کوفه از پیدایش تا عاشورا صفحه 382

در بعضی از مواقع این نظام با نظام خمیس آمیخته می شد؛ بدین ترتیب که پنج قسمت لشکر هر یک از چند گردان با عنوان کردوس تشکیل می شد که در این هنگام هر جناح، خود فرماندهی جداگانه داشت که رتبه آن از «امیر الکردوس» بالاتر بود و با عنوان «امیر التعبیه» از او یاد می شد. (1)

گفته می شود عمر بن سعد در جریان جنگ کربلا از این نوع آرایش استفاده کرد، در حالی که امام حسین (علیه السلام) آرایش جنگی خود را به علت کمی نفرات، از نوع صفّ انتخاب نمود. از آنجا که معمولاً این نوع نظام در جنگ های سنگین مورد استفاده قرار می گرفت، انتخاب آن را از سوی عمر بن سعد در حادثه کربلا می توان نشانه رعب و هراس لشکر کوفه دانست. (2)

ع) جاسوسی

جاسوسی یکی از امور مهم زمان مورد بحث، چه در هنگام جنگ، چه برای اداره مملکت و چه برای اطلاع از اخبار دشمن در زمان صلح بود. سابقه این امر در اسلام به جنگ بدر برمی گشت که پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) برای اطلاع از وضعیت دشمن، قبل از جنگ دو جاسوس به سمت آنها فرستاد. (3)در جنگ احد نیز از جاسوسان دشمن در میان مسلمانان سخن به میان آمده است. (4)در جنگ های فتوحات، عمر به سعد بن ابی وقاص دستور می دهد که جاسوسانی برای خبرگیری از دشمن به سمت آنها بفرستد. (5)

حضرت علی (علیه السلام) هنگام حکومت خود اهمیت فراوانی به این امر داد و جاسوسانی در سرتاسر مملکت برای خبرگیری از اوضاع مملکت تعیین کرد،

1- تاریخ التمدن الاسلامی، ج 1، ص 197؛ تنظیمات الجیش العربی، صص 168و 169؛ نظم التعبئه عند العرب، صص 10 و 11؛ بطل العلقمی، ج 3، ص 106.
2- بطل العلقمی، ج 3، ص 107.
3- بحارالانوار ج 19، صص 246 و 328.
4- بحارالانوار، ج 20، ص 125.
5- تنظیمات الجیش العربی، ص 136.