کوفه از پیدایش تا عاشورا صفحه 353

*

تِجْفاف

تجفاف، نوعی وسیله دفاعی بود که به منظور نگهداری و حفظ اسبان و شتران از تیر و نیزه دشمن به کار می رفت و به اصطلاح، نقش زره را در مورد اسب و شتر ایفاد می کرد. شیوه استفاده از آن، این گونه بود که مَرْکب را به وسیله مقداری پوست یا آهن می پوشانیدند و به این اسب ها اصطلاحاً «خیول مُجَفَّفَه» می گفتند و به اسب هایی که این نوع پوشش را نداشتند «خیول مُجَرَّدَه» ؛ «اسب های عریان» می گفتند. این اسب ها چون قدرت تحرّک کمتری داشتند، هنگام دفاع که احتیاج به سکون و عدم تحرک بیشتری بود، مورد استفاده قرار می گرفتند. به واحدی که از اسب سوارانی با این خصوصیات تشکیل می شد، واحد «مُجَفَّفَه» گفته می شد. (1)در لشکرکشی کوفیان مقابل امام حسین (علیه السلام) از این واحد، سخن به میان آمده است. (2)همچنین از شتر مجفّف در جریان جنگ جمل، در میان لشکر بصره یاد شده است. (3)

دوم - سلاح های دفاعی سنگین

بعضی از وسایل دفاعی سنگین در آن زمان عبارت بودند از: موانع طبیعی، مانند کوه ها، رودخانه ها، دریاها، باتلاق ها و جنگل ها که امکان برخورد مسلمانان با انواع آن در جنگ هایی که به منظور پیشبرد اسلام در سرزمین های ایران و روم انجام می دادند، وجود داشت. برخی دیگر، موانع مصنوعی، همانند خندق ها، قلعه ها و دیوار شهرها بود. عرب ها در زمان مورد بحث، در شهرهای خود قلعه و دیوار نمی ساختند؛ زیرا آنان در حال پیشرفت بودند و قلعه و دیوار آنها را در موضع دفاعی قرار می داد، چنان که در مورد شهرهایی، همانند بصره و کوفه که در زمان مورد بحث ساخته شده است، به دیوار و قلعه برخورد نمی نماییم. همچنین از آنجا که خندق در حالت دفاعی ساخته می شود، در زمان مورد بحث که نبردهای اسلامی

1- تنظیمات الجیش العربی، ص 127.
2- حیاه الامام الحسین، ج 3، ص 125.
3- الاخبار الطوال، ص 215.