- دیباچه 1
- تشکر 3
- مقدمه 5
- گذر ی بر منابع 7
- مرور ی بر مطالعات جدید 9
- اشاره 14
- فصل اول: جغرافیا ی طبیعی کوفه 14
- ١. مفهوم شناسی 15
- الف) دلیل نامگذار ی کوفه 15
- پنج - کوفه الخُلد: 17
- یک - کوفان: 17
- دو - سورستان: 17
- چهار - کوفه الجُند: 17
- سه -خَدّ العَذْراء: 17
- اشاره 17
- ب) نام ها ی کوفه 17
- هفت- دارالهجره. 18
- ج) تاریخچه اجمالی کوفه 18
- شش- منزل جهاد. 18
- ٢. تأسیس شهر کوفه 20
- الف) طول و عرض جغرافیایی و ارتفاع 21
- اشاره 21
- ٣. مباحث جغرافیایی 21
- ب) مساحت 21
- ج) حدود و ثغور 22
- د) زمین 23
- ه) آب و هوا 25
- و) جمعیت 26
- اشاره 30
- اول - اُقحُوان: 30
- چهارم - شقائق: 30
- سوم - خزامی: 30
- یک - گیاهان قبل از بنیان گذار ی کوفه 30
- ز) گیاهان و درختان کوفه 30
- دوم - حلفاء: 30
- پنجم - شیح: 31
- دو - درختان و گیاهان بعد از شهرشدن کوفه 31
- اشاره 31
- ششم - قِیْصوم: 31
- اول - درختان 31
- هفتم - نَصی: نوعی گیاه ساقه دراز سفید است که در چراگاه، بسیار از آن استفاده می شد. هرگاه ساقه این گیاه، ضخیم و خشک می شد، به آن «حَلی» می گفتند. 31
- دوم - گیاهان 34
- 4. حیوانات 38
- الف) حیوانات خشکی 38
- اشاره 38
- اشاره 38
- اول - شتر و انواع آن 39
- دوم - گاو 39
- یک - حیوانات اهلی 39
- اشاره 39
- سوم - اسب 39
- ششم - گوسفند 41
- پنجم - قاطر 41
- چهارم - الاغ 41
- دهم - گربه 42
- نهم - مرغابی (اردک) 42
- هفتم - کبوتر 42
- هشتم - مرغ 42
- دو - حیوانات غیراهلی 43
- دوازدهم - خوک 43
- یازدهم - سگ 43
- اول - موش 43
- دوم - کلاغ (غُراب) 43
- ب) حیوانات آبی 44
- چهارم - شترمرغ (ظَلیم \شترمرغ نر) 44
- دو - مارماهی 44
- یک - ماهی بَنانی (سَمَک بَنانی) 44
- اشاره 44
- ششم - سوسمار (ضبّ) 44
- پنجم - آهو (ظبی) 44
- سوم - روباه ( ثعلب) 44
- اشاره 45
- 5. نهرها ی کوفه 45
- سه - زِمّیر 45
- الف) نهر عَلْقَمَه (نهر عَلْقَمی) 47
- ج) نهر نیل 47
- ب) نهر سُورا 47
- ط) نهر قَوْرا 48
- و) نهر سَیلحین (سیلحون) 48
- ه) نهر سَدیر 48
- ز) نهر صَراه 48
- ح) نهر صَرصَر 48
- د) نهر تاجیه 48
- ک) نهر خُرشیذ 49
- ی) نهر کوثی 49
- ن) نهر شیلی 49
- ل) نهر بَلْخ 49
- م) نهر بُوَیب 49
- الف) ساتیدَما 50
- اشاره 50
- 6. کوه های کوفه 50
- ب) کوفان 50
- ٧. چاه ها ی کوفه 51
- ب) چاه جُعد (بئر جعد) 51
- الف) چاه حضرت علی (علیه السلام) (بئر علی) 51
- اشاره 51
- ج) چاه قصر دارالاماره 52
- اشاره 52
- ٩. توابع شهر کوفه و روستاها ی آن 52
- د) چاه مُبارک 52
- ٨. چشمه ها ی کوفه 52
- دو - اَقساس مالک 53
- یک - إسْتینیاء 53
- سه - اُکَیْراح 54
- شش - بَدیق 54
- چهار - بانِقْیا 54
- پنج - بداه 54
- نه - بَقیقا 55
- یازده - جُبّه 55
- هشت - بَرَدان 55
- ده - تَلّبَوَنّا 55
- هفت - بَرْثَه 55
- سیزده - جَرَعه 55
- دوازده - جُرْزَه 55
- پانزده - حَروراء 56
- شانزده - جَصّاصه 56
- چهارده - جِسْر 56
- هفده - حیره 56
- هجده - خانِقَیْن 57
- بیست و دو - خَفیّه 58
- بیست و چهار - خَوَرْنَق 58
- بیست و سه - خَنْدَق سابور (خندق شاپور) 58
- بیست - خُصوص 58
- نوزده - خَرّاره 58
- بیست و یک - خَفّان 58
- بیست و هفت - زُرارَه 59
- بیست و شش - دُوما (دُرمَه) 59
- بیست و پنج - دُوران 59
- سی و دو - سَوادیّه 60
- بیست و نه - زَیْدان 60
- سی و یک - سَنینِیا 60
- بیست و هشت - زَُوْرَه 60
- سی - سَکِن 60
- سی و چهار - سَیْلَحون (سَیْلَحین) 61
- سی و سه - سِیْب 61
- سی و هفت - صَریفین 61
- سی و پنج - شانیا 61
- سی و شش - شیلی 61
- سی و هشت - صِنّین 61
- سی و نه - طِیَزناباذ (ضَیزَناباذ) 62
- چهل و یک - عَین جَمَل 62
- چهل - عَقْر (عقر بابل) 62
- چهل و پنج - غَرِیّان 63
- چهل و سه - عین ظَبْی 63
- چهل و چهار - غاضِریَّه 63
- چهل و دو - عین صَید 63
- چهل و شش - غَطَط 64
- چهل و هفت - قادسیه 64
- چهل و هشت - قَرْیَه اَبی صَلابَه 65
- چهل و نه - قریه ذی الکفل 65
- پنجاه - قَسّین 65
- پنجاه و یک - قصرالعَدَسیّین 65
- پنجاه و دو - قُطْقُطانه 65
- پنجاه و پنج - لِسان 66
- پنجاه و چهار - کُوَیفه عمرو (کویفه ابن عُمَر) 66
- پنجاه و شش - لَعْلَع 66
- پنجاه و سه - قَوْرا 66
- پنجاه و نه - نَجَف 67
- پنجاه و هشت - مِلْطاط 67
- شصت - نُخَیْلَه 67
- پنجاه و هفت - مَلَح 67
- شصت و سه - وادِی السِّباع 68
- ١٠. باغ ها ی کوفه 68
- شصت و یک - نَشاسْتَج 68
- شصت و دو - نُعْماباذ 68
- ١٢. دیرها ی کوفه (دیارات کوفه) 70
- ١١. دروازه ها ی کوفه 70
- اشاره 70
- ب) دیر اَعْوَر 73
- الف) دیارات الأساقف 73
- ج) دیر الجَماجِم 73
- ه) دیر حِنَّه 74
- د) دیر حُرْمه 74
- ز) دیر سِرجِس (سرجیس) 75
- ط) دیر السَّوا 75
- و) دیر زُراره 75
- ح) دیر سلسله 75
- م) دیر مَرْعَبْدا 76
- ن) دیر هند الصغری 76
- ی) دیر الشّاء 76
- ک) دیر قُرَّه 76
- ل) دیر کعب 76
- س) دیر هند الکبری 77
- فصل دوم: شهرساز ی و معمار ی کوفه 78
- اشاره 78
- مقدمه 79
- یک - شکل ظاهر ی، تعداد اتاق ها و وضعیت داخلی خانه ها 80
- الف) سبک و سیاق خانه ساز ی 80
- ١. خانه ها 80
- ب) مصالح ساختمانی 87
- دو - نورگیرها 87
- اشاره 90
- یک - خانه ها ی واقع در مرکز شهر 90
- اول - خانه حضرت علی (علیه السلام) 90
- ج) خانه ها ی افراد مشهور و معروف 90
- اشاره 90
- چهارم - خانه ولید بن عُقْبه 92
- سوم - خانه عبدالله بن مسعود 92
- پنجم - خانه عُماره بن عُقْبَه 92
- دوم - خانه جُعْدَه بن هبیره مخزومی 92
- ششم - خانه ابوموسی اشعری 93
- هشتم و نهم - خانه سلمان بن ربیعه باهلی و مُسَیّب بن نَجْبَه فَزاریّ 93
- هفتم - خانه حُذَیفه بن یَمان 93
- دهم - خانه عمرو بن حُرَیث 93
- چهاردهم - خانه ابن حکیم 94
- دوازدهم - خانه خالد بن عرفطه 94
- یازدهم - خانه طَلْحه بن عبیدالله 94
- سیزدهم - خانه سَعد بن قیس 94
- اول - خانه خَبّاب بن اَرَت 95
- دوم - خانه زید بن ارْقَم انصاری 95
- سوم - خانه جَریر بن عبدالله بجلی 95
- دو - خانه ها ی واقع در محله ها ی شهر 95
- پانزدهم - خانه مختار بن ابی عُبَیده ثَقَفی 95
- چهارم - خانه عدی بن حاتم طائی 95
- پنجم - خانه خُنَیْس بن سَعد 96
- ششم - خانه هانی بن عُرْوه 96
- هشتم - خانه قُرظَه بن کَعْب انصاری 96
- هفتم - خانه اَشْعث بن قیس 96
- ب) وضعیت ظاهر ی دکان ها 97
- ٢. بازارها 97
- الف) موقعیت بازارها 97
- اشاره 98
- ج) بازارها ی تخصصی 98
- دو - بازار خرمافروشان (سوق التّمارین) 99
- یک - بازار شترفروشان (سوق الابِلْ) 99
- چهار - بازار کرباس فروشان 100
- سه - بازار ماهی فروشان 100
- شش - بازار اسب فروشان (سوق البَراذین) 100
- پنج - بازار کفش فروشان (سوق الحَذّائین) 100
- نه - بازار روغن فروشان (سوق الزیّاتین) 101
- هفت - بازار صیرفی ها (رَحْبَهُ الصیارف) 101
- هشت - بازار شمشیرفروشان (صَیاقله) 101
- ده - بازار صابون سازان (اصحاب الصابون) 102
- یازده - بازار گوسفند (سَوْق الغَنَم) 102
- سیزده - بازار خرید و فروش مرغ 102
- دوازده - بازار گربه فروشان 102
- نوزده - بازار سرکه فروش ها (سوق الخلاّلین) 103
- پانزده - بازار رفوگرها (سوق الرفّاثین) 103
- چهارده - بازار زین سازان یا زین فروشان (سوق السَرّاجین) 103
- شانزده - بازار انواع گستردنی ها مانند فرش، گلیم و. . . (اصحاب الأنماط) 103
- هیجده - بازار سویق فروشان (قاووت فروشان) (سوق السوّاقین) 103
- هفده - بازار خَزّفروشان (اصحاب الخزّ) 103
- بیست و پنج - بازار صحّاف ها ( سوق الورّاقین) 104
- د) نظارت بر بازار 104
- بیست و یک - بازار عطرفروشان (سوق الحَنّاطین) 104
- بیست و شش - بازار گازران یا رخت شویان (سوق القَصّارین) 104
- بیست - بازار زرگرها (سوق الصاغه) 104
- بیست و دو- بازار آهنگران (سوق الحدّادین) 104
- بیست و سه - بازار گل فروشان (باعَه الأزْهار) 104
- بیست و چهار - بازار خیاطها (سوق الخیاطین) 104
- اشاره 107
- ٣. مساجدکوفه 107
- اشاره 108
- الف) مسجد جامع کوفه (تصویرهای شماره 5 - ١) 108
- یک- مسجد جامع کوفه در گذر تاریخ 108
- اول - مسجد جامع کوفه قبل از اسلام 108
- دوم- مسجد در زمان سعد بن ابی وقاص 109
- سوم - مسجد در زمان زیاد بن ابیه 113
- دوم - باب الفیل 115
- اول - باب السُدَّه 115
- دو - درها ی مسجد جامع 115
- اشاره 115
- سوم- باب الکنده 116
- چهارم- باب الأنماط 117
- سه - ستون ها ی مسجد جامع 117
- دوم - بیت الطشت 118
- اشاره 118
- چهار - مکان ها ی تاریخی در مسجد جامع 118
- اول - دکّه القضاء 118
- سوم - سفینه نوح 119
- چهارم - تَنُّور 119
- پنجم - محراب حضرت علی (علیه السلام) 119
- پنج - دستشویی و وضوخانه مسجد جامع کوفه 120
- شش - فاصله مسجد تا دارالاماره 120
- هفت - مسجد جامع کوفه از منظر باستان شناسی 121
- ب) دیگر مساجد 123
- اشاره 123
- یک - مساجد مبارکه 124
- اول - مسجد سَهْلَه 124
- اشاره 124
- دوم- مسجد بنی کاهل 125
- پنجم - مسجد غَنّی 126
- سوم - مسجد صَعْصَعَه بن صوحان 126
- چهارم - مسجد زید بن صوحان 126
- ششم - مسجد حَنّانه 127
- هشتم - مسجد الحمراء 127
- هفتم - مسجد جُعْفی 127
- اشاره 128
- دو - مساجد ملعونه 128
- اول - مسجد اَشعث 129
- چهارم - مسجد شَبَث 129
- دوم - مسجد جَریر 129
- پنجم - مسجد تَیم (مسجد بنوتَیِم) 129
- سوم - مسجد سَمّاک 129
- ششم - مسجد ثَقیف 130
- هفتم - مسجدی در الحمراء 130
- اول - مسجد جُهَیْنَه (مسجد بنودُهمان) 130
- سه - مساجد دیگر 130
- اشاره 130
- دوم - مسجد بنی مَخْزوم 131
- چهارم - مسجد بنی جَذیمه 131
- پنجم - مسجد بنی عَنْزَه (مسجد بنوعناز یا مسجد بنی عنز) 131
- سوم - مسجد بنی عبدالله بن دارِم 131
- ششم - مسجد سَکون (مسجد بنی سکون) 132
- نهم - مسجد بنی سُنْبُس (مسجد عدی بن حاتَم) 132
- هفتم - مسجد قُصّاص 132
- هشتم - مسجد عبدالقیس 132
- دهم - مسجد بنی مُقاصف 133
- دوازدهم - مسجد اَنْصار 133
- یازدهم - مسجد بنی بَهْدَلَه 133
- سیزدهم - مسجد اَحْمَس (مسجد مُزَیْنه) 133
- نوزدهم - مسجد نَخَعْ 134
- چهاردهم - مسجد بنی اَوْد 134
- هفدهم - مسجد بنی هِلال 134
- بیستم - مسجد بنی مُرّا 134
- پانزدهم - مسجد بنی البَدّاء 134
- هجدهم - مسجد بنی الشیطان 134
- شانزدهم - مسجد بنی ذُهَل 134
- اشاره 135
- یک - قصر در زمان سعد 135
- اشاره 135
- الف) دارالاماره از دیدگاه منابع تاریخی 135
- 4. قصر دارالاماره 135
- دو - قصر در زمان زیاد 137
- ب) دارالاماره از منظر حفاری های باستان شناسی 138
- اشاره 138
- دو - شکل هندسی قصر و مساحت آن 139
- یک - موقعیت قصر 139
- چهار - برج های قصر 140
- سه - دیوارهای قصر 140
- پنج - درهای ورودی قصر (مداخل) 141
- شش - اطاق ها، ایوان ها، رواق ها، سالن ها و آشپزخانه های داخل قصر 141
- هفت - حمام و مخزن و فاضلاب 145
- هشت - طِمار 146
- نه - مصالح ساختمانی دارالإماره 147
- 5. زندان کوفه 148
- 6. میدان اصلی شهر 149
- اشاره 149
- الف) مرکز شهر (صحن) 150
- ب) رحبه (رحبه علیّ و رحبه الصَیارف) 151
- ج) آریّ 152
- اشاره 153
- الف) خیابان ها 153
- ٧. معابر (خیابان ها، چهارسوها و کوچه ها) 153
- اندازه خیابان ها 155
- سکّه دار الرومیین 156
- سکّه لحّام جریر 156
- سکّه عُمَیْرَه 157
- سکّه شَبَث 157
- سکّه الثَوْریین (سکّه الثَوْر) 157
- سکّه بنی جذیمه 157
- سکّه علاء بن مِحْرز 157
- سکّه الموالی 157
- ب) چهارسوها 158
- دو - چهارسوی بَجیله 158
- اشاره 158
- یک - چهارسوی خُنَیْس 158
- سکّه البَرید 158
- سه - چهارسوی هَمْدان 159
- چهار - چهارسوی کِنْده 159
- ج) کوچه ها 159
- ٩. حمام ها 160
- ٨. کاروان سراها و مهمان خانه ها 160
- اشاره 160
- ج) حمام مَهْبَذان 163
- الف) حمام اَعْیَن 163
- ب) حمام عمر بن سعد 163
- د/ ه) حمام عمرو بن حریث و حمام قطان (قَطَن) بن عبدالله 163
- ١٠. مکان های عمومی 164
- اشاره 164
- الف) جبّانات و گورستان ها 164
- و) حمام ابن بَرْدَه 164
- اشاره 164
- یک - جبّانه های یمنی ها (قحطانی ها) 165
- اشاره 165
- سوم - جبّانه بِشْر 166
- چهارم - جبّانه مراد 166
- پنجم - جبّانه مِخْنَف (جبّانه اَزْد) 166
- دوم - جبّانه کِنْده 166
- اول - جبّانه سبیع (جبانه الحشاشین) 166
- ششم - جبّانه الصائدیین 167
- اول - جبّانه (ثُوَیَّه) 167
- دو - جبّانه های عدنانی ها 167
- اشاره 167
- دوم - جبّانه عَرْزَم 168
- سوم - جبّانه سالم (جبّانه بنی سلول) 168
- چهار - قبر رُشَید هَجری 169
- اشاره 169
- سه - آرامگاه مختار بن عبید ثقفی 169
- چهارم - جبّانه اتبر 169
- یک - آرامگاه مسلم بن عقیل٧ 169
- سه - آرامگاه های خارج از جبانات 169
- دو - آرامگاه هانی بن عروه 169
- شش - قبر میثم تمّار 170
- اشاره 170
- پنج - قبر عبدالله بن عفیف اَزْدی 170
- ب) صحراها 170
- سه - صحرای بنی یَشْکُر 171
- چهار - صحرای بَرْدَخْت 171
- یک - صحرای اُثَیر (بنی اُثَیر) 171
- دو - صحرای بنی عامر 171
- پنج - صحرای بنی قَرار 171
- ج) کُناسَه 172
- هفت - صحرای سالم 172
- هشت - صحرای عَبْدالقِیْس 172
- شش - صحرای شَبَث 172
- د) سَبْخَه 173
- ه) دارالرزق 174
- و) جسر کوفه (پُل کوفه) 174
- ح) عاقول (شاهجان) 175
- ز) سیل بند کوفه (مُسَنّاه جابر) 175
- فصل سوم: مردم شناسی و روان شناسی مردم 176
- اشاره 176
- کوفه 176
- ١. خلقیات روحی و روانی 177
- اشاره 177
- الف) ویژگی های مثبت کوفیان 178
- یک - شجاعت 178
- دو - ایمان و حمیت دینی 179
- سه - علم 180
- یک - دنیاطلبی 181
- ب) ویژگی ها و صفت های منفی کوفیان 181
- اشاره 181
- دو - نظام ناپذیری 183
- چهار - تابع احساسات بودن 185
- سه - اجتهادات نابجا 185
- پنج - غَدَر و فریب کاری 186
- ٢. مناسبات انسانی 188
- اشاره 188
- شش - بخل 188
- هفت - خیانت گری 188
- الف) سلام کردن 189
- د) خداحافظی کردن 190
- ج) معانقه 190
- ب) مصافحه 190
- ه) ایستادن برای احترام 190
- ز) مناسبات دیگر 191
- اشاره 191
- و) عطسه نمودن 191
- ٣. دسته بندی طبقات مختلف اجتماعی 191
- الف) دسته بندی قبیله ای 192
- ب) دسته بندی نژادی 193
- ج) دسته بندی دینی 195
- د) دسته بندی سیاسی - مذهبی مسلمانان 196
- ه) دسته بندی طبقاتی 198
- اشاره 204
- فصل چهارم: وضعیت اقتصادی کوفه 204
- یک - کیفیت سکه زدن 205
- الف) نوع پول رایج 205
- ١. چگونگی داد و ستد و معاملات 205
- اشاره 205
- دو - سکه در صدر اسلام 206
- سه - انواع سکه ها و وزن آنها 208
- اشاره 208
- اول - درهم های بَغْلی 209
- دوم - درهم های طبری 209
- سوم - درهم های جَوارقی 209
- چهار - سکه های غیرخالص 210
- ب) چک، سفته و حواله 212
- الف) فضیلت تجارت 213
- ب) آداب تجارت 213
- ٢. تجارت 213
- ج) اجمالی از تاریخ تجارت در کوفه 216
- د) کاروان های تجاری 218
- یک - مسیر شرق کوفه 219
- ه) مسیرهای تجاری 219
- دو - مسیر جنوب کوفه 219
- ٣. دام داری 219
- سه - مسیر غرب کوفه 219
- اشاره 219
- الف) صناعات 220
- 4. مشاغل 220
- اشاره 220
- اشاره 220
- یک - بنایی و معماری 220
- دو - خشت زنی و قالب ریزی آجر 221
- چهار - کاشی سازی 221
- سه - گچ کاری 221
- هفت - مس گری 222
- پنج - شیشه گری 222
- شش - سفال گری 222
- نُه - نجّاری 223
- هشت - آهن گری 223
- ده - زرگری 224
- یازده - صابون سازی 224
- چهارده - روغن کشی 225
- پانزده - دباغی 225
- دوازده - عطرسازی 225
- سیزده - آسیابانی 225
- هفده - رنگ رزی 226
- شانزده - کفش سازی 226
- نوزده - پشم ریسی 226
- هجده - حصیربافی 226
- بیست و یک - بافندگی 227
- بیست - خیمه سازی 227
- ب) مشاغل واسطه ای 228
- اشاره 228
- بیست و دو - خیاطی 228
- سه - بقّالی 229
- یک - صرّافی 229
- دو - قصابی 229
- یک - حمّامی 230
- شش - سمساری 230
- چهار - علف فروشی 230
- اشاره 230
- ج) مشاغل خدماتی 230
- پنج - پارچه فروشی 230
- دو - حَجّامی 230
- پنج - پزشکی 231
- سه - قَصّاری 231
- چهار - نظافت گری شهر 231
- 5. واردات 232
- 6. صادرات 235
- چگونگی آبیاری 236
- ٧. کشاورزی 236
- ٨. راه های درآمد کوفه 239
- اشاره 239
- یک - خَراج 239
- الف) راه های درآمد حکومت کوفه 239
- سه - جزیه 242
- دو - صدقه 242
- پنج - مالیات بر تجارت 243
- چهار - غنایم جنگی 243
- شش - هدایای عید نوروز و مهرگان 244
- هفت - زمین های صوافی 244
- ب) هزینه های حکومت کوفه 245
- اشاره 245
- یک - حقوق کارمندان 245
- سه - قرض به مردم 246
- دو - خدمات شهری 246
- اول - عطاء 247
- پنج - رسیدگی به فقرا و یتیمان 247
- هفت - عطاء و رزق 247
- شش - پرداخت به حکومت مرکزی 247
- چهار - نگهداری مقداری از اموال برای مواقع اضطراری 247
- دوم - رزق 253
- ج) سطح زندگی مردم و قیمت بعضی از کالاها 254
- فصل پنجم: مسائل فرهنگی و تعلیم و تربیت 258
- اشاره 258
- ١. تعلیم و تربیت 259
- الف) شاعران 263
- یک - کلیاتی در باره شعر در صدر اسلام 263
- اشاره 263
- ٢. شخصیت های فرهنگی 263
- دوم - ارتباط اعراب با ملیّت های مختلف 264
- سوم - تمدن و فرهنگ تازه 264
- چهارم - سیاست 264
- اول - اسلام 264
- اول - قیس بن عمرو حارثی، معروف به نجاشی 266
- دو - شاعران 266
- اشاره 266
- دوم - رَبیعه بن مَقْرُوم قیسی 267
- سوم - جَرْوَل بن اَوْس، معروف به حُطَیئه 267
- چهارم - شوید بن ابی کاهل 267
- هفتم - متوکل بن عبدالله بن کُنانه، معروف به متوکل لیثی و متوکل کُنانی 268
- ششم - ظالم بن عمرو بن سفیان، معروف به ابوالاسود دئلی 268
- پنجم - نابغه جُعدی 268
- نهم - عبدالله بن زبیر اسدی 269
- هشتم - ابو مَعْرَض مُغَیره بن عبدالله بن مُدْرَکَه، مشهور به اُقَیْشِر اَسَدی 269
- دهم - سُراقه بن مِرْداس بارقی 269
- یازدهم - اَیْمَن بن خُرَیم 270
- سیزدهم - کَعْب بن جُعَیْل 270
- دوازدهم - ابوالمُصَبَّح عبدالرحمان بن عبدالله، معروف به اَعشی هَمْدان 270
- شانزدهم - همّام بن غالب بن صعصعه، معروف به فَرَزْدَق 271
- چهاردهم - مالک بن اسماء بن خارجه فَزاری 271
- پانزدهم - حَکَم بن عبدل اسدی 271
- هفدهم - حَرمَله بن مُنْذِر، معروف به ابوزُبَیْد طایی 272
- بیستم - عُماره بن عقبه بن ابی معیط 273
- بیست و یکم و بیست و دوم و بیست و سوم - نضر، نعمان و نعیم پسران عجلان انصاری خزرجی 273
- هجدهم - سلیمان بن صُرَد خُزاعی 273
- نوزدهم - عمرو بن ضابی بن حَرَث بَرْجَمی 273
- بیست و نهم - عبدالله بن هَمّام 274
- بیست و ششم - اَیاس بن عَثَل طایی 274
- بیست و هشتم - رَبیعه بن حُوط 274
- بیست و پنجم - عبدالله بن خلیفه بولایی 274
- بیست و هفتم - یزید بن مُغْفَل مِذْحجی جُعْفی 274
- بیست و چهارم - فُضاله بن شریک بن سلمان 274
- سی و سوم - وَهَب بن زَمْعَه جَمْحی، معروف به ابودَهْبَل 275
- سی ام - عُمر بن یزید بن هلال نَخَعی 275
- سی و یکم - عبدالله بن حُر جُعفی 275
- سی و چهارم - شُرَیح قاضی 275
- سی و دوم - عَوْف بن عبدالله بن اَحْمَر اَزْدی 275
- ب) خطیبان 276
- اشاره 276
- سی و پنجم - صعصعه بن صَوْحان 276
- سی و ششم - لَبید بن ربیعه عامری 276
- یک - صعصعه بن صَوْحان 277
- سه - زیاد بن ابیه 277
- دو - نعمان بن بشیر 277
- هشت - عابس بن ابی شبیب شاکری همدانی 278
- پنج، شش و هفت - متوکل لیثی، اقیشر اسدی، عبدالله بن زبیر اسدی 278
- چهار - ولید بن عقبه بن ابی معیط 278
- ج) صحابه، محدثان، فقها و دیگر اندیشمندان 278
- ٣. افسانه ها و اسطوره ها 291
- ب) پاکیزه کردن دهان 293
- 4. آداب قرائت قرآن 293
- اشاره 293
- ج) استعاذه 293
- الف) خواندن قرآن با صدای نیکو 293
- و) خشوع 294
- ه) تدبّر 294
- د) ترتیل 294
- ز) کسانی که بهتر است قرآن نخوانند 294
- قاریان قرآن 295
- 5. موسیقی و اعمال خلاف شرع رایج 299
- الف) موسیقی 299
- ب) می خوارگی 301
- 6. کتابت و خط 302
- الف) آداب نوشتن 302
- اشاره 304
- ب) وسایل نوشتن (ادوات کتابت) 304
- ج) خط کوفی 307
- اشاره 312
- فصل ششم: آداب و رسوم 312
- ١. خواستگاری 313
- ٢. ازدواج 315
- اشاره 315
- الف) تعیین مهریه 315
- ب) جهیزیه 316
- ج) خطبه نکاح 316
- د) فاصله بین عقد و عروسی (زفاف) 317
- ه) مراسم عروسی (زفاف) 317
- یک - وقوع عروسی در شب 317
- دو - آرایش عروس 317
- اشاره 317
- پنج - شعرخوانی و دف زدن و تکبیر گفتن در شب عروسی 318
- سه - بردن عروس از خانه پدر به خانه شوهر 318
- چهار - همراهان عروس 318
- شش - نِثار عروسی 319
- هفت - ولیمه عروسی 319
- هشت - ماندن زنی از خویشان عروس در شب زفاف 320
- نُه - تبریک عروسی 320
- ٣. مراسم خاک سپاری مردگان 321
- اشاره 321
- ده - شستن پای عروس 321
- الف) غسل میت (تغسیل) 321
- د) نماز بر میت 323
- ب) تکفین 323
- ج) حنوط 323
- و) تدفین 325
- ه) تشییع جنازه 325
- ز) مراسم بعد از تدفین 327
- 4. جنگ و صلح 329
- الف) اعلان جنگ 329
- ب) سربازگیری 329
- ج) نظام جمع 330
- د) ادوات و سلاح های جنگی 332
- اشاره 332
- یک - سلاح های هجومی 332
- اول - سلاح های هجومی سبک 332
- دوم - سلاح های هجومی سنگین 345
- دو - سلاح های دفاعی 348
- اول - سلاح های دفاعی سبک 348
- اشاره 348
- دوم - سلاح های دفاعی سنگین 353
- ه) تعلیم جنگاوران 354
- ز) پیک 355
- و) اسلحه سازی 355
- ح) صلح 358
- ط) شعارهای جنگی 360
- ی) طریقه تقسیم غنایم جنگی 360
- ک) پرچم 362
- اشاره 363
- ل) واحدهای تشکیل دهنده سپاه 363
- یک - پیاده نظام (رجّاله) 363
- اول - حمله 364
- دوم - تعقیب و گریز 364
- اشاره 364
- دو - سواره نظام (خیّاله، فُرْسان) 364
- سه - تیراندازان (رُماه، نَشّابون) 365
- چهارم - پشتیبانی 365
- سوم - جمع آوری اطلاعات 365
- چهار - کارگران (فَعَلَه) 366
- پنج - واحد خدمات (تدارکات) 366
- م) مراحل جنگ 367
- دو - حرکت به سوی دشمن 367
- یک - جمع نیرو 367
- اشاره 367
- سه - استقرار در لشکرگاه 369
- چهار - آمادگی های قبل از جنگ 370
- پنج - شروع جنگ 371
- شش - تدابیر دفاعی 372
- یک - درجات نظامی سپاه اسلام 373
- ن) درجات نظامی سپاه اسلام 373
- پنجم -خلیفه 373
- چهارم - قائد 373
- اول - فرمانده کل سپاه (امیر الجیش) 373
- سوم - فرمانده گردان (امیر الکُرْدُوس) 373
- اشاره 373
- اشاره 373
- دوم - فرماندهان واحدهای اصلی (اُمَراء التعبیه) 373
- دو - درجات نظامی ایرانیان 374
- ششم - عریف 374
- دوم - طُومْرُخ 375
- س) آرایش جنگی 375
- اشاره 375
- سوم - طُرَنْجار 375
- پنجم - قَمْطَرُخ 375
- سه - درجات نظامی روم 375
- ششم - داقْرُخ 375
- اشاره 375
- اول - بِطْریق 375
- چهارم - قُومِسْ 375
- دو - نظام صَفّ (نظام زَحْف) 376
- یک - نظام کَرّ و فَرّ (هجوم و فرار) 376
- سه - نظام خمیس 377
- اشاره 377
- اول - طلیعه (مقدمه) 378
- چهارم - مَیْسَره 378
- سوم - مَیْمَنه 378
- دوم - قلب 378
- پنجم - ساقه (موَخره) 379
- چهار - نظام کرادیس 381
- ع) جاسوسی 382
- الف) طریقه آتش روشن کردن 384
- 5. پخت وپز 384
- ج) پختن نان 385
- ب) پختن غذا 385
- یک - انتخاب همراه مناسب 387
- 6. سیر و سفر و تفرّج 387
- الف) آداب سفر 387
- سه - برداشتن عصا 387
- اشاره 387
- دو - برداشتن وسایل شخصی ضروری 387
- هفت - مروّت و جوانمردی در سفر 388
- پنج - صدقه دادن 388
- شش - بدرقه مسافر 388
- هشت - شعر و آواز خواندن در سفر 388
- چهار - یاد خدا نمودن 388
- نُه - مسئولیت به عهده گرفتن در سفر 389
- ده - سوغات آوردن از سفر 389
- یازده - مصافحه و معانقه با مسافر 389
- ب) وسایل حمل و نقل 389
- اشاره 391
- ٧. وسایل روشنایی 391
- الف) سِراج (مصباح) 391
- ب) قندیل 392
- ج) شمع 393
- د) حرادیّ 393
- ب) اِداوَه 394
- د) تَوْر 394
- ٨. ظروف 394
- الف) ابریق 394
- اشاره 394
- ج) بُرْمَه 394
- ه) جِراب 395
- ح) دَلْو 395
- ز) جَفْنَه 395
- و) جَرَّه 395
- ی) زِقّ 396
- ل) شَنّ 396
- ط) زِکْوَه 396
- ک) سطیحه 396
- م) صَحْفَه 397
- ن) طَست (طشت) 397
- س) ظَبْیَه 397
- ع) عُکَّه 397
- ق) قِدْر 398
- ف) قارُورَه 398
- ر) قِرْبَه 398
- ص) قَدَح 398
- ث) قَعْب 399
- ت) قَصْعَه 399
- خ) قُلَّه 399
- ش) قَسْ (قَسّه) 399
- غ) کَوْز 400
- ذ) قَوْصَرَه 400
- ض) کَأْس 400
- ظ) کُوب 400
- او) مِطْهَرَه 401
- اج) مِزْوَد (مِزْوَدَه) 401
- اه) مَسْک 401
- اب) مِخْضَب 401
- اد) مزاده 401
- از) مِکْتَلْ 402
- اح) مِهْراس 402
- ٩. دوستی 402
- اشاره 404
- ١٠. آرایش ظاهری زنان و مردان 404
- یک - استعمال بوهای خوش 405
- اشاره 405
- دوم - گیاهان خوشبو 405
- اول - عطر 405
- الف) آرایش ها و زینت های مشترک زنان و مردان 405
- اشاره 405
- دو - استعمال روغن های مختلف 406
- اشاره 406
- اول - روغن بنفشه 406
- دوم - وَسْمَه (کَتْم) 407
- دوم - روغن بان 407
- اول - حناء 407
- سه - استعمال رنگ ها 407
- چهارم - روغن کُنجد 407
- سوم - روغن زَنْبَق (زنبه) 407
- اشاره 407
- چهار - سرمه کشیدن 408
- اشاره 408
- پنج - آرایش موها 408
- ب) زینت ها و آرایش های اختصاصی زنان 409
- ج) زینت ها و آرایش های اختصاصی مردان 410
- ١١. مجالس عمومی و گردهمایی ها 412
- ١٢. سرگرمی و ورزش 414
- اشاره 417
- ١٣. آداب و رسوم مجالس خلفا و امرا 417
- الف) دربان (حاجب) 418
- ب) اذن دخول 419
- ج) کیفیت ورود در مجلس 419
- د) تجمّلات مجلس 420
- ه) پاسبان در مجلس 420
- اشاره 421
- یک - مواد پارچه ها 421
- و) مرخص شدن از مجلس 421
- الف) پارچه ها 421
- ١4. لباس پوشیدن و حجاب 421
- دو - نام پارچه ها 421
- اشاره 421
- چهارم - خَزّ 422
- دوم - بَزّ 422
- سوم - حریر 422
- اول - اِسْتَبْرَق 422
- ششم - رَفْرَفْ 423
- هفتم - سُنْدُس 423
- پنجم - دیباج 423
- نهم - قَزّ 424
- هشتم - قِبْطیّه 424
- دهم - کتان 424
- دوازدهم - مُعَلَّم 425
- سیزدهم - مُنَیّر 425
- چهاردهم - وَشی 425
- یازدهم - کَرْباس 425
- اشاره 426
- ب) لباس ها 426
- یک - پوشش سر 427
- اول - عِمامَه 427
- اشاره 427
- سوم - قَلَنْسُوَه 430
- دوم - بُرْنُس 430
- چهارم - کوفیه و عِقال 431
- پنجم - بُرْقَعْ 431
- هفتم - خِمار 432
- هشتم - مِعْجَر 432
- ششم - نِقاب 432
- نُهم - قِناع و مِقْنَعَه 433
- دهم - لِثام 433
- اشاره 434
- سوم - بُرْجُد 434
- دو - پوشش بدن 434
- دوم - بِجاد 434
- چهارم - بُرْد 434
- یکم - بَتّ 434
- پنجم - بُرْدَه 435
- هفتم - جُبَّه 436
- ششم - ثَوب قِطْری 436
- هشتم - جلْباب 436
- دهم - حُلّه 437
- نهم - حِبْرَه (حَبَرَه) 437
- یازدهم - خمیصه 438
- دوازدهم - دِثار 438
- چهاردهم - رِداء 439
- سیزدهم - دُرّاعَه و مِدْرَع 439
- پانزدهم - رَیْطَه 439
- شانزدهم - سابِریّ 440
- هجدهم - سُدوس 440
- نوزدهم - سِرْبال 440
- هفدهم - ساج 440
- بیست و دوم - طاق 441
- بیست و سوم - طَیْلَسان 441
- بیست و یکم - شَمْلَه 441
- بیستم - شِعار 441
- بیست و پنجم - غِلالَه 442
- بیست و چهارم - عَباء (عَباءَه) 442
- بیست و هفتم - قَسّی 443
- بیست و هشتم - قَطیفَه 443
- بیست و ششم - قَباء 443
- بیست و نهم - قَمیص 444
- سی ام - کِساء (کِسْوَه) 447
- سی و یکم - مُسْتَقَه 448
- سی و سوم - مِطْرَف (مُطْرَف) 448
- سی و دوم - مِسْح 448
- سی و چهارم - مُقَطَّعَه 449
- سی و هفتم - نَمِرَه 449
- سی و ششم - مِلحَفَه 449
- سی و پنجم - مُلاءَه 449
- سی و هشتم - یَلْمَق 450
- سه - پوشش پایین بدن 450
- یکم - اِزار (مِئزَر) 450
- اشاره 450
- دوم - تُبّان 451
- سوم - دِقْرارَه 452
- چهارم - سَراویل 452
- پنجم - فُوطَه 453
- ششم - مِرْط 453
- یکم - جَوْرَب 454
- هفتم - مِنْطَق، مِنْطَقَه، نِطاق 454
- چهار - پوشش کف پا 454
- سوم - خُفّ 454
- دوم - حِذاء 454
- چهارم - نَعل 455
- فصل هفتم: نوع تغذیه 457
- اشاره 457
- الف) تاریخچه ای از غذای عرب 458
- ١. غذاها 458
- ب) وعده های غذایی عرب 460
- اشاره 461
- اشاره 461
- ج) انواع غذاها 461
- یک - غذاهای بدون اسم خاص 461
- اول - غذاهای پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) 461
- دوم - غذاهای حضرت علی (علیه السلام) 463
- اشاره 464
- دوم - تلبینَه (تَلبین) 464
- اول - بَکالَه (بَکیله) 464
- سوم - ثَرید 464
- دو - غذاهایی با اسم خاص 464
- چهارم - حریره 465
- پنجم - حَساء 465
- ششم - حَیْس 465
- هشتم - رَغیده 466
- هفتم - رَبیکَه 466
- نهم - رَهیده 467
- یازدهم - سِکْبْاج 467
- دهم - سَخینَه 467
- دوازدهم - شِواء 468
- چهاردهم - صَحْناء (صحناه) 468
- سیزدهم - شُورباجَه 468
- پانزدهم - طَفَیْشزل 468
- هجدهم - قَدید 469
- هفدهم - فَریقَه 469
- شانزدهم - عَصیده 469
- بیست و دوم - هَریسَه 470
- بیست و یکم - وَشیقَه 470
- نوزدهم - مَرَق 470
- بیستم - نارباجه 470
- د) پیش غذا (دسر) 471
- یک - سُفْره 471
- اشاره 471
- و) سفره غذا 471
- ه) سبزیجات همراه غذا 471
- دو- خُوان (خِوان) 472
- سه - طَبَق 472
- چهار - مائده 472
- پنج - نَطْع (نَطَعْ، نِطْع، نِطَع) 472
- الف) نوشیدنی های حلال 473
- اشاره 473
- اشاره 473
- ٢. نوشیدنی ها 473
- دو - عسل 473
- یک - شیر 473
- چهار - انواع عصیر و فشرده 474
- سه - شیره 474
- ب) نوشیدنی های حرام 474
- اشاره 474
- یک - نَبیذ 474
- دو - بِتْع (بِتَع) 475
- چهار - مِرْز 475
- سه - فُقّاع 475
- پنج - نقیع 475
- ب) حَلواء 476
- ٣. میوه ها 476
- اشاره 476
- 4. تنقلات 476
- الف) جَوْزینَق 476
- د) سَویق 477
- ج) خَبیص 477
- ه) فالُوذَج (فالُوذ) 478
- و) لَوْزینَج 479
- فصل هشتم: نظام قضایی و انتظامی 480
- اشاره 480
- اشاره 481
- ١. قضا 481
- الف) قاضیان کوفه تا سال 6١ ه. ق 481
- ب) عُرْوَه بن جُعد (ابی الجُعد) بارقی 481
- الف) ابو مَرّه کِنْدی 481
- یک - اولین قاضی 481
- اشاره 481
- ه) عبدالله بن مسعود 482
- دو - شُرَیْح بن حارث (حَرَث یا عبدالله یا شراحیل یا هانی) کِندی 482
- ج) سَلْمان بن رَبیعه باهلی 482
- د) جَبْر بن قَشْعَمْ کِنْدی 482
- و) ابوموسی اشعری 482
- اشاره 484
- ب) آیین دادرسی 484
- سه - مسروع بن اَجْدَع تمیمی 484
- چهار - عبدالملک بن عُمَیْر لَخْمی 484
- آیین دادرسی مدنی 485
- ج) شرایط و صفات قاضی 486
- د) مجلس قضاوت 487
- ه) مجازات ها 489
- یک - قتل (کشتن) 489
- اشاره 489
- دو - شلاق (جَلد) 490
- دوم - محارب 491
- چهار - زندان (حبس) 491
- سه - بریدن دست یا پا (قطع) 491
- اول - سرقت 491
- اشاره 491
- اول - زندان ابد 492
- دوم - زندان غیر ابد 492
- پنج - تبعید (نفی بلد) 493
- ٢. شرطه 493
- اشاره 495
- الف) والی 495
- ٣. مقامات ادار ی شهر کوفه 495
- ب) رئیسان اسباع و ارباع 500
- ج) عرفا 504
- ه) سرپرست بیت المال 507
- د) مناکب 507
- و) سرپرست دیوان خراج 508
- ز) کاتبان و منشیان 509
- کتابنامه 512
ششم - ثَوب قِطْری
ثوب به معنای مطلق لباس می باشد، اما در زمان پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) نوعی ثوب با عنوان ثوب قطری بود (1)که در قَطَر تولید می شد و لباسی ضخیم و قرمز رنگ و با حاشیه بود. (2)
هفتم - جُبَّه
لباسی دوخته بود که سرتاسر بدن را تا روی پاها دربر می گرفت. این لباس که آستین هم داشت، جلوی آن باز بود و با دکمه هایی بسته می شد. (3)این لباس برای مردم جاهلیت شناخته شده بود (4)و در زمان پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) نیز ثروتمندان بسیار از آن استفاده می کردند. در آن زمان، جُبّه های یمنی بسیار مشهور بود. همچنین نوعی جُبّ به نام جُبّه های شامی وجود داشت که پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) از آن استفاده می کرد و
آستین های تنگی داشت. (5)
معمولاً جُبّه از پارچه های پشمی، پنبه ای، کتانی و بعدها از پارچه های خزّ و حریر تولید می شد. معمولاً این نوع لباس، روی لباس های دیگر پوشیده می شد. (6)در باره امام حسین (علیه السلام) چنین آمده است که آن حضرت در روز عاشورا جُبّه خزّ مایل به سیاه دربرداشت. (7)
هشتم - جلْباب
این لغت در قرآن کریم به صورت جمع، یعنی «جَلابیب» به کار رفته است. (8)و در تفاسیر آن را به لباسی که همه بدن زن را می پوشاند یا خِماری که سر و صورت
1- بحارالانوار، ج 43، ص 141.
2- معجم البلدان، ج 4، ص 373.
3- صور من البسه العرب، ص 154.
4- المفصّل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، ج 5، ص 52.
5- فرهنگ البسه مسلمانان، ص 103.
6- فرهنگ فارسی معین، ج 3، ص 1216.
7- وسائل الشیعه، ج 3، ص 264.
8- ر. ک: احزاب: 59.