کوفه از پیدایش تا عاشورا صفحه 305

هشت - برگ ها و ورق هایی که بر آن نوشته می شود (صُحُف جمع صحیفه) : این کلمه در روایت پیشین نیز آمده است.

نه - استخوان های صاف دنده، مخصوصاً استخوان های دنده شتر که درشت و پهن است (اَضْلاع: جمع ضلع) : این کلمه در عبارت زید بن ثابت نیز به کار رفته است.

ده - کاغذ (قِرْطاس) : کاغذ در آن زمان وجود داشته، اما به علت وارداتی بودن و قیمت گران آن کمتر مورد استفاده قرار می گرفته است. در سوره انعام آیه 7،

کلمه قرطاس و در آیه 91 جمع آن، یعنی قراطیس به کار رفته است.

یازده - پوست سفید رنگ (قضیم \قَضْم) : از این پوست که گاهی جزء وسایل زینتی زنان بود، در نوشتن نامه های مهم یا عهدنامه ها و پیمان نامه ها استفاده شد.

دوازده - استخوان شاخه ها (اَکْتاف: جمع کتف) : از استخوان های شانه گوسفند، گاو و شتر برای نوشتن استفاده می شد. حضرت علی (علیه السلام) می فرماید: «همانا قرآنم در شاخه ها و بُن خرما و استخوان شانه های شتران بود» .

سیزده - بیخ شاخه خرما که پس از بریدن بر درخت بماند (کَرانیف: جمع کرنافه) : کرانیف، اصل شاخه خرماست که درشت و پهن است و هرگاه خشک شود، مانند استخوان شانه شتر گردد. در روایتی چنین آمده است که هنگام رحلت پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) ، قرآن در بیخ شاخه نخل و شاخه بُن ها جای داشت.

چهارده - صفحه پهن از چوب یا هر چه بر آن نویسند (لَوْح) : در روایتی چنین آمده است که پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمود: «زید بن ثابت را بگویید بیاید لوح و دوات و کتف همراه بیاورد» .

پانزده - خامه تراشیده شده (قلم) .

شانزده - مرکب دان (دواه \دوات) . (1)