کوفه از پیدایش تا عاشورا صفحه 381

گفتنی است آرایش های دیگری نیز در تاریخ مضبوط است که کاربرد آن در زمان مورد بحث معلوم نیست. (شکل9)

چهار - نظام کرادیس

کرادیس جمع کُردُوس است که از کلمه یونانی koortis اشتقاق یافته و می توان آن را معادل گردان فارسی و کُتلَه عربی دانست. در این نوع آرایش که عرب ها آن را از رومیان فرا گرفتند، کل سپاه به گردان های متعدد تقسیم می شد و هر گردان گنجایش هزار نفر را با فرمانده ای جداگانه داشت. به فرمانده گردان «امیر الکُردوس» می گفتند و بین گردان ها فاصله های مناسبی ایجاد می کردند. هر گردان خود به ده قسمت کوچک تر تقسیم می شد که فرماندهی هر کدام از این ده واحد را شخصی با عنوان «قائد» به عهده داشت. همچنین هر قائد، ده عریف (دسته های ده نفری) را رهبری می کرد. این نوع آرایش جنگی در اسلام برای اولین بار از سوی خالد بن ولید در جنگ هایش با رومیان اجرا شد. خالد در این جنگ ها سپاه چهل هزار نفری خود را در قالب چهل کردوس نظم داده بود. پس از آن در جنگ های مختلف، از این نوع آرایش نظامی استفاده شد تا آنکه در سال 128ه. ق رسماً نظام صف ملغی و نظام کرادیس جایگزین آن شد. برخی از علل روی آوردن سپاهیان اسلام از صف به این نوع نظام، عبارت است از:

یک - در این نوع نظام از آنجا که افراد در واحدهای کوچک تری قرار می گرفتند، بهتر می توانستند یکدیگر را بشناسند؛

دو - نظم دادن به سپاه و کنترل آن در این نوع نظام بهتر انجام می گرفت؛

سه - ارتباط میان واحدهای مختلف با یکدیگر و با فرماندهی کل آسان تر بود؛

چهار - این نظام، به خصوص در جنگ های اسلام و روم، به سبب مشابهت با نظام دشمن کارآمدتر بود.