کوفه از پیدایش تا عاشورا صفحه 363

شناسایی موقعیت قبایل مختلف، آگاهی از مقدار جدیت قبایل مختلف در جنگ و. . . را برای فرمانده لشکر فراهم می کرد. (1)

ل) واحدهای تشکیل دهنده سپاه

اشاره

سپاه اسلام، به خصوص در دوران خلفای راشدین و معاویه و نیز بعد از آن، که مسلمانان با سپاه های ایرانی و روم آشنا شدند، معمولاً از واحدهای زیر تشکیل می شد:

یک - پیاده نظام (رجّاله)

این واحد، قسمت اصلی سپاه را تشکیل می داد و وظیفه جنگ تن به تن با دشمن و شکستن سد سپاه دشمن را به عهده داشت. همچنین در کمینِ سواران دشمن نشستن و قطع کردن پای اسب هایشان یا فراری دادن اسبان دشمن از وظایف دیگر پیاده نظام بود. نگهبانی از مواضع سپاه نیز یکی دیگر از وظایف این واحد بود. معمولاً فرمانده پیاده نظام، سوار بر اسب بود تا بهتر بتواند بر افراد واحد خود نظارت داشته باشد. پیاده نظام سپاه اسلام در فتوحات جرأت و شجاعت فوق العاده ای از خود نشان می دادند، در حالی که در همین زمان پیاده نظام سپاه های روم و ایران دچار رعب و وحشت بودند و برای آنکه از صحنه نبرد نگریزند، دسته دسته آنها را با زنجیرهای آهنین، محکم به هم بسته بودند. (2)شبیه این روش در جنگ صفین هم اتفاق افتاد؛ زیرا سپاهیان شام قبل از پیش آمدن ماجرای حکمیت، وقتی با شجاعت فراوان سپاه عراق روبه رو شدند، عده ای از پیاده نظام سپاه شام را با عمامه ها به هم بسته بودند که تعداد صف های با عمامه به هم بسته شده، پنج صف بود. (3)

1- ر. ک: مجله المؤرخ العربی، «اللواء و الرایه فی التاریخ العربی الاسلامی» ، محمد جاسم حماری مشهدانی، ش 39، صص 121 - 127.
2- تنظیمات الجیش العربی، صص 121 و 122.
3- تاریخ الطبری، ج 4، ص 7.