کوفه از پیدایش تا عاشورا صفحه 415

نَرْد یکی دیگر از بازی ها و سرگرمی های این دوره بود که اختراع آن را به بوذرجمهر یا اردشیر بابکان نسبت می دهند. در کتاب های لغت در باره تعریف نرد چنین آمده است:

نوعی بازی که به وسیله دو طاس (کعبتین) و سی مهره (پانزده مهره سفید و پانزده مهره سیاه) روی تخته (تخته نَرد) یا صفحه ای مقوایی انجام می شود؛ بدین طریق که هر یک از طرفین بازی، مهره های خود را که پانزده عدد است، (یک طرف سیاه و طرف دیگر سفید) روی تخته می چینند و سپس به نوبت، طاس ها را می اندازند و مجموع خانه های دو طاس را مأخذ قرار می دهند و طبق همان شماره، مهره های خویش را به راست یا چپ (طبق چیدن مهره ها) حرکت می دهند. این کار آن قدر ادامه می یابد تا همه مهره ها در شش خانه متصل آخری جمع شود. پس از آن، مهره ها را طبق شماره خال های طاس از تخته نَرد خارج می کنند. هرکدام از طرفین که تمام مهره های خود را زودتر خارج کند، برنده یک دست شناخته می شود و اگر همه مهره های یک حریف خارج شود و حریف حتی یک مهره هم خارج نکرده باشد، دو دست به نفع برنده حساب می شود. معمولاً دور بازی پنج دست است. (1)

سرگرمی و بازی دیگر، اربعه عشر بود. این لغت به معنای چهارده می باشد و در فارسی به آن «سه در» و «سه پر» می گویند که در عربی به «سِدَّر» تبدیل شده است. (2)به نظر می رسد با توصیفاتی که از آن شده، همان بازی «بیست و چهار خط» معروف در فارسی است که آن را روی زمین یا تخته ای مانند شکل زیر می کشیدند:

><نمایش تصویر

1- فرهنگ فارسی معین، ج 4، ص 4700.
2- بحارالانوار، ج 76، ص 8؛ ج 73، ص 231.