کوفه از پیدایش تا عاشورا صفحه 386

داستان های مربوط به زندگی حضرت فاطمه (علیها السلام) چنین بر می آید که در آن زمان، آسیاب های دستی کوچک در خانه ها برای آرد نمودن گندم وجود داشته است. (1)در بعضی از موارد، نخاله های گندم غربال نمی شد و بر نانی که از این آرد به عمل می آمد «اَلخُبْزُ السَّمراء» می گفتند. (2)چنان که اشاره شد، معمولاً نان از دو غله گندم و جو به عمل می آمد. (3)غالباً نان به شکل دایره ای و گرد تهیه می شد و به نان دایره ای شکل، «قرص» و «رغیف» می گفتند. (4)در حدیثی از پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) چنین وارد شده است که گرده نان (رغیف ها) را کوچک بگیرید تا برکت آن زیادتر شود. (5)

محل پختن نان «تَنُّور» بود که در روایات تاریخی فراوانی وجود آن در زمان مورد بحث و حتی قبل از آن اثبات شده است. (6)به عصا یا تکه چوبی که به وسیله آن آتش تنور را به هم می زدند «مِفْأدْ» و «مُحِرْاک» می گفتند. (7)

در بعضی از روایات از حکم پاره کردن نان به وسیله چاقو سخن به میان آمده است که بر ماندن نان و سفت شدن آن دلالت می نماید. (8)

حضرت علی (علیه السلام) در یکی از عبارت های خود از «خَبّاز» ؛ «نانوا» و محل نان پختن او «مَخْبَز» سخن می گوید 9که بر وجود شغلی در آن زمان با این عنوان دلالت می نماید؛ یعنی می توان استفاده کرد که همه مردم نان خود را در خانه نمی پختند یا دست کم بعضی از مواقع برای خریدن نان تازه به «خَبّاز» مراجعه می کردند.

1- ترجمه الامام علی (علیه السلام) ، ج 43، ص 151.
2- ترجمه الامام علی (علیه السلام)، ج 4، ص 326.
3- ترجمه الامام علی (علیه السلام)، ج 35، ص 239.
4- ترجمه الامام علی (علیه السلام)، ج 37، ص 102؛ ج 22، ص 398.
5- ترجمه الامام علی (علیه السلام)، ج 66، ص 272.
6- ترجمه الامام علی (علیه السلام)، ج 18، ص 36؛ ج 20، صص 221 و 213؛ ج 40، ص 312؛ ج 41، ص 52.
7- البیان و التبیین، ج 3، ص 46.
8- بحارالانوار، ج 66، ص 271.