کوفه از پیدایش تا عاشورا صفحه 347

جنگ های سه گانه حضرت علی (علیه السلام) و نیز وقایع کربلا که حصاری در میان نبود، کاربردی نداشت، اما در جنگ های شام با کشورهای دیگر در زمان مورد بحث، از آن استفاده می شد. (1)

*

دبابه

دبابه وسیله ای متحرک بود که روی چرخ های دایره ای شکل حرکت می کرد. روی چرخ ها چوب های ضخیم را به هم می بستند و روی آن را با پوست حیوانات یا نمدی که آن را برای جلوگیری از آتش گرفتن در سرکه خیسانده بودند، می پوشاندند. (شکل4) طریقه کاربرد آن بدین صورت بود که مردانی روی این وسیله سوار می شدند و سپس عده ای آن را به سمت دیوارهای دشمن حرکت می دادند و وقتی به کنار دیوار می رسیدند، آن را با چوب های محکمی سوراخ می کردند یا به وسیله نردبان های بلندی به بالای آن می رفتند. (2)

قدمت این وسیله از منجنیق بیشتر بود، ابتدا مصری ها، سپس آشوری ها، بعد رومی ها و پس از آن ایرانی ها از آن استفاده می کردند و سرانجام مسلمانان نیز فن ساختن آن را از ایرانی ها فرا گرفتند. گفته شده است که مسلمانان برای اولین بار در قلعه خیبر با به این وسیله برخورد نمودند. (3)سعد بن ابی وقاص از این وسیله نیز در فتح «بهر سیر» استفاده کرد. (4)

نوع خاصی از دبابه به نام «رأس الکبش» (شکل 4) بعدها مورد استفاده مسلمانان قرار گرفت و از آنجا که وسیله ای به شکل سر قوچ (کبش) در جلوی آن به کار رفته بود، به این نام موسوم شده بود. (5)

1- تنظیمات الجیش العربی، ص 148.
2- تنظیمات الجیش العربی، ص 148. ؛ تاریخ التمدن الاسلامی، ج 1، صص 143 و 144.
3- تاریخ التمدن الاسلامی، ج 1، ص 144.
4- تجارب الامم، ج 1، ص 216.
5- تاریخ التمدن الاسلامی، ج 1، ص 144؛ تنظیمات الجیش العربی، ص 151.