کوفه از پیدایش تا عاشورا صفحه 304

قلم های خود را تیز نمایید و سطرهای نوشته هایتان را نزدیک هم بنگارید و هرگاه به من نامه می نویسید، حرف های اضافی را حذف نمایید و مقاصد اصلی را بنویسید و از زیاده نویسی بپرهیزید؛ زیرا اموال مسلمانان تاب تحمل ضرر رساندن را ندارد. (1)

ب) وسایل نوشتن (ادوات کتابت)

اشاره

مردم عرب چه هنگام نزول قرآن و چه بعد از نزول قرآن برای نوشتن قرآن و نیز

علوم دیگر از وسایل و مواد مختلفی استفاده می کردند که به بعضی از آنها اشاره می شود:

یک - شاخه های پهن و محکم و بی برگ درخت خرما (عُسُب: جمع عسیب) : زیدبن ثابت یکی از کاتبان پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) و از کسانی که به فرمان عثمان قرآن را جمع آوری کرد، می گوید: «من قرآن را از شاخه بن های خرما (که پهن و بی برگ بود) جست وجو می کردم» .

دو - شاخه های خرما (جَرائد النَخْل) .

سه - سنگ سفید نازک (لِخاف) .

چهار - تکّه پوست یا کاغذ (رِقاع: جمع رُقْعه) : زید بن ثابت می گوید: «خدمت پیامبر (صلی الله علیه و آله) بودیم و قرآن را از قطعه های کاغذ (یا پوست) گرد می آوردیم» .

پنج - جهاز شتر (چوپ هایی که بر کوهان شتر می گذارند) (اَقْتاب) : این مورد نیز از زبان زید بن ثابت نقل شده است.

شش - تکه های چرم (قِطَع الاَدیم) : این ترکیب نیز در عبارت زید بن ثابت به کار رفته است.

هفت - پارچه ابریشمی (حریر) : پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) قبل از رحلت خطاب به حضرت علی (علیه السلام) فرمود: «ای علی، همانا قرآن پشت بستر من در میان صحیفه ها و حریر و کاغذهاست» .