کوفه از پیدایش تا عاشورا صفحه 383

چنان که در موردی از اطلاعات رسیده از جاسوس خود در مغرب یاد می کند. (1)علاوه بر آن به فرماندهان خود همانند مالک اشتر دستور می داد که جاسوسانی از افراد راست گو و با وفا انتخاب کنند تا خبرهای نقاط مختلف تحت حکومتش را به او برسانند و او را از خیانت زیر دستانش آگاه نمایند. (2)همچنین هنگامی که عده ای از خوارج فرار نموده و در سرتاسر مملکت پراکنده شدند، آن حضرت طی نامه ای از تمام فرمانداران خود خواست تا به وسیله جاسوسان، اخبار آنها را به دست آورند. (3)متقابلاً دشمنان آن حضرت مانند معاویه نیز جاسوسانی به میان سپاه حضرت علی (علیه السلام) می فرستادند. (4)در سال 60ه. ق نیز عبیدالله بن زیاد به وسیله جاسوسان خود توانست نهضت مسلم بن عقیل را به شکست بکشاند. (5)

جاسوسان می بایست شرایط زیر را داشته باشند:

یک - مورد اطمینان و راست گو باشند، چنان که حضرت علی (علیه السلام) نیز به آن اشاره فرمود؛

دو - باوفا و متعهد باشند تا مبادا به دشمن بپیوندند، چنان که حضرت علی (علیه السلام) به این شرایط نیز اشاره فرمود؛

سه - راز نگهدار باشند تا مبادا اسرار را برای غیر اهلش بازگو کنند؛

چهار - از منطقه محل مأموریت خود شناخت کافی داشته باشند و نیز زبان آنها را به خوبی بدانند؛

پنج - هنگام شکنجه پایدار بمانند و اسرار را فاش نسازند. (6)

1- نهج البلاغه، نامه 33.
2- نهج البلاغه، نامه 53.
3- بحارالانوار، ج 33، ص 407.
4- بحارالانوار، ج 58، ص 231.
5- بحارالانوار، ج 44، ص 359.
6- تنظیمات الجیش العربی، ص 138.