک - حمّامی 230
- شش - سمساری 230
- اشاره 230
- ج) مشاغل خدماتی 230
- چهار - علف فروشی 230
- دو - حَجّامی 230
- پنج - پارچه فروشی 230
- پنج - پزشکی 231
- چهار - نظافت گری شهر 231
- سه - قَصّاری 231
- 5. واردات 232
- 6. صادرات 235
- چگونگی آبیاری 236
- ٧. کشاورزی 236
- اشاره 239
- الف) راه های درآمد حکومت کوفه 239
- ٨. راه های درآمد کوفه 239
- یک - خَراج 239
- دو - صدقه 242
- سه - جزیه 242
- چهار - غنایم جنگی 243
- پنج - مالیات بر تجارت 243
- شش - هدایای عید نوروز و مهرگان 244
- هفت - زمین های صوافی 244
- اشاره 245
- ب) هزینه های حکومت کوفه 245
- یک - حقوق کارمندان 245
- سه - قرض به مردم 246
- دو - خدمات شهری 246
- اول - عطاء 247
- پنج - رسیدگی به فقرا و یتیمان 247
- هفت - عطاء و رزق 247
- شش - پرداخت به حکومت مرکزی 247
- چهار - نگهداری مقداری از اموال برای مواقع اضطراری 247
- دوم - رزق 253
- ج) سطح زندگی مردم و قیمت بعضی از کالاها 254
- اشاره 258
- فصل پنجم: مسائل فرهنگی و تعلیم و تربیت 258
- ١. تعلیم و تربیت 259
- یک - کلیاتی در باره شعر در صدر اسلام 263
- ٢. شخصیت های فرهنگی 263
- اشاره 263
- الف) شاعران 263
- سوم - تمدن و فرهنگ تازه 264
- دوم - ارتباط اعراب با ملیّت های مختلف 264
- چهارم - سیاست 264
- اول - اسلام 264
- اول - قیس بن عمرو حارثی، معروف به نجاشی 266
- دو - شاعران 266
- اشاره 266
- دوم - رَبیعه بن مَقْرُوم قیسی 267
- سوم - جَرْوَل بن اَوْس، معروف به حُطَیئه 267
- چهارم - شوید بن ابی کاهل 267
- پنجم - نابغه جُعدی 268
- ششم - ظالم بن عمرو بن سفیان، معروف به ابوالاسود دئلی 268
- هفتم - متوکل بن عبدالله بن کُنانه، معروف به متوکل لیثی و متوکل کُنانی 268
- هشتم - ابو مَعْرَض مُغَیره بن عبدالله بن مُدْرَکَه، مشهور به اُقَیْشِر اَسَدی 269
- نهم - عبدالله بن زبیر اسدی 269
- دهم - سُراقه بن مِرْداس بارقی 269
- دوازدهم - ابوالمُصَبَّح عبدالرحمان بن عبدالله، معروف به اَعشی هَمْدان 270
- یازدهم - اَیْمَن بن خُرَیم 270
- سیزدهم - کَعْب بن جُعَیْل 270
- چهاردهم - مالک بن اسماء بن خارجه فَزاری 271
- شانزدهم - همّام بن غالب بن صعصعه، معروف به فَرَزْدَق 271
- پانزدهم - حَکَم بن عبدل اسدی 271
- هفدهم - حَرمَله بن مُنْذِر، معروف به ابوزُبَیْد طایی 272
- بیستم - عُماره بن عقبه بن ابی معیط 273
- نوزدهم - عمرو بن ضابی بن حَرَث بَرْجَمی 273
- بیست و یکم و بیست و دوم و بیست و سوم - نضر، نعمان و نعیم پسران عجلان انصاری خزرجی 273
- هجدهم - سلیمان بن صُرَد خُزاعی 273
- بیست و نهم - عبدالله بن هَمّام 274
- بیست و ششم - اَیاس بن عَثَل طایی 274
- بیست و هفتم - یزید بن مُغْفَل مِذْحجی جُعْفی 274
- بیست و هشتم - رَبیعه بن حُوط 274
- بیست و پنجم - عبدالله بن خلیفه بولایی 274
- بیست و چهارم - فُضاله بن شریک بن سلمان 274
- سی و یکم - عبدالله بن حُر جُعفی 275
- سی و سوم - وَهَب بن زَمْعَه جَمْحی، معروف به ابودَهْبَل 275
- سی ام - عُمر بن یزید بن هلال نَخَعی 275
- سی و چهارم - شُرَیح قاضی 275
- سی و دوم - عَوْف بن عبدالله بن اَحْمَر اَزْدی 275
- ب) خطیبان 276
- اشاره 276
- سی و پنجم - صعصعه بن صَوْحان 276
- سی و ششم - لَبید بن ربیعه عامری 276
- یک - صعصعه بن صَوْحان 277
- سه - زیاد بن ابیه 277
- دو - نعمان بن بشیر 277
- هشت - عابس بن ابی شبیب شاکری همدانی 278
- ج) صحابه، محدثان، فقها و دیگر اندیشمندان 278
- چهار - ولید بن عقبه بن ابی معیط 278
- پنج، شش و هفت - متوکل لیثی، اقیشر اسدی، عبدالله بن زبیر اسدی 278
- ٣. افسانه ها و اسطوره ها 291
- ب) پاکیزه کردن دهان 293
- 4. آداب قرائت قرآن 293
- اشاره 293
- ج) استعاذه 293
- الف) خواندن قرآن با صدای نیکو 293
- و) خشوع 294
- ز) کسانی که بهتر است قرآن نخوانند 294
- د) ترتیل 294
- ه) تدبّر 294
- قاریان قرآن 295
- الف) موسیقی 299
- 5. موسیقی و اعمال خلاف شرع رایج 299
- ب) می خوارگی 301
- الف) آداب نوشتن 302
- 6. کتابت و خط 302
- اشاره 304
- ب) وسایل نوشتن (ادوات کتابت) 304
- ج) خط کوفی 307
- فصل ششم: آداب و رسوم 312
- اشاره 312
- ١. خواستگاری 313
- اشاره 315
- الف) تعیین مهریه 315
- ٢. ازدواج 315
- ب) جهیزیه 316
- ج) خطبه نکاح 316
- یک - وقوع عروسی در شب 317
- ه) مراسم عروسی (زفاف) 317
- د) فاصله بین عقد و عروسی (زفاف) 317
- اشاره 317
- دو - آرایش عروس 317
- پنج - شعرخوانی و دف زدن و تکبیر گفتن در شب عروسی 318
- سه - بردن عروس از خانه پدر به خانه شوهر 318
- چهار - همراهان عروس 318
- شش - نِثار عروسی 319
- هفت - ولیمه عروسی 319
- نُه - تبریک عروسی 320
- هشت - ماندن زنی از خویشان عروس در شب زفاف 320
- ده - شستن پای عروس 321
- اشاره 321
- ٣. مراسم خاک سپاری مردگان 321
- الف) غسل میت (تغسیل) 321
- د) نماز بر میت 323
- ب) تکفین 323
- ج) حنوط 323
- ه) تشییع جنازه 325
- و) تدفین 325
- ز) مراسم بعد از تدفین 327
- الف) اعلان جنگ 329
- 4. جنگ و صلح 329
- ب) سربازگیری 329
- ج) نظام جمع 330
- اول - سلاح های هجومی سبک 332
- اشاره 332
- یک - سلاح های هجومی 332
- د) ادوات و سلاح های جنگی 332
- دوم - سلاح های هجومی سنگین 345
- دو - سلاح های دفاعی 348
- اول - سلاح های دفاعی سبک 348
- اشاره 348
- دوم - سلاح های دفاعی سنگین 353
- ه) تعلیم جنگاوران 354
- و) اسلحه سازی 355
- ز) پیک 355
- ح) صلح 358
- ی) طریقه تقسیم غنایم جنگی 360
- ط) شعارهای جنگی 360
- ک) پرچم 362
- اشاره 363
- یک - پیاده نظام (رجّاله) 363
- ل) واحدهای تشکیل دهنده سپاه 363
- دوم - تعقیب و گریز 364
- اول - حمله 364
- اشاره 364
- دو - سواره نظام (خیّاله، فُرْسان) 364
- سه - تیراندازان (رُماه، نَشّابون) 365
- چهارم - پشتیبانی 365
- سوم - جمع آوری اطلاعات 365
- چهار - کارگران (فَعَلَه) 366
- پنج - واحد خدمات (تدارکات) 366
- م) مراحل جنگ 367
- یک - جمع نیرو 367
- دو - حرکت به سوی دشمن 367
- اشاره 367
- سه - استقرار در لشکرگاه 369
- چهار - آمادگی های قبل از جنگ 370
- پنج - شروع جنگ 371
- شش - تدابیر دفاعی 372
- پنجم -خلیفه 373
- ن) درجات نظامی سپاه اسلام 373
- یک - درجات نظامی سپاه اسلام 373
- دوم - فرماندهان واحدهای اصلی (اُمَراء التعبیه) 373
- چهارم - قائد 373
- سوم - فرمانده گردان (امیر الکُرْدُوس) 373
- اشاره 373
- اول - فرمانده کل سپاه (امیر الجیش) 373
- اشاره 373
- ششم - عریف 374
- دو - درجات نظامی ایرانیان 374
- سوم - طُرَنْجار 375
- اشاره 375
- اول - بِطْریق 375
- چهارم - قُومِسْ 375
- س) آرایش جنگی 375
- دوم - طُومْرُخ 375
- پنجم - قَمْطَرُخ 375
- سه - درجات نظامی روم 375
- اشاره 375
- ششم - داقْرُخ 375
- یک - نظام کَرّ و فَرّ (هجوم و فرار) 376
- دو - نظام صَفّ (نظام زَحْف) 376
- سه - نظام خمیس 377
- اشاره 377
- اول - طلیعه (مقدمه) 378
- سوم - مَیْمَنه 378
- چهارم - مَیْسَره 378
- دوم - قلب 378
- پنجم - ساقه (موَخره) 379
- چهار - نظام کرادیس 381
- ع) جاسوسی 382
- الف) طریقه آتش روشن کردن 384
- 5. پخت وپز 384
- ج) پختن نان 385
- ب) پختن غذا 385
- یک - انتخاب همراه مناسب 387
- 6. سیر و سفر و تفرّج 387
- اشاره 387
- سه - برداشتن عصا 387
- الف) آداب سفر 387
- دو - برداشتن وسایل شخصی ضروری 387
- هفت - مروّت و جوانمردی در سفر 388
- هشت - شعر و آواز خواندن در سفر 388
- شش - بدرقه مسافر 388
- پنج - صدقه دادن 388
- چهار - یاد خدا نمودن 388
- نُه - مسئولیت به عهده گرفتن در سفر 389
- ده - سوغات آوردن از سفر 389
- یازده - مصافحه و معانقه با مسافر 389
- ب) وسایل حمل و نقل 389
- اشاره 391
- ٧. وسایل روشنایی 391
- الف) سِراج (مصباح) 391
- ب) قندیل 392
- د) حرادیّ 393
- ج) شمع 393
- اشاره 394
- ٨. ظروف 394
- ج) بُرْمَه 394
- الف) ابریق 394
- ب) اِداوَه 394
- د) تَوْر 394
- و) جَرَّه 395
- ز) جَفْنَه 395
- ه) جِراب 395
- ح) دَلْو 395
- ی) زِقّ 396
- ط) زِکْوَه 396
- ل) شَنّ 396
- ک) سطیحه 396
- س) ظَبْیَه 397
- م) صَحْفَه 397
- ن) طَست (طشت) 397
- ع) عُکَّه 397
- ق) قِدْر 398
- ص) قَدَح 398
- ر) قِرْبَه 398
- ف) قارُورَه 398
- ث) قَعْب 399
- خ) قُلَّه 399
- ت) قَصْعَه 399
- ش) قَسْ (قَسّه) 399
- ض) کَأْس 400
- غ) کَوْز 400
- ظ) کُوب 400
- ذ) قَوْصَرَه 400
- اج) مِزْوَد (مِزْوَدَه) 401
- او) مِطْهَرَه 401
- اه) مَسْک 401
- اب) مِخْضَب 401
- اد) مزاده 401
- ٩. دوستی 402
- از) مِکْتَلْ 402
- اح) مِهْراس 402
- ١٠. آرایش ظاهری زنان و مردان 404
- اشاره 404
- یک - استعمال بوهای خوش 405
- دوم - گیاهان خوشبو 405
- اول - عطر 405
- اشاره 405
- اشاره 405
- الف) آرایش ها و زینت های مشترک زنان و مردان 405
- دو - استعمال روغن های مختلف 406
- اول - روغن بنفشه 406
- اشاره 406
- سه - استعمال رنگ ها 407
- دوم - وَسْمَه (کَتْم) 407
- اول - حناء 407
- دوم - روغن بان 407
- چهارم - روغن کُنجد 407
- اشاره 407
- سوم - روغن زَنْبَق (زنبه) 407
- چهار - سرمه کشیدن 408
- پنج - آرایش موها 408
- اشاره 408
- ب) زینت ها و آرایش های اختصاصی زنان 409
- ج) زینت ها و آرایش های اختصاصی مردان 410
- ١١. مجالس عمومی و گردهمایی ها 412
- ١٢. سرگرمی و ورزش 414
- اشاره 417
- ١٣. آداب و رسوم مجالس خلفا و امرا 417
- الف) دربان (حاجب) 418
- ب) اذن دخول 419
- ج) کیفیت ورود در مجلس 419
- د) تجمّلات مجلس 420
- ه) پاسبان در مجلس 420
- اشاره 421
- یک - مواد پارچه ها 421
- الف) پارچه ها 421
- ١4. لباس پوشیدن و حجاب 421
- و) مرخص شدن از مجلس 421
- اشاره 421
- دو - نام پارچه ها 421
- چهارم - خَزّ 422
- دوم - بَزّ 422
- سوم - حریر 422
- اول - اِسْتَبْرَق 422
- پنجم - دیباج 423
- هفتم - سُنْدُس 423
- ششم - رَفْرَفْ 423
- نهم - قَزّ 424
- هشتم - قِبْطیّه 424
- دهم - کتان 424
- دوازدهم - مُعَلَّم 425
- یازدهم - کَرْباس 425
- چهاردهم - وَشی 425
- سیزدهم - مُنَیّر 425
- اشاره 426
- ب) لباس ها 426
- یک - پوشش سر 427
- اشاره 427
- اول - عِمامَه 427
- سوم - قَلَنْسُوَه 430
- دوم - بُرْنُس 430
- چهارم - کوفیه و عِقال 431
- پنجم - بُرْقَعْ 431
- هشتم - مِعْجَر 432
- هفتم - خِمار 432
- ششم - نِقاب 432
- نُهم - قِناع و مِقْنَعَه 433
- دهم - لِثام 433
- سوم - بُرْجُد 434
- اشاره 434
- دوم - بِجاد 434
- دو - پوشش بدن 434
- یکم - بَتّ 434
- چهارم - بُرْد 434
- پنجم - بُرْدَه 435
- هفتم - جُبَّه 436
- ششم - ثَوب قِطْری 436
- هشتم - جلْباب 436
- نهم - حِبْرَه (حَبَرَه) 437
- دهم - حُلّه 437
- یازدهم - خمیصه 438
- دوازدهم - دِثار 438
- چهاردهم - رِداء 439
- سیزدهم - دُرّاعَه و مِدْرَع 439
- پانزدهم - رَیْطَه 439
- هفدهم - ساج 440
- هجدهم - سُدوس 440
- شانزدهم - سابِریّ 440
- نوزدهم - سِرْبال 440
- بیست و دوم - طاق 441
- بیست و سوم - طَیْلَسان 441
- بیست و یکم - شَمْلَه 441
- بیستم - شِعار 441
- بیست و پنجم - غِلالَه 442
- بیست و چهارم - عَباء (عَباءَه) 442
- بیست و هشتم - قَطیفَه 443
- بیست و ششم - قَباء 443
- بیست و هفتم - قَسّی 443
- بیست و نهم - قَمیص 444
- سی ام - کِساء (کِسْوَه) 447
- سی و یکم - مُسْتَقَه 448
- سی و سوم - مِطْرَف (مُطْرَف) 448
- سی و دوم - مِسْح 448
- سی و هفتم - نَمِرَه 449
- سی و چهارم - مُقَطَّعَه 449
- سی و ششم - مِلحَفَه 449
- سی و پنجم - مُلاءَه 449
- سی و هشتم - یَلْمَق 450
- سه - پوشش پایین بدن 450
- اشاره 450
- یکم - اِزار (مِئزَر) 450
- دوم - تُبّان 451
- سوم - دِقْرارَه 452
- چهارم - سَراویل 452
- ششم - مِرْط 453
- پنجم - فُوطَه 453
- هفتم - مِنْطَق، مِنْطَقَه، نِطاق 454
- یکم - جَوْرَب 454
- چهار - پوشش کف پا 454
- سوم - خُفّ 454
- دوم - حِذاء 454
- چهارم - نَعل 455
- اشاره 457
- فصل هفتم: نوع تغذیه 457
- الف) تاریخچه ای از غذای عرب 458
- ١. غذاها 458
- ب) وعده های غذایی عرب 460
- اشاره 461
- ج) انواع غذاها 461
- اشاره 461
- یک - غذاهای بدون اسم خاص 461
- اول - غذاهای پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) 461
- دوم - غذاهای حضرت علی (علیه السلام) 463
- اشاره 464
- دوم - تلبینَه (تَلبین) 464
- سوم - ثَرید 464
- دو - غذاهایی با اسم خاص 464
- اول - بَکالَه (بَکیله) 464
- چهارم - حریره 465
- ششم - حَیْس 465
- پنجم - حَساء 465
- هفتم - رَبیکَه 466
- هشتم - رَغیده 466
- نهم - رَهیده 467
- دهم - سَخینَه 467
- یازدهم - سِکْبْاج 467
- چهاردهم - صَحْناء (صحناه) 468
- دوازدهم - شِواء 468
- پانزدهم - طَفَیْشزل 468
- سیزدهم - شُورباجَه 468
- هجدهم - قَدید 469
- هفدهم - فَریقَه 469
- شانزدهم - عَصیده 469
- بیستم - نارباجه 470
- بیست و دوم - هَریسَه 470
- بیست و یکم - وَشیقَه 470
- نوزدهم - مَرَق 470
- د) پیش غذا (دسر) 471
- یک - سُفْره 471
- اشاره 471
- و) سفره غذا 471
- ه) سبزیجات همراه غذا 471
- دو- خُوان (خِوان) 472
- سه - طَبَق 472
- پنج - نَطْع (نَطَعْ، نِطْع، نِطَع) 472
- چهار - مائده 472
- الف) نوشیدنی های حلال 473
- اشاره 473
- ٢. نوشیدنی ها 473
- اشاره 473
- یک - شیر 473
- دو - عسل 473
- ب) نوشیدنی های حرام 474
- سه - شیره 474
- چهار - انواع عصیر و فشرده 474
- یک - نَبیذ 474
- اشاره 474
- سه - فُقّاع 475
- پنج - نقیع 475
- دو - بِتْع (بِتَع) 475
- چهار - مِرْز 475
- 4. تنقلات 476
- اشاره 476
- الف) جَوْزینَق 476
- ب) حَلواء 476
- ٣. میوه ها 476
- د) سَویق 477
- ج) خَبیص 477
- ه) فالُوذَج (فالُوذ) 478
- و) لَوْزینَج 479
- فصل هشتم: نظام قضایی و انتظامی 480
- اشاره 480
- اشاره 481
- الف) قاضیان کوفه تا سال 6١ ه. ق 481
- ١. قضا 481
- الف) ابو مَرّه کِنْدی 481
- ب) عُرْوَه بن جُعد (ابی الجُعد) بارقی 481
- اشاره 481
- یک - اولین قاضی 481
- دو - شُرَیْح بن حارث (حَرَث یا عبدالله یا شراحیل یا هانی) کِندی 482
- و) ابوموسی اشعری 482
- ه) عبدالله بن مسعود 482
- ج) سَلْمان بن رَبیعه باهلی 482
- د) جَبْر بن قَشْعَمْ کِنْدی 482
- اشاره 484
- ب) آیین دادرسی 484
- چهار - عبدالملک بن عُمَیْر لَخْمی 484
- سه - مسروع بن اَجْدَع تمیمی 484
- آیین دادرسی مدنی 485
- ج) شرایط و صفات قاضی 486
- د) مجلس قضاوت 487
- اشاره 489
- یک - قتل (کشتن) 489
- ه) مجازات ها 489
- دو - شلاق (جَلد) 490
- دوم - محارب 491
- اشاره 491
- سه - بریدن دست یا پا (قطع) 491
- چهار - زندان (حبس) 491
- اول - سرقت 491
- اول - زندان ابد 492
- دوم - زندان غیر ابد 492
- پنج - تبعید (نفی بلد) 493
- ٢. شرطه 493
- اشاره 495
- الف) والی 495
- ٣. مقامات ادار ی شهر کوفه 495
- ب) رئیسان اسباع و ارباع 500
- ج) عرفا 504
- د) مناکب 507
- ه) سرپرست بیت المال 507
- و) سرپرست دیوان خراج 508
- ز) کاتبان و منشیان 509
- کتابنامه 512
چنین گفته شده است که در دربار او قصه گوهایی بودند که او را از اخبار و احوال امت های دیگر آگاه می کردند و بدین منظور عبید بن شربه کتابی با عنوان کتاب الملوک و اخبار الماضین؛ (کتاب پادشاهان و خبرهای گذشتگان) ، تألیف کرد. (1)و نیز در دارالاماره کوفه در زمان ولید بن عقبه، ابوزُبَید طایی و دیگر قصه گوها مجالس شب نشینی او را کارگردانی می کردند و با قصه های خود ولید را سرگرم می نمودند. (2)
سرگرم نمودن مردم عادی یکی دیگر از کارهای قصه گوهای آن زمان بود. در این مورد می توان - طبق بعضی از نصوص تاریخی - برخورد حضرت علی (علیه السلام) با یک قصه گو را که در بازار کوفه برای مردم قصه می گفت به عنوان شاهد ذکر کرد. (3)همین طور برخورد شدید آن حضرت با قصه گویی که در مسجد قصه می گفت، شاهد دیگری بر مدعاست. (4)
سومین و مهم ترین کار قصاصان شرکت در جنگ ها و تشویق جنگاوران به
مبارزه و شجاعت، به وسیله قصه های حماسی خود بود که در این مورد می توان از کسانی، همانند قیس بن هبیره اسدی، عاصم بن عمرو تَمیمی، ربعی بن عامر و ربیع بن بلال سعدی در جنگ قادسیه و از افرادی، همچون صُخیر بن حذیفه مَرّی و ابوالجویریه عَبْدی در جنگ توابین نام برد که معمولاً این صنف قَصّاص را فرماندهان لشکر و قهرمانان جنگ تشکیل می دادند. (5)
البته در بعضی مواقع، قاریان حاضر در جنگ نیز با ذکر آیات و توضیح آن، به تشویق و ترغیب جنگاوران می پرداختند. (6)
1- تاریخ الادب اللغه العربیه، ج 1، ص 219.
2- تاریخ الکوفه، ص 271.
3- اخبار القضاه، ج 2، ص 196.
4- وسائل الشیعه، ج 12، ص 111.
5- تنظیمات الجیش العربی، صص 134 - 135.
6- تنظیمات الجیش العربی، صص 134 - 135.