- دیباچه 1
- تشکر 3
- مقدمه 5
- گذر ی بر منابع 7
- مرور ی بر مطالعات جدید 9
- اشاره 14
- فصل اول: جغرافیا ی طبیعی کوفه 14
- ١. مفهوم شناسی 15
- الف) دلیل نامگذار ی کوفه 15
- پنج - کوفه الخُلد: 17
- یک - کوفان: 17
- دو - سورستان: 17
- چهار - کوفه الجُند: 17
- سه -خَدّ العَذْراء: 17
- ب) نام ها ی کوفه 17
- اشاره 17
- هفت- دارالهجره. 18
- ج) تاریخچه اجمالی کوفه 18
- شش- منزل جهاد. 18
- ٢. تأسیس شهر کوفه 20
- الف) طول و عرض جغرافیایی و ارتفاع 21
- اشاره 21
- ٣. مباحث جغرافیایی 21
- ب) مساحت 21
- ج) حدود و ثغور 22
- د) زمین 23
- ه) آب و هوا 25
- و) جمعیت 26
- چهارم - شقائق: 30
- اول - اُقحُوان: 30
- اشاره 30
- سوم - خزامی: 30
- دوم - حلفاء: 30
- یک - گیاهان قبل از بنیان گذار ی کوفه 30
- ز) گیاهان و درختان کوفه 30
- اشاره 31
- ششم - قِیْصوم: 31
- اول - درختان 31
- دو - درختان و گیاهان بعد از شهرشدن کوفه 31
- پنجم - شیح: 31
- هفتم - نَصی: نوعی گیاه ساقه دراز سفید است که در چراگاه، بسیار از آن استفاده می شد. هرگاه ساقه این گیاه، ضخیم و خشک می شد، به آن «حَلی» می گفتند. 31
- دوم - گیاهان 34
- الف) حیوانات خشکی 38
- 4. حیوانات 38
- اشاره 38
- اشاره 38
- اشاره 39
- اول - شتر و انواع آن 39
- یک - حیوانات اهلی 39
- سوم - اسب 39
- دوم - گاو 39
- چهارم - الاغ 41
- ششم - گوسفند 41
- پنجم - قاطر 41
- هفتم - کبوتر 42
- دهم - گربه 42
- نهم - مرغابی (اردک) 42
- هشتم - مرغ 42
- دو - حیوانات غیراهلی 43
- دوازدهم - خوک 43
- یازدهم - سگ 43
- دوم - کلاغ (غُراب) 43
- اول - موش 43
- چهارم - شترمرغ (ظَلیم \شترمرغ نر) 44
- ب) حیوانات آبی 44
- اشاره 44
- ششم - سوسمار (ضبّ) 44
- سوم - روباه ( ثعلب) 44
- دو - مارماهی 44
- پنجم - آهو (ظبی) 44
- یک - ماهی بَنانی (سَمَک بَنانی) 44
- اشاره 45
- سه - زِمّیر 45
- 5. نهرها ی کوفه 45
- الف) نهر عَلْقَمَه (نهر عَلْقَمی) 47
- ج) نهر نیل 47
- ب) نهر سُورا 47
- و) نهر سَیلحین (سیلحون) 48
- ز) نهر صَراه 48
- ط) نهر قَوْرا 48
- ه) نهر سَدیر 48
- د) نهر تاجیه 48
- ح) نهر صَرصَر 48
- ن) نهر شیلی 49
- ی) نهر کوثی 49
- ک) نهر خُرشیذ 49
- ل) نهر بَلْخ 49
- م) نهر بُوَیب 49
- الف) ساتیدَما 50
- اشاره 50
- ب) کوفان 50
- 6. کوه های کوفه 50
- ٧. چاه ها ی کوفه 51
- ب) چاه جُعد (بئر جعد) 51
- الف) چاه حضرت علی (علیه السلام) (بئر علی) 51
- اشاره 51
- ٩. توابع شهر کوفه و روستاها ی آن 52
- اشاره 52
- ٨. چشمه ها ی کوفه 52
- د) چاه مُبارک 52
- ج) چاه قصر دارالاماره 52
- دو - اَقساس مالک 53
- یک - إسْتینیاء 53
- سه - اُکَیْراح 54
- شش - بَدیق 54
- چهار - بانِقْیا 54
- پنج - بداه 54
- ده - تَلّبَوَنّا 55
- نه - بَقیقا 55
- یازده - جُبّه 55
- هشت - بَرَدان 55
- هفت - بَرْثَه 55
- دوازده - جُرْزَه 55
- سیزده - جَرَعه 55
- شانزده - جَصّاصه 56
- پانزده - حَروراء 56
- چهارده - جِسْر 56
- هفده - حیره 56
- هجده - خانِقَیْن 57
- نوزده - خَرّاره 58
- بیست و یک - خَفّان 58
- بیست - خُصوص 58
- بیست و سه - خَنْدَق سابور (خندق شاپور) 58
- بیست و دو - خَفیّه 58
- بیست و چهار - خَوَرْنَق 58
- بیست و پنج - دُوران 59
- بیست و هفت - زُرارَه 59
- بیست و شش - دُوما (دُرمَه) 59
- سی و دو - سَوادیّه 60
- بیست و هشت - زَُوْرَه 60
- بیست و نه - زَیْدان 60
- سی - سَکِن 60
- سی و یک - سَنینِیا 60
- سی و چهار - سَیْلَحون (سَیْلَحین) 61
- سی و سه - سِیْب 61
- سی و پنج - شانیا 61
- سی و هشت - صِنّین 61
- سی و شش - شیلی 61
- سی و هفت - صَریفین 61
- چهل و یک - عَین جَمَل 62
- سی و نه - طِیَزناباذ (ضَیزَناباذ) 62
- چهل - عَقْر (عقر بابل) 62
- چهل و دو - عین صَید 63
- چهل و چهار - غاضِریَّه 63
- چهل و سه - عین ظَبْی 63
- چهل و پنج - غَرِیّان 63
- چهل و شش - غَطَط 64
- چهل و هفت - قادسیه 64
- چهل و هشت - قَرْیَه اَبی صَلابَه 65
- چهل و نه - قریه ذی الکفل 65
- پنجاه - قَسّین 65
- پنجاه و دو - قُطْقُطانه 65
- پنجاه و یک - قصرالعَدَسیّین 65
- پنجاه و پنج - لِسان 66
- پنجاه و شش - لَعْلَع 66
- پنجاه و چهار - کُوَیفه عمرو (کویفه ابن عُمَر) 66
- پنجاه و سه - قَوْرا 66
- پنجاه و هشت - مِلْطاط 67
- پنجاه و نه - نَجَف 67
- پنجاه و هفت - مَلَح 67
- شصت - نُخَیْلَه 67
- ١٠. باغ ها ی کوفه 68
- شصت و سه - وادِی السِّباع 68
- شصت و دو - نُعْماباذ 68
- شصت و یک - نَشاسْتَج 68
- ١٢. دیرها ی کوفه (دیارات کوفه) 70
- ١١. دروازه ها ی کوفه 70
- اشاره 70
- ب) دیر اَعْوَر 73
- ج) دیر الجَماجِم 73
- الف) دیارات الأساقف 73
- د) دیر حُرْمه 74
- ه) دیر حِنَّه 74
- ح) دیر سلسله 75
- ز) دیر سِرجِس (سرجیس) 75
- ط) دیر السَّوا 75
- و) دیر زُراره 75
- ک) دیر قُرَّه 76
- ل) دیر کعب 76
- م) دیر مَرْعَبْدا 76
- ن) دیر هند الصغری 76
- ی) دیر الشّاء 76
- س) دیر هند الکبری 77
- اشاره 78
- فصل دوم: شهرساز ی و معمار ی کوفه 78
- مقدمه 79
- ١. خانه ها 80
- یک - شکل ظاهر ی، تعداد اتاق ها و وضعیت داخلی خانه ها 80
- الف) سبک و سیاق خانه ساز ی 80
- ب) مصالح ساختمانی 87
- دو - نورگیرها 87
- اشاره 90
- ج) خانه ها ی افراد مشهور و معروف 90
- اول - خانه حضرت علی (علیه السلام) 90
- یک - خانه ها ی واقع در مرکز شهر 90
- اشاره 90
- چهارم - خانه ولید بن عُقْبه 92
- سوم - خانه عبدالله بن مسعود 92
- پنجم - خانه عُماره بن عُقْبَه 92
- دوم - خانه جُعْدَه بن هبیره مخزومی 92
- هشتم و نهم - خانه سلمان بن ربیعه باهلی و مُسَیّب بن نَجْبَه فَزاریّ 93
- هفتم - خانه حُذَیفه بن یَمان 93
- دهم - خانه عمرو بن حُرَیث 93
- ششم - خانه ابوموسی اشعری 93
- دوازدهم - خانه خالد بن عرفطه 94
- چهاردهم - خانه ابن حکیم 94
- یازدهم - خانه طَلْحه بن عبیدالله 94
- سیزدهم - خانه سَعد بن قیس 94
- اول - خانه خَبّاب بن اَرَت 95
- دوم - خانه زید بن ارْقَم انصاری 95
- سوم - خانه جَریر بن عبدالله بجلی 95
- دو - خانه ها ی واقع در محله ها ی شهر 95
- پانزدهم - خانه مختار بن ابی عُبَیده ثَقَفی 95
- چهارم - خانه عدی بن حاتم طائی 95
- ششم - خانه هانی بن عُرْوه 96
- هشتم - خانه قُرظَه بن کَعْب انصاری 96
- هفتم - خانه اَشْعث بن قیس 96
- پنجم - خانه خُنَیْس بن سَعد 96
- ٢. بازارها 97
- ب) وضعیت ظاهر ی دکان ها 97
- الف) موقعیت بازارها 97
- اشاره 98
- ج) بازارها ی تخصصی 98
- دو - بازار خرمافروشان (سوق التّمارین) 99
- یک - بازار شترفروشان (سوق الابِلْ) 99
- چهار - بازار کرباس فروشان 100
- شش - بازار اسب فروشان (سوق البَراذین) 100
- سه - بازار ماهی فروشان 100
- پنج - بازار کفش فروشان (سوق الحَذّائین) 100
- نه - بازار روغن فروشان (سوق الزیّاتین) 101
- هشت - بازار شمشیرفروشان (صَیاقله) 101
- هفت - بازار صیرفی ها (رَحْبَهُ الصیارف) 101
- یازده - بازار گوسفند (سَوْق الغَنَم) 102
- ده - بازار صابون سازان (اصحاب الصابون) 102
- سیزده - بازار خرید و فروش مرغ 102
- دوازده - بازار گربه فروشان 102
- چهارده - بازار زین سازان یا زین فروشان (سوق السَرّاجین) 103
- نوزده - بازار سرکه فروش ها (سوق الخلاّلین) 103
- پانزده - بازار رفوگرها (سوق الرفّاثین) 103
- شانزده - بازار انواع گستردنی ها مانند فرش، گلیم و. . . (اصحاب الأنماط) 103
- هیجده - بازار سویق فروشان (قاووت فروشان) (سوق السوّاقین) 103
- هفده - بازار خَزّفروشان (اصحاب الخزّ) 103
- بیست و شش - بازار گازران یا رخت شویان (سوق القَصّارین) 104
- د) نظارت بر بازار 104
- بیست و دو- بازار آهنگران (سوق الحدّادین) 104
- بیست و یک - بازار عطرفروشان (سوق الحَنّاطین) 104
- بیست و پنج - بازار صحّاف ها ( سوق الورّاقین) 104
- بیست - بازار زرگرها (سوق الصاغه) 104
- بیست و سه - بازار گل فروشان (باعَه الأزْهار) 104
- بیست و چهار - بازار خیاطها (سوق الخیاطین) 104
- اشاره 107
- ٣. مساجدکوفه 107
- اشاره 108
- اول - مسجد جامع کوفه قبل از اسلام 108
- الف) مسجد جامع کوفه (تصویرهای شماره 5 - ١) 108
- یک- مسجد جامع کوفه در گذر تاریخ 108
- دوم- مسجد در زمان سعد بن ابی وقاص 109
- سوم - مسجد در زمان زیاد بن ابیه 113
- دوم - باب الفیل 115
- اول - باب السُدَّه 115
- اشاره 115
- دو - درها ی مسجد جامع 115
- سوم- باب الکنده 116
- چهارم- باب الأنماط 117
- سه - ستون ها ی مسجد جامع 117
- اول - دکّه القضاء 118
- دوم - بیت الطشت 118
- اشاره 118
- چهار - مکان ها ی تاریخی در مسجد جامع 118
- چهارم - تَنُّور 119
- سوم - سفینه نوح 119
- پنجم - محراب حضرت علی (علیه السلام) 119
- پنج - دستشویی و وضوخانه مسجد جامع کوفه 120
- شش - فاصله مسجد تا دارالاماره 120
- هفت - مسجد جامع کوفه از منظر باستان شناسی 121
- ب) دیگر مساجد 123
- اشاره 123
- یک - مساجد مبارکه 124
- اول - مسجد سَهْلَه 124
- اشاره 124
- دوم- مسجد بنی کاهل 125
- پنجم - مسجد غَنّی 126
- چهارم - مسجد زید بن صوحان 126
- سوم - مسجد صَعْصَعَه بن صوحان 126
- هشتم - مسجد الحمراء 127
- ششم - مسجد حَنّانه 127
- هفتم - مسجد جُعْفی 127
- اشاره 128
- دو - مساجد ملعونه 128
- اول - مسجد اَشعث 129
- دوم - مسجد جَریر 129
- چهارم - مسجد شَبَث 129
- پنجم - مسجد تَیم (مسجد بنوتَیِم) 129
- سوم - مسجد سَمّاک 129
- ششم - مسجد ثَقیف 130
- اول - مسجد جُهَیْنَه (مسجد بنودُهمان) 130
- سه - مساجد دیگر 130
- هفتم - مسجدی در الحمراء 130
- اشاره 130
- دوم - مسجد بنی مَخْزوم 131
- چهارم - مسجد بنی جَذیمه 131
- سوم - مسجد بنی عبدالله بن دارِم 131
- پنجم - مسجد بنی عَنْزَه (مسجد بنوعناز یا مسجد بنی عنز) 131
- نهم - مسجد بنی سُنْبُس (مسجد عدی بن حاتَم) 132
- ششم - مسجد سَکون (مسجد بنی سکون) 132
- هفتم - مسجد قُصّاص 132
- هشتم - مسجد عبدالقیس 132
- سیزدهم - مسجد اَحْمَس (مسجد مُزَیْنه) 133
- یازدهم - مسجد بنی بَهْدَلَه 133
- دوازدهم - مسجد اَنْصار 133
- دهم - مسجد بنی مُقاصف 133
- نوزدهم - مسجد نَخَعْ 134
- پانزدهم - مسجد بنی البَدّاء 134
- هجدهم - مسجد بنی الشیطان 134
- چهاردهم - مسجد بنی اَوْد 134
- بیستم - مسجد بنی مُرّا 134
- هفدهم - مسجد بنی هِلال 134
- شانزدهم - مسجد بنی ذُهَل 134
- یک - قصر در زمان سعد 135
- اشاره 135
- اشاره 135
- الف) دارالاماره از دیدگاه منابع تاریخی 135
- 4. قصر دارالاماره 135
- دو - قصر در زمان زیاد 137
- ب) دارالاماره از منظر حفاری های باستان شناسی 138
- اشاره 138
- دو - شکل هندسی قصر و مساحت آن 139
- یک - موقعیت قصر 139
- چهار - برج های قصر 140
- سه - دیوارهای قصر 140
- پنج - درهای ورودی قصر (مداخل) 141
- شش - اطاق ها، ایوان ها، رواق ها، سالن ها و آشپزخانه های داخل قصر 141
- هفت - حمام و مخزن و فاضلاب 145
- هشت - طِمار 146
- نه - مصالح ساختمانی دارالإماره 147
- 5. زندان کوفه 148
- 6. میدان اصلی شهر 149
- اشاره 149
- الف) مرکز شهر (صحن) 150
- ب) رحبه (رحبه علیّ و رحبه الصَیارف) 151
- ج) آریّ 152
- اشاره 153
- الف) خیابان ها 153
- ٧. معابر (خیابان ها، چهارسوها و کوچه ها) 153
- اندازه خیابان ها 155
- سکّه دار الرومیین 156
- سکّه لحّام جریر 156
- سکّه عُمَیْرَه 157
- سکّه شَبَث 157
- سکّه علاء بن مِحْرز 157
- سکّه بنی جذیمه 157
- سکّه الثَوْریین (سکّه الثَوْر) 157
- سکّه الموالی 157
- دو - چهارسوی بَجیله 158
- ب) چهارسوها 158
- اشاره 158
- یک - چهارسوی خُنَیْس 158
- سکّه البَرید 158
- سه - چهارسوی هَمْدان 159
- چهار - چهارسوی کِنْده 159
- ج) کوچه ها 159
- ٩. حمام ها 160
- ٨. کاروان سراها و مهمان خانه ها 160
- اشاره 160
- ج) حمام مَهْبَذان 163
- الف) حمام اَعْیَن 163
- د/ ه) حمام عمرو بن حریث و حمام قطان (قَطَن) بن عبدالله 163
- ب) حمام عمر بن سعد 163
- اشاره 164
- الف) جبّانات و گورستان ها 164
- ١٠. مکان های عمومی 164
- اشاره 164
- و) حمام ابن بَرْدَه 164
- اشاره 165
- یک - جبّانه های یمنی ها (قحطانی ها) 165
- سوم - جبّانه بِشْر 166
- چهارم - جبّانه مراد 166
- پنجم - جبّانه مِخْنَف (جبّانه اَزْد) 166
- دوم - جبّانه کِنْده 166
- اول - جبّانه سبیع (جبانه الحشاشین) 166
- ششم - جبّانه الصائدیین 167
- اول - جبّانه (ثُوَیَّه) 167
- دو - جبّانه های عدنانی ها 167
- اشاره 167
- دوم - جبّانه عَرْزَم 168
- سوم - جبّانه سالم (جبّانه بنی سلول) 168
- چهار - قبر رُشَید هَجری 169
- اشاره 169
- چهارم - جبّانه اتبر 169
- سه - آرامگاه مختار بن عبید ثقفی 169
- سه - آرامگاه های خارج از جبانات 169
- دو - آرامگاه هانی بن عروه 169
- یک - آرامگاه مسلم بن عقیل٧ 169
- اشاره 170
- شش - قبر میثم تمّار 170
- پنج - قبر عبدالله بن عفیف اَزْدی 170
- ب) صحراها 170
- چهار - صحرای بَرْدَخْت 171
- سه - صحرای بنی یَشْکُر 171
- دو - صحرای بنی عامر 171
- پنج - صحرای بنی قَرار 171
- یک - صحرای اُثَیر (بنی اُثَیر) 171
- هفت - صحرای سالم 172
- هشت - صحرای عَبْدالقِیْس 172
- ج) کُناسَه 172
- شش - صحرای شَبَث 172
- د) سَبْخَه 173
- ه) دارالرزق 174
- و) جسر کوفه (پُل کوفه) 174
- ح) عاقول (شاهجان) 175
- ز) سیل بند کوفه (مُسَنّاه جابر) 175
- فصل سوم: مردم شناسی و روان شناسی مردم 176
- اشاره 176
- کوفه 176
- ١. خلقیات روحی و روانی 177
- اشاره 177
- یک - شجاعت 178
- الف) ویژگی های مثبت کوفیان 178
- دو - ایمان و حمیت دینی 179
- سه - علم 180
- یک - دنیاطلبی 181
- ب) ویژگی ها و صفت های منفی کوفیان 181
- اشاره 181
- دو - نظام ناپذیری 183
- سه - اجتهادات نابجا 185
- چهار - تابع احساسات بودن 185
- پنج - غَدَر و فریب کاری 186
- شش - بخل 188
- اشاره 188
- ٢. مناسبات انسانی 188
- هفت - خیانت گری 188
- الف) سلام کردن 189
- د) خداحافظی کردن 190
- ج) معانقه 190
- ب) مصافحه 190
- ه) ایستادن برای احترام 190
- اشاره 191
- ٣. دسته بندی طبقات مختلف اجتماعی 191
- ز) مناسبات دیگر 191
- و) عطسه نمودن 191
- الف) دسته بندی قبیله ای 192
- ب) دسته بندی نژادی 193
- ج) دسته بندی دینی 195
- د) دسته بندی سیاسی - مذهبی مسلمانان 196
- ه) دسته بندی طبقاتی 198
- اشاره 204
- فصل چهارم: وضعیت اقتصادی کوفه 204
- الف) نوع پول رایج 205
- اشاره 205
- ١. چگونگی داد و ستد و معاملات 205
- یک - کیفیت سکه زدن 205
- دو - سکه در صدر اسلام 206
- سه - انواع سکه ها و وزن آنها 208
- اشاره 208
- اول - درهم های بَغْلی 209
- دوم - درهم های طبری 209
- سوم - درهم های جَوارقی 209
- چهار - سکه های غیرخالص 210
- ب) چک، سفته و حواله 212
- الف) فضیلت تجارت 213
- ٢. تجارت 213
- ب) آداب تجارت 213
- ج) اجمالی از تاریخ تجارت در کوفه 216
- د) کاروان های تجاری 218
- یک - مسیر شرق کوفه 219
- ه) مسیرهای تجاری 219
- دو - مسیر جنوب کوفه 219
- ٣. دام داری 219
- اشاره 219
- سه - مسیر غرب کوفه 219
- اشاره 220
- 4. مشاغل 220
- اشاره 220
- الف) صناعات 220
- یک - بنایی و معماری 220
- دو - خشت زنی و قالب ریزی آجر 221
- سه - گچ کاری 221
- چهار - کاشی سازی 221
- هفت - مس گری 222
- شش - سفال گری 222
- پنج - شیشه گری 222
- نُه - نجّاری 223
- هشت - آهن گری 223
- ده - زرگری 224
- یازده - صابون سازی 224
- چهارده - روغن کشی 225
- دوازده - عطرسازی 225
- پانزده - دباغی 225
- سیزده - آسیابانی 225
- هفده - رنگ رزی 226
- نوزده - پشم ریسی 226
- شانزده - کفش سازی 226
- هجده - حصیربافی 226
- بیست و یک - بافندگی 227
- بیست - خیمه سازی 227
- اشاره 228
- بیست و دو - خیاطی 228
- ب) مشاغل واسطه ای 228
- یک - صرّافی 229
- سه - بقّالی 229
- دو - قصابی 229
- چهار - علف فروشی 230
- دو - حَجّامی 230
- یک - حمّامی 230
- اشاره 230
- شش - سمساری 230
- پنج - پارچه فروشی 230
- ج) مشاغل خدماتی 230
- پنج - پزشکی 231
- سه - قَصّاری 231
- چهار - نظافت گری شهر 231
- 5. واردات 232
- 6. صادرات 235
- ٧. کشاورزی 236
- چگونگی آبیاری 236
- ٨. راه های درآمد کوفه 239
- اشاره 239
- یک - خَراج 239
- الف) راه های درآمد حکومت کوفه 239
- سه - جزیه 242
- دو - صدقه 242
- پنج - مالیات بر تجارت 243
- چهار - غنایم جنگی 243
- هفت - زمین های صوافی 244
- شش - هدایای عید نوروز و مهرگان 244
- ب) هزینه های حکومت کوفه 245
- اشاره 245
- یک - حقوق کارمندان 245
- دو - خدمات شهری 246
- سه - قرض به مردم 246
- اول - عطاء 247
- پنج - رسیدگی به فقرا و یتیمان 247
- هفت - عطاء و رزق 247
- شش - پرداخت به حکومت مرکزی 247
- چهار - نگهداری مقداری از اموال برای مواقع اضطراری 247
- دوم - رزق 253
- ج) سطح زندگی مردم و قیمت بعضی از کالاها 254
- فصل پنجم: مسائل فرهنگی و تعلیم و تربیت 258
- اشاره 258
- ١. تعلیم و تربیت 259
- یک - کلیاتی در باره شعر در صدر اسلام 263
- اشاره 263
- ٢. شخصیت های فرهنگی 263
- الف) شاعران 263
- سوم - تمدن و فرهنگ تازه 264
- دوم - ارتباط اعراب با ملیّت های مختلف 264
- چهارم - سیاست 264
- اول - اسلام 264
- اول - قیس بن عمرو حارثی، معروف به نجاشی 266
- اشاره 266
- دو - شاعران 266
- دوم - رَبیعه بن مَقْرُوم قیسی 267
- سوم - جَرْوَل بن اَوْس، معروف به حُطَیئه 267
- چهارم - شوید بن ابی کاهل 267
- هفتم - متوکل بن عبدالله بن کُنانه، معروف به متوکل لیثی و متوکل کُنانی 268
- پنجم - نابغه جُعدی 268
- ششم - ظالم بن عمرو بن سفیان، معروف به ابوالاسود دئلی 268
- هشتم - ابو مَعْرَض مُغَیره بن عبدالله بن مُدْرَکَه، مشهور به اُقَیْشِر اَسَدی 269
- نهم - عبدالله بن زبیر اسدی 269
- دهم - سُراقه بن مِرْداس بارقی 269
- دوازدهم - ابوالمُصَبَّح عبدالرحمان بن عبدالله، معروف به اَعشی هَمْدان 270
- یازدهم - اَیْمَن بن خُرَیم 270
- سیزدهم - کَعْب بن جُعَیْل 270
- شانزدهم - همّام بن غالب بن صعصعه، معروف به فَرَزْدَق 271
- چهاردهم - مالک بن اسماء بن خارجه فَزاری 271
- پانزدهم - حَکَم بن عبدل اسدی 271
- هفدهم - حَرمَله بن مُنْذِر، معروف به ابوزُبَیْد طایی 272
- بیستم - عُماره بن عقبه بن ابی معیط 273
- بیست و یکم و بیست و دوم و بیست و سوم - نضر، نعمان و نعیم پسران عجلان انصاری خزرجی 273
- نوزدهم - عمرو بن ضابی بن حَرَث بَرْجَمی 273
- هجدهم - سلیمان بن صُرَد خُزاعی 273
- بیست و ششم - اَیاس بن عَثَل طایی 274
- بیست و نهم - عبدالله بن هَمّام 274
- بیست و پنجم - عبدالله بن خلیفه بولایی 274
- بیست و هشتم - رَبیعه بن حُوط 274
- بیست و هفتم - یزید بن مُغْفَل مِذْحجی جُعْفی 274
- بیست و چهارم - فُضاله بن شریک بن سلمان 274
- سی ام - عُمر بن یزید بن هلال نَخَعی 275
- سی و یکم - عبدالله بن حُر جُعفی 275
- سی و سوم - وَهَب بن زَمْعَه جَمْحی، معروف به ابودَهْبَل 275
- سی و چهارم - شُرَیح قاضی 275
- سی و دوم - عَوْف بن عبدالله بن اَحْمَر اَزْدی 275
- ب) خطیبان 276
- اشاره 276
- سی و پنجم - صعصعه بن صَوْحان 276
- سی و ششم - لَبید بن ربیعه عامری 276
- یک - صعصعه بن صَوْحان 277
- دو - نعمان بن بشیر 277
- سه - زیاد بن ابیه 277
- ج) صحابه، محدثان، فقها و دیگر اندیشمندان 278
- هشت - عابس بن ابی شبیب شاکری همدانی 278
- پنج، شش و هفت - متوکل لیثی، اقیشر اسدی، عبدالله بن زبیر اسدی 278
- چهار - ولید بن عقبه بن ابی معیط 278
- ٣. افسانه ها و اسطوره ها 291
- 4. آداب قرائت قرآن 293
- ج) استعاذه 293
- الف) خواندن قرآن با صدای نیکو 293
- ب) پاکیزه کردن دهان 293
- اشاره 293
- د) ترتیل 294
- ه) تدبّر 294
- ز) کسانی که بهتر است قرآن نخوانند 294
- و) خشوع 294
- قاریان قرآن 295
- الف) موسیقی 299
- 5. موسیقی و اعمال خلاف شرع رایج 299
- ب) می خوارگی 301
- الف) آداب نوشتن 302
- 6. کتابت و خط 302
- اشاره 304
- ب) وسایل نوشتن (ادوات کتابت) 304
- ج) خط کوفی 307
- اشاره 312
- فصل ششم: آداب و رسوم 312
- ١. خواستگاری 313
- الف) تعیین مهریه 315
- ٢. ازدواج 315
- اشاره 315
- ج) خطبه نکاح 316
- ب) جهیزیه 316
- دو - آرایش عروس 317
- اشاره 317
- یک - وقوع عروسی در شب 317
- ه) مراسم عروسی (زفاف) 317
- د) فاصله بین عقد و عروسی (زفاف) 317
- چهار - همراهان عروس 318
- سه - بردن عروس از خانه پدر به خانه شوهر 318
- پنج - شعرخوانی و دف زدن و تکبیر گفتن در شب عروسی 318
- هفت - ولیمه عروسی 319
- شش - نِثار عروسی 319
- نُه - تبریک عروسی 320
- هشت - ماندن زنی از خویشان عروس در شب زفاف 320
- اشاره 321
- ده - شستن پای عروس 321
- ٣. مراسم خاک سپاری مردگان 321
- الف) غسل میت (تغسیل) 321
- د) نماز بر میت 323
- ب) تکفین 323
- ج) حنوط 323
- ه) تشییع جنازه 325
- و) تدفین 325
- ز) مراسم بعد از تدفین 327
- 4. جنگ و صلح 329
- الف) اعلان جنگ 329
- ب) سربازگیری 329
- ج) نظام جمع 330
- اول - سلاح های هجومی سبک 332
- اشاره 332
- یک - سلاح های هجومی 332
- د) ادوات و سلاح های جنگی 332
- دوم - سلاح های هجومی سنگین 345
- اشاره 348
- اول - سلاح های دفاعی سبک 348
- دو - سلاح های دفاعی 348
- دوم - سلاح های دفاعی سنگین 353
- ه) تعلیم جنگاوران 354
- و) اسلحه سازی 355
- ز) پیک 355
- ح) صلح 358
- ی) طریقه تقسیم غنایم جنگی 360
- ط) شعارهای جنگی 360
- ک) پرچم 362
- اشاره 363
- ل) واحدهای تشکیل دهنده سپاه 363
- یک - پیاده نظام (رجّاله) 363
- دوم - تعقیب و گریز 364
- اول - حمله 364
- اشاره 364
- دو - سواره نظام (خیّاله، فُرْسان) 364
- سوم - جمع آوری اطلاعات 365
- سه - تیراندازان (رُماه، نَشّابون) 365
- چهارم - پشتیبانی 365
- چهار - کارگران (فَعَلَه) 366
- پنج - واحد خدمات (تدارکات) 366
- م) مراحل جنگ 367
- دو - حرکت به سوی دشمن 367
- اشاره 367
- یک - جمع نیرو 367
- سه - استقرار در لشکرگاه 369
- چهار - آمادگی های قبل از جنگ 370
- پنج - شروع جنگ 371
- شش - تدابیر دفاعی 372
- پنجم -خلیفه 373
- یک - درجات نظامی سپاه اسلام 373
- ن) درجات نظامی سپاه اسلام 373
- اشاره 373
- سوم - فرمانده گردان (امیر الکُرْدُوس) 373
- چهارم - قائد 373
- دوم - فرماندهان واحدهای اصلی (اُمَراء التعبیه) 373
- اول - فرمانده کل سپاه (امیر الجیش) 373
- اشاره 373
- ششم - عریف 374
- دو - درجات نظامی ایرانیان 374
- س) آرایش جنگی 375
- اشاره 375
- پنجم - قَمْطَرُخ 375
- سه - درجات نظامی روم 375
- سوم - طُرَنْجار 375
- دوم - طُومْرُخ 375
- اشاره 375
- ششم - داقْرُخ 375
- اول - بِطْریق 375
- چهارم - قُومِسْ 375
- یک - نظام کَرّ و فَرّ (هجوم و فرار) 376
- دو - نظام صَفّ (نظام زَحْف) 376
- سه - نظام خمیس 377
- اشاره 377
- اول - طلیعه (مقدمه) 378
- چهارم - مَیْسَره 378
- سوم - مَیْمَنه 378
- دوم - قلب 378
- پنجم - ساقه (موَخره) 379
- چهار - نظام کرادیس 381
- ع) جاسوسی 382
- الف) طریقه آتش روشن کردن 384
- 5. پخت وپز 384
- ج) پختن نان 385
- ب) پختن غذا 385
- یک - انتخاب همراه مناسب 387
- اشاره 387
- 6. سیر و سفر و تفرّج 387
- سه - برداشتن عصا 387
- الف) آداب سفر 387
- دو - برداشتن وسایل شخصی ضروری 387
- پنج - صدقه دادن 388
- شش - بدرقه مسافر 388
- هشت - شعر و آواز خواندن در سفر 388
- هفت - مروّت و جوانمردی در سفر 388
- چهار - یاد خدا نمودن 388
- ده - سوغات آوردن از سفر 389
- نُه - مسئولیت به عهده گرفتن در سفر 389
- یازده - مصافحه و معانقه با مسافر 389
- ب) وسایل حمل و نقل 389
- اشاره 391
- الف) سِراج (مصباح) 391
- ٧. وسایل روشنایی 391
- ب) قندیل 392
- د) حرادیّ 393
- ج) شمع 393
- د) تَوْر 394
- اشاره 394
- الف) ابریق 394
- ٨. ظروف 394
- ج) بُرْمَه 394
- ب) اِداوَه 394
- ه) جِراب 395
- ز) جَفْنَه 395
- ح) دَلْو 395
- و) جَرَّه 395
- ک) سطیحه 396
- ی) زِقّ 396
- ل) شَنّ 396
- ط) زِکْوَه 396
- م) صَحْفَه 397
- س) ظَبْیَه 397
- ن) طَست (طشت) 397
- ع) عُکَّه 397
- ق) قِدْر 398
- ر) قِرْبَه 398
- ص) قَدَح 398
- ف) قارُورَه 398
- خ) قُلَّه 399
- ت) قَصْعَه 399
- ث) قَعْب 399
- ش) قَسْ (قَسّه) 399
- غ) کَوْز 400
- ذ) قَوْصَرَه 400
- ض) کَأْس 400
- ظ) کُوب 400
- اج) مِزْوَد (مِزْوَدَه) 401
- او) مِطْهَرَه 401
- اه) مَسْک 401
- اد) مزاده 401
- اب) مِخْضَب 401
- ٩. دوستی 402
- اح) مِهْراس 402
- از) مِکْتَلْ 402
- اشاره 404
- ١٠. آرایش ظاهری زنان و مردان 404
- یک - استعمال بوهای خوش 405
- اشاره 405
- دوم - گیاهان خوشبو 405
- اول - عطر 405
- الف) آرایش ها و زینت های مشترک زنان و مردان 405
- اشاره 405
- دو - استعمال روغن های مختلف 406
- اشاره 406
- اول - روغن بنفشه 406
- دوم - وَسْمَه (کَتْم) 407
- سه - استعمال رنگ ها 407
- دوم - روغن بان 407
- اول - حناء 407
- چهارم - روغن کُنجد 407
- اشاره 407
- سوم - روغن زَنْبَق (زنبه) 407
- چهار - سرمه کشیدن 408
- پنج - آرایش موها 408
- اشاره 408
- ب) زینت ها و آرایش های اختصاصی زنان 409
- ج) زینت ها و آرایش های اختصاصی مردان 410
- ١١. مجالس عمومی و گردهمایی ها 412
- ١٢. سرگرمی و ورزش 414
- اشاره 417
- ١٣. آداب و رسوم مجالس خلفا و امرا 417
- الف) دربان (حاجب) 418
- ب) اذن دخول 419
- ج) کیفیت ورود در مجلس 419
- د) تجمّلات مجلس 420
- ه) پاسبان در مجلس 420
- اشاره 421
- یک - مواد پارچه ها 421
- دو - نام پارچه ها 421
- اشاره 421
- الف) پارچه ها 421
- ١4. لباس پوشیدن و حجاب 421
- و) مرخص شدن از مجلس 421
- چهارم - خَزّ 422
- اول - اِسْتَبْرَق 422
- دوم - بَزّ 422
- سوم - حریر 422
- پنجم - دیباج 423
- هفتم - سُنْدُس 423
- ششم - رَفْرَفْ 423
- دهم - کتان 424
- نهم - قَزّ 424
- هشتم - قِبْطیّه 424
- دوازدهم - مُعَلَّم 425
- یازدهم - کَرْباس 425
- چهاردهم - وَشی 425
- سیزدهم - مُنَیّر 425
- اشاره 426
- ب) لباس ها 426
- یک - پوشش سر 427
- اول - عِمامَه 427
- اشاره 427
- سوم - قَلَنْسُوَه 430
- دوم - بُرْنُس 430
- چهارم - کوفیه و عِقال 431
- پنجم - بُرْقَعْ 431
- هشتم - مِعْجَر 432
- ششم - نِقاب 432
- هفتم - خِمار 432
- دهم - لِثام 433
- نُهم - قِناع و مِقْنَعَه 433
- اشاره 434
- سوم - بُرْجُد 434
- دو - پوشش بدن 434
- دوم - بِجاد 434
- چهارم - بُرْد 434
- یکم - بَتّ 434
- پنجم - بُرْدَه 435
- هفتم - جُبَّه 436
- ششم - ثَوب قِطْری 436
- هشتم - جلْباب 436
- دهم - حُلّه 437
- نهم - حِبْرَه (حَبَرَه) 437
- یازدهم - خمیصه 438
- دوازدهم - دِثار 438
- پانزدهم - رَیْطَه 439
- چهاردهم - رِداء 439
- سیزدهم - دُرّاعَه و مِدْرَع 439
- نوزدهم - سِرْبال 440
- هجدهم - سُدوس 440
- هفدهم - ساج 440
- شانزدهم - سابِریّ 440
- بیست و دوم - طاق 441
- بیست و سوم - طَیْلَسان 441
- بیستم - شِعار 441
- بیست و یکم - شَمْلَه 441
- بیست و پنجم - غِلالَه 442
- بیست و چهارم - عَباء (عَباءَه) 442
- بیست و هفتم - قَسّی 443
- بیست و ششم - قَباء 443
- بیست و هشتم - قَطیفَه 443
- بیست و نهم - قَمیص 444
- سی ام - کِساء (کِسْوَه) 447
- سی و سوم - مِطْرَف (مُطْرَف) 448
- سی و یکم - مُسْتَقَه 448
- سی و دوم - مِسْح 448
- سی و چهارم - مُقَطَّعَه 449
- سی و هفتم - نَمِرَه 449
- سی و ششم - مِلحَفَه 449
- سی و پنجم - مُلاءَه 449
- سی و هشتم - یَلْمَق 450
- سه - پوشش پایین بدن 450
- یکم - اِزار (مِئزَر) 450
- اشاره 450
- دوم - تُبّان 451
- سوم - دِقْرارَه 452
- چهارم - سَراویل 452
- ششم - مِرْط 453
- پنجم - فُوطَه 453
- هفتم - مِنْطَق، مِنْطَقَه، نِطاق 454
- یکم - جَوْرَب 454
- سوم - خُفّ 454
- دوم - حِذاء 454
- چهار - پوشش کف پا 454
- چهارم - نَعل 455
- اشاره 457
- فصل هفتم: نوع تغذیه 457
- الف) تاریخچه ای از غذای عرب 458
- ١. غذاها 458
- ب) وعده های غذایی عرب 460
- اشاره 461
- اشاره 461
- ج) انواع غذاها 461
- اول - غذاهای پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) 461
- یک - غذاهای بدون اسم خاص 461
- دوم - غذاهای حضرت علی (علیه السلام) 463
- اشاره 464
- دوم - تلبینَه (تَلبین) 464
- اول - بَکالَه (بَکیله) 464
- سوم - ثَرید 464
- دو - غذاهایی با اسم خاص 464
- پنجم - حَساء 465
- چهارم - حریره 465
- ششم - حَیْس 465
- هشتم - رَغیده 466
- هفتم - رَبیکَه 466
- نهم - رَهیده 467
- یازدهم - سِکْبْاج 467
- دهم - سَخینَه 467
- چهاردهم - صَحْناء (صحناه) 468
- دوازدهم - شِواء 468
- سیزدهم - شُورباجَه 468
- پانزدهم - طَفَیْشزل 468
- هجدهم - قَدید 469
- هفدهم - فَریقَه 469
- شانزدهم - عَصیده 469
- بیست و دوم - هَریسَه 470
- بیست و یکم - وَشیقَه 470
- بیستم - نارباجه 470
- نوزدهم - مَرَق 470
- یک - سُفْره 471
- د) پیش غذا (دسر) 471
- و) سفره غذا 471
- اشاره 471
- ه) سبزیجات همراه غذا 471
- دو- خُوان (خِوان) 472
- سه - طَبَق 472
- چهار - مائده 472
- پنج - نَطْع (نَطَعْ، نِطْع، نِطَع) 472
- اشاره 473
- ٢. نوشیدنی ها 473
- اشاره 473
- الف) نوشیدنی های حلال 473
- یک - شیر 473
- دو - عسل 473
- سه - شیره 474
- اشاره 474
- یک - نَبیذ 474
- چهار - انواع عصیر و فشرده 474
- ب) نوشیدنی های حرام 474
- دو - بِتْع (بِتَع) 475
- چهار - مِرْز 475
- سه - فُقّاع 475
- پنج - نقیع 475
- ب) حَلواء 476
- ٣. میوه ها 476
- اشاره 476
- الف) جَوْزینَق 476
- 4. تنقلات 476
- د) سَویق 477
- ج) خَبیص 477
- ه) فالُوذَج (فالُوذ) 478
- و) لَوْزینَج 479
- فصل هشتم: نظام قضایی و انتظامی 480
- اشاره 480
- ب) عُرْوَه بن جُعد (ابی الجُعد) بارقی 481
- الف) ابو مَرّه کِنْدی 481
- الف) قاضیان کوفه تا سال 6١ ه. ق 481
- اشاره 481
- یک - اولین قاضی 481
- ١. قضا 481
- اشاره 481
- و) ابوموسی اشعری 482
- د) جَبْر بن قَشْعَمْ کِنْدی 482
- ه) عبدالله بن مسعود 482
- دو - شُرَیْح بن حارث (حَرَث یا عبدالله یا شراحیل یا هانی) کِندی 482
- ج) سَلْمان بن رَبیعه باهلی 482
- ب) آیین دادرسی 484
- چهار - عبدالملک بن عُمَیْر لَخْمی 484
- سه - مسروع بن اَجْدَع تمیمی 484
- اشاره 484
- آیین دادرسی مدنی 485
- ج) شرایط و صفات قاضی 486
- د) مجلس قضاوت 487
- ه) مجازات ها 489
- یک - قتل (کشتن) 489
- اشاره 489
- دو - شلاق (جَلد) 490
- دوم - محارب 491
- اشاره 491
- اول - سرقت 491
- سه - بریدن دست یا پا (قطع) 491
- چهار - زندان (حبس) 491
- اول - زندان ابد 492
- دوم - زندان غیر ابد 492
- پنج - تبعید (نفی بلد) 493
- ٢. شرطه 493
- اشاره 495
- الف) والی 495
- ٣. مقامات ادار ی شهر کوفه 495
- ب) رئیسان اسباع و ارباع 500
- ج) عرفا 504
- ه) سرپرست بیت المال 507
- د) مناکب 507
- و) سرپرست دیوان خراج 508
- ز) کاتبان و منشیان 509
- کتابنامه 512
ازاین رو قرآن خود را تحویل نداد و قرآن او به نام او باقی ماند. (1)او در سال 32ه. ق در مدینه از دنیا رفت. (2)
4. زَرّ بن حُبَیش: او از شاگردان ابن مسعود بود و از سبک او در تلاوت قرآن پیروی می کرد. عاصم قاری مشهور علاوه بر تلمّذ نزد ابوعبدالرحمان سلمی نزد زرّ نیز شاگردی می کرد. (3)
5. عمار یاسر، عبدالله بن بدیل، قیس بن سعد که قبلاً یادآور شدیم این سه تن، فرماندهان گروه های قاریان در جنگ صفین بودند. (4)
6. کمیل بن زیاد، 7. مالک اشتر، 8. حُرقوص بن هبیره، 9. شریح بن اوفی، 10. یزید بن مکفّف، 11. زید بن صوحان، 12. صعصعه بن صوحان، 13. جندب بن
عبدالله: این هشت نفر کسانی هستند که صاحب الاغانی از آنان به عنوان قاریانی نام می برد که در سال 33ه. ق به سعید بن عاص، والی کوفه از طرف عثمان، اعتراض کردند و به امر عثمان به شام تبعید شدند. (5)
14. مَجَمَّع بن جاریه: قبلاً یادآور شدیم که درباره او گفته اند که همه قرآن غیر از یک یا دو سوره آن را در زمان پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) جمع آوری کرد. (6)
15. عبدالله بن وَهَب راسِبی: او یکی از سران خوارج بود که در جنگ با حضرت علی (علیه السلام) به هلاکت رسید. حضرت (علیه السلام) پس از هلاکتش از او به عنوان قاری یاد کرد.
16. مُسَغَر بن فَدَکی تَمیمی، 17. زید بن حصین طایی سُنْبُسی: این دو قاری نیز از قاریان خوارج و رهبران آنان بودند. (7)
1- تاریخ التمدن الاسلامی، ج 3، ص 67.
2- البحث و الاستقراء، ص 39.
3- البحث و الاستقراء، ص 4؛ تلخیص التمهید، ص 329.
4- تاریخ الطبری، ج 4، ص 10.
5- الاغانی، ج 12، ص 167.
6- تاریخ الکوفه، ص 407.
7- تاریخ الطبری، ج 4، ص 24.