کوفه از پیدایش تا عاشورا صفحه 330

جنگ، هنگام اعلام نیاز حکومت بود و اگر کسی از فرمان حکومت در مورد رفتن به جنگ خودداری می کرد، به او «مُلْحَق» می گفتند و عطای او قطع می شد. (1)برای مثال، عبیدالله با تهدید مردم به قطع عطاء توانست لشکر بزرگی برای مقابله با امام حسین (علیه السلام) فراهم آورد. (2)

نکته قابل توجه اینکه هر سرباز وظیفه داشت مرکب، سلاح و غذای خود را در جنگ تأمین کند. (3)نکته دیگر اینکه در بعضی موارد شخصی که طبق قواعد عمومی عطاء، موظف به شرکت در جهاد بود، می توانست با استخدام فردی به جای خود و تأمین غذا، سلاح و مرکب او و نیز تعیین مزدی برای او، از خود رفع تکلیف نماید. طبق نقل برخی منابع، حضرت علی (علیه السلام) در مواردی چنین اجازه ای صادر فرمودند. (4)البته این عمل در مورد افراد عادی صورت می گرفت نه کسانی که دارای ویژگی هایی بودند و در جنگ، کارآیی فراوان داشتند.

ج) نظام جمع

منظور از نظام جمع، منظم ساختن صفوف سربازان برای آمادگی بیشتر جهت شروع جنگ یا ساندیدن فرمانده می باشد. در بعضی از روایات تاریخی چنین آمده است که پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) از صفوف جنگ جویان در جنگ بدر، «سان» می دید. هیمن طور نقل شده است که حضرت علی (علیه السلام) افراد را همانند درختان در جای خود می گمارد و پیامبر اکرم احیاناً به وسیله عصایش آنها را منظم می ساخت. (5)

برای روشن تر شدن کیفیت منظم ساختن صفوف در جنگ، باید با آرایش های مختلف جنگی آشنایی داشته باشیم، ازاین رو بحث بیشتر را در این باره به بحث آرایش های نظامی واگذار نموده و در اینجا تنها به ذکر

1- فتوح البلدان، صص 447 - 448.
2- حیاه الامام الحسین (علیه السلام) ، ج 2، ص 453.
3- فتوح البلدان، ص 447.
4- وسائل الشیعه، ج 11، ص 111.
5- نظم التعبیه عند العرب، ص 9.