کوفه از پیدایش تا عاشورا صفحه 374

ششم - عریف

معمولاً ده سرباز را زیر نظر خود داشت.

البته در بعضی مواقع وضعیت لشکر به گونه ای بود که درجات را نیز تغییر می داد. برای مثال، در فتوحاتی که به وسیله سعد بن ابی وقاص صورت می گرفت، از آنجا که او تمام لشکر خود را بر حسب قبایل به ده قسمت با عنوان «اَعشار» تقسیم کرده بود، رتبه ای به نام فرماندهان اَعشار (امراء الاعشار) در لشکر او تشکیل شده بود که هر کدام یک قسمت از ده قسمت را عهده دار بودند و از آنجا که در هر «عُشْر» قبایل مختلفی وجود داشت، درجه بعدی «اصحاب الرایات» ؛ «پرچمداران» بودند که فرماندهی قبیله های مختلف درون عُشر را بر عهده داشتند. (1)

نظام اعشار بعدها به نظام اَسباع تبدیل شد؛ یعنی همه قبایل کوفه به هفت قسمت تقسیم شدند، لذا در جنگ های بعدی و همچنین جنگ های حضرت علی (علیه السلام) از فرماندهان اَسباع، سخن به میان آمده است. این نظام در زمان زیاد بن ابیه به نظام اَرباع تبدیل شد؛ یعنی همه شهرنشینان کوفه به چهار قسمت تقسیم شدند، ازاین رو در زمان زیاد و همچنین در جریان کربلا از فرماندهان اَرباع سخن به میان آمده است که تفصیل این نظامات در فصل هشتم خواهد آمد.

دو - درجات نظامی ایرانیان

معمولاً ساختار سپاه ایران عبارت بود از: طبقه اول که فرماندهان بزرگ سپاه آن را تشکیل می دادند و به رئیس آنان «میر میران» گفته می شد. چهار فرمانده بزرگ تحت فرمان میر میران انجام وظیفه می کردند که به هر کدام «سِپَهْبُد» (اِصْبَهْبُذ) می گفتند. هر سپهبد، رهبری چهار «مَرْزْبان» را به عهده داشت و تحت فرمان هر مرزبان چهار «سالار» انجام وظیفه می کردند. همچنین هر سالار تعداد فراوانی از افراد سواره نظام و پیاده نظام را رهبری می کرد. (شکل 5)