- دیباچه 1
- تشکر 3
- مقدمه 5
- گذر ی بر منابع 7
- مرور ی بر مطالعات جدید 9
- اشاره 14
- فصل اول: جغرافیا ی طبیعی کوفه 14
- الف) دلیل نامگذار ی کوفه 15
- ١. مفهوم شناسی 15
- سه -خَدّ العَذْراء: 17
- چهار - کوفه الجُند: 17
- ب) نام ها ی کوفه 17
- اشاره 17
- دو - سورستان: 17
- پنج - کوفه الخُلد: 17
- یک - کوفان: 17
- هفت- دارالهجره. 18
- ج) تاریخچه اجمالی کوفه 18
- شش- منزل جهاد. 18
- ٢. تأسیس شهر کوفه 20
- اشاره 21
- ب) مساحت 21
- ٣. مباحث جغرافیایی 21
- الف) طول و عرض جغرافیایی و ارتفاع 21
- ج) حدود و ثغور 22
- د) زمین 23
- ه) آب و هوا 25
- و) جمعیت 26
- اشاره 30
- اول - اُقحُوان: 30
- سوم - خزامی: 30
- یک - گیاهان قبل از بنیان گذار ی کوفه 30
- چهارم - شقائق: 30
- دوم - حلفاء: 30
- ز) گیاهان و درختان کوفه 30
- ششم - قِیْصوم: 31
- اول - درختان 31
- دو - درختان و گیاهان بعد از شهرشدن کوفه 31
- پنجم - شیح: 31
- هفتم - نَصی: نوعی گیاه ساقه دراز سفید است که در چراگاه، بسیار از آن استفاده می شد. هرگاه ساقه این گیاه، ضخیم و خشک می شد، به آن «حَلی» می گفتند. 31
- اشاره 31
- دوم - گیاهان 34
- الف) حیوانات خشکی 38
- 4. حیوانات 38
- اشاره 38
- اشاره 38
- سوم - اسب 39
- یک - حیوانات اهلی 39
- اشاره 39
- اول - شتر و انواع آن 39
- دوم - گاو 39
- چهارم - الاغ 41
- ششم - گوسفند 41
- پنجم - قاطر 41
- هفتم - کبوتر 42
- دهم - گربه 42
- نهم - مرغابی (اردک) 42
- هشتم - مرغ 42
- دو - حیوانات غیراهلی 43
- دوم - کلاغ (غُراب) 43
- اول - موش 43
- یازدهم - سگ 43
- دوازدهم - خوک 43
- اشاره 44
- یک - ماهی بَنانی (سَمَک بَنانی) 44
- پنجم - آهو (ظبی) 44
- سوم - روباه ( ثعلب) 44
- دو - مارماهی 44
- چهارم - شترمرغ (ظَلیم \شترمرغ نر) 44
- ششم - سوسمار (ضبّ) 44
- ب) حیوانات آبی 44
- سه - زِمّیر 45
- اشاره 45
- 5. نهرها ی کوفه 45
- الف) نهر عَلْقَمَه (نهر عَلْقَمی) 47
- ج) نهر نیل 47
- ب) نهر سُورا 47
- ه) نهر سَدیر 48
- ط) نهر قَوْرا 48
- و) نهر سَیلحین (سیلحون) 48
- ح) نهر صَرصَر 48
- ز) نهر صَراه 48
- د) نهر تاجیه 48
- ک) نهر خُرشیذ 49
- ن) نهر شیلی 49
- م) نهر بُوَیب 49
- ی) نهر کوثی 49
- ل) نهر بَلْخ 49
- اشاره 50
- الف) ساتیدَما 50
- 6. کوه های کوفه 50
- ب) کوفان 50
- ٧. چاه ها ی کوفه 51
- ب) چاه جُعد (بئر جعد) 51
- اشاره 51
- الف) چاه حضرت علی (علیه السلام) (بئر علی) 51
- ٩. توابع شهر کوفه و روستاها ی آن 52
- ج) چاه قصر دارالاماره 52
- د) چاه مُبارک 52
- اشاره 52
- ٨. چشمه ها ی کوفه 52
- دو - اَقساس مالک 53
- یک - إسْتینیاء 53
- سه - اُکَیْراح 54
- شش - بَدیق 54
- چهار - بانِقْیا 54
- پنج - بداه 54
- یازده - جُبّه 55
- نه - بَقیقا 55
- دوازده - جُرْزَه 55
- هشت - بَرَدان 55
- سیزده - جَرَعه 55
- ده - تَلّبَوَنّا 55
- هفت - بَرْثَه 55
- شانزده - جَصّاصه 56
- پانزده - حَروراء 56
- چهارده - جِسْر 56
- هفده - حیره 56
- هجده - خانِقَیْن 57
- بیست و دو - خَفیّه 58
- بیست و سه - خَنْدَق سابور (خندق شاپور) 58
- بیست و یک - خَفّان 58
- بیست - خُصوص 58
- بیست و چهار - خَوَرْنَق 58
- نوزده - خَرّاره 58
- بیست و هفت - زُرارَه 59
- بیست و شش - دُوما (دُرمَه) 59
- بیست و پنج - دُوران 59
- بیست و نه - زَیْدان 60
- سی و یک - سَنینِیا 60
- سی و دو - سَوادیّه 60
- سی - سَکِن 60
- بیست و هشت - زَُوْرَه 60
- سی و چهار - سَیْلَحون (سَیْلَحین) 61
- سی و سه - سِیْب 61
- سی و هفت - صَریفین 61
- سی و شش - شیلی 61
- سی و هشت - صِنّین 61
- سی و پنج - شانیا 61
- چهل و یک - عَین جَمَل 62
- سی و نه - طِیَزناباذ (ضَیزَناباذ) 62
- چهل - عَقْر (عقر بابل) 62
- چهل و سه - عین ظَبْی 63
- چهل و پنج - غَرِیّان 63
- چهل و دو - عین صَید 63
- چهل و چهار - غاضِریَّه 63
- چهل و هفت - قادسیه 64
- چهل و شش - غَطَط 64
- چهل و نه - قریه ذی الکفل 65
- پنجاه و دو - قُطْقُطانه 65
- چهل و هشت - قَرْیَه اَبی صَلابَه 65
- پنجاه و یک - قصرالعَدَسیّین 65
- پنجاه - قَسّین 65
- پنجاه و پنج - لِسان 66
- پنجاه و شش - لَعْلَع 66
- پنجاه و چهار - کُوَیفه عمرو (کویفه ابن عُمَر) 66
- پنجاه و سه - قَوْرا 66
- پنجاه و هشت - مِلْطاط 67
- پنجاه و نه - نَجَف 67
- شصت - نُخَیْلَه 67
- پنجاه و هفت - مَلَح 67
- ١٠. باغ ها ی کوفه 68
- شصت و یک - نَشاسْتَج 68
- شصت و سه - وادِی السِّباع 68
- شصت و دو - نُعْماباذ 68
- ١١. دروازه ها ی کوفه 70
- ١٢. دیرها ی کوفه (دیارات کوفه) 70
- اشاره 70
- ج) دیر الجَماجِم 73
- الف) دیارات الأساقف 73
- ب) دیر اَعْوَر 73
- ه) دیر حِنَّه 74
- د) دیر حُرْمه 74
- ط) دیر السَّوا 75
- و) دیر زُراره 75
- ح) دیر سلسله 75
- ز) دیر سِرجِس (سرجیس) 75
- م) دیر مَرْعَبْدا 76
- ی) دیر الشّاء 76
- ن) دیر هند الصغری 76
- ک) دیر قُرَّه 76
- ل) دیر کعب 76
- س) دیر هند الکبری 77
- فصل دوم: شهرساز ی و معمار ی کوفه 78
- اشاره 78
- مقدمه 79
- یک - شکل ظاهر ی، تعداد اتاق ها و وضعیت داخلی خانه ها 80
- الف) سبک و سیاق خانه ساز ی 80
- ١. خانه ها 80
- ب) مصالح ساختمانی 87
- دو - نورگیرها 87
- اشاره 90
- ج) خانه ها ی افراد مشهور و معروف 90
- یک - خانه ها ی واقع در مرکز شهر 90
- اول - خانه حضرت علی (علیه السلام) 90
- اشاره 90
- چهارم - خانه ولید بن عُقْبه 92
- سوم - خانه عبدالله بن مسعود 92
- پنجم - خانه عُماره بن عُقْبَه 92
- دوم - خانه جُعْدَه بن هبیره مخزومی 92
- هفتم - خانه حُذَیفه بن یَمان 93
- هشتم و نهم - خانه سلمان بن ربیعه باهلی و مُسَیّب بن نَجْبَه فَزاریّ 93
- ششم - خانه ابوموسی اشعری 93
- دهم - خانه عمرو بن حُرَیث 93
- یازدهم - خانه طَلْحه بن عبیدالله 94
- چهاردهم - خانه ابن حکیم 94
- دوازدهم - خانه خالد بن عرفطه 94
- سیزدهم - خانه سَعد بن قیس 94
- دوم - خانه زید بن ارْقَم انصاری 95
- اول - خانه خَبّاب بن اَرَت 95
- پانزدهم - خانه مختار بن ابی عُبَیده ثَقَفی 95
- چهارم - خانه عدی بن حاتم طائی 95
- دو - خانه ها ی واقع در محله ها ی شهر 95
- سوم - خانه جَریر بن عبدالله بجلی 95
- پنجم - خانه خُنَیْس بن سَعد 96
- هفتم - خانه اَشْعث بن قیس 96
- ششم - خانه هانی بن عُرْوه 96
- هشتم - خانه قُرظَه بن کَعْب انصاری 96
- ب) وضعیت ظاهر ی دکان ها 97
- الف) موقعیت بازارها 97
- ٢. بازارها 97
- اشاره 98
- ج) بازارها ی تخصصی 98
- دو - بازار خرمافروشان (سوق التّمارین) 99
- یک - بازار شترفروشان (سوق الابِلْ) 99
- چهار - بازار کرباس فروشان 100
- شش - بازار اسب فروشان (سوق البَراذین) 100
- سه - بازار ماهی فروشان 100
- پنج - بازار کفش فروشان (سوق الحَذّائین) 100
- هفت - بازار صیرفی ها (رَحْبَهُ الصیارف) 101
- نه - بازار روغن فروشان (سوق الزیّاتین) 101
- هشت - بازار شمشیرفروشان (صَیاقله) 101
- دوازده - بازار گربه فروشان 102
- ده - بازار صابون سازان (اصحاب الصابون) 102
- سیزده - بازار خرید و فروش مرغ 102
- یازده - بازار گوسفند (سَوْق الغَنَم) 102
- نوزده - بازار سرکه فروش ها (سوق الخلاّلین) 103
- شانزده - بازار انواع گستردنی ها مانند فرش، گلیم و. . . (اصحاب الأنماط) 103
- هیجده - بازار سویق فروشان (قاووت فروشان) (سوق السوّاقین) 103
- چهارده - بازار زین سازان یا زین فروشان (سوق السَرّاجین) 103
- پانزده - بازار رفوگرها (سوق الرفّاثین) 103
- هفده - بازار خَزّفروشان (اصحاب الخزّ) 103
- بیست و شش - بازار گازران یا رخت شویان (سوق القَصّارین) 104
- بیست و پنج - بازار صحّاف ها ( سوق الورّاقین) 104
- بیست - بازار زرگرها (سوق الصاغه) 104
- بیست و سه - بازار گل فروشان (باعَه الأزْهار) 104
- بیست و دو- بازار آهنگران (سوق الحدّادین) 104
- د) نظارت بر بازار 104
- بیست و چهار - بازار خیاطها (سوق الخیاطین) 104
- بیست و یک - بازار عطرفروشان (سوق الحَنّاطین) 104
- اشاره 107
- ٣. مساجدکوفه 107
- اول - مسجد جامع کوفه قبل از اسلام 108
- اشاره 108
- یک- مسجد جامع کوفه در گذر تاریخ 108
- الف) مسجد جامع کوفه (تصویرهای شماره 5 - ١) 108
- دوم- مسجد در زمان سعد بن ابی وقاص 109
- سوم - مسجد در زمان زیاد بن ابیه 113
- دوم - باب الفیل 115
- دو - درها ی مسجد جامع 115
- اول - باب السُدَّه 115
- اشاره 115
- سوم- باب الکنده 116
- چهارم- باب الأنماط 117
- سه - ستون ها ی مسجد جامع 117
- اشاره 118
- دوم - بیت الطشت 118
- چهار - مکان ها ی تاریخی در مسجد جامع 118
- اول - دکّه القضاء 118
- سوم - سفینه نوح 119
- چهارم - تَنُّور 119
- پنجم - محراب حضرت علی (علیه السلام) 119
- شش - فاصله مسجد تا دارالاماره 120
- پنج - دستشویی و وضوخانه مسجد جامع کوفه 120
- هفت - مسجد جامع کوفه از منظر باستان شناسی 121
- اشاره 123
- ب) دیگر مساجد 123
- اول - مسجد سَهْلَه 124
- اشاره 124
- یک - مساجد مبارکه 124
- دوم- مسجد بنی کاهل 125
- چهارم - مسجد زید بن صوحان 126
- پنجم - مسجد غَنّی 126
- سوم - مسجد صَعْصَعَه بن صوحان 126
- هفتم - مسجد جُعْفی 127
- ششم - مسجد حَنّانه 127
- هشتم - مسجد الحمراء 127
- اشاره 128
- دو - مساجد ملعونه 128
- اول - مسجد اَشعث 129
- چهارم - مسجد شَبَث 129
- پنجم - مسجد تَیم (مسجد بنوتَیِم) 129
- سوم - مسجد سَمّاک 129
- دوم - مسجد جَریر 129
- سه - مساجد دیگر 130
- ششم - مسجد ثَقیف 130
- اول - مسجد جُهَیْنَه (مسجد بنودُهمان) 130
- اشاره 130
- هفتم - مسجدی در الحمراء 130
- چهارم - مسجد بنی جَذیمه 131
- دوم - مسجد بنی مَخْزوم 131
- پنجم - مسجد بنی عَنْزَه (مسجد بنوعناز یا مسجد بنی عنز) 131
- سوم - مسجد بنی عبدالله بن دارِم 131
- هشتم - مسجد عبدالقیس 132
- نهم - مسجد بنی سُنْبُس (مسجد عدی بن حاتَم) 132
- هفتم - مسجد قُصّاص 132
- ششم - مسجد سَکون (مسجد بنی سکون) 132
- دوازدهم - مسجد اَنْصار 133
- یازدهم - مسجد بنی بَهْدَلَه 133
- سیزدهم - مسجد اَحْمَس (مسجد مُزَیْنه) 133
- دهم - مسجد بنی مُقاصف 133
- بیستم - مسجد بنی مُرّا 134
- چهاردهم - مسجد بنی اَوْد 134
- شانزدهم - مسجد بنی ذُهَل 134
- هفدهم - مسجد بنی هِلال 134
- هجدهم - مسجد بنی الشیطان 134
- پانزدهم - مسجد بنی البَدّاء 134
- نوزدهم - مسجد نَخَعْ 134
- الف) دارالاماره از دیدگاه منابع تاریخی 135
- اشاره 135
- یک - قصر در زمان سعد 135
- اشاره 135
- 4. قصر دارالاماره 135
- دو - قصر در زمان زیاد 137
- اشاره 138
- ب) دارالاماره از منظر حفاری های باستان شناسی 138
- دو - شکل هندسی قصر و مساحت آن 139
- یک - موقعیت قصر 139
- چهار - برج های قصر 140
- سه - دیوارهای قصر 140
- پنج - درهای ورودی قصر (مداخل) 141
- شش - اطاق ها، ایوان ها، رواق ها، سالن ها و آشپزخانه های داخل قصر 141
- هفت - حمام و مخزن و فاضلاب 145
- هشت - طِمار 146
- نه - مصالح ساختمانی دارالإماره 147
- 5. زندان کوفه 148
- 6. میدان اصلی شهر 149
- اشاره 149
- الف) مرکز شهر (صحن) 150
- ب) رحبه (رحبه علیّ و رحبه الصَیارف) 151
- ج) آریّ 152
- اشاره 153
- الف) خیابان ها 153
- ٧. معابر (خیابان ها، چهارسوها و کوچه ها) 153
- اندازه خیابان ها 155
- سکّه دار الرومیین 156
- سکّه لحّام جریر 156
- سکّه عُمَیْرَه 157
- سکّه شَبَث 157
- سکّه علاء بن مِحْرز 157
- سکّه الموالی 157
- سکّه بنی جذیمه 157
- سکّه الثَوْریین (سکّه الثَوْر) 157
- دو - چهارسوی بَجیله 158
- اشاره 158
- یک - چهارسوی خُنَیْس 158
- سکّه البَرید 158
- ب) چهارسوها 158
- سه - چهارسوی هَمْدان 159
- ج) کوچه ها 159
- چهار - چهارسوی کِنْده 159
- ٨. کاروان سراها و مهمان خانه ها 160
- اشاره 160
- ٩. حمام ها 160
- ج) حمام مَهْبَذان 163
- الف) حمام اَعْیَن 163
- ب) حمام عمر بن سعد 163
- د/ ه) حمام عمرو بن حریث و حمام قطان (قَطَن) بن عبدالله 163
- الف) جبّانات و گورستان ها 164
- ١٠. مکان های عمومی 164
- و) حمام ابن بَرْدَه 164
- اشاره 164
- اشاره 164
- یک - جبّانه های یمنی ها (قحطانی ها) 165
- اشاره 165
- سوم - جبّانه بِشْر 166
- چهارم - جبّانه مراد 166
- اول - جبّانه سبیع (جبانه الحشاشین) 166
- پنجم - جبّانه مِخْنَف (جبّانه اَزْد) 166
- دوم - جبّانه کِنْده 166
- ششم - جبّانه الصائدیین 167
- اول - جبّانه (ثُوَیَّه) 167
- اشاره 167
- دو - جبّانه های عدنانی ها 167
- دوم - جبّانه عَرْزَم 168
- سوم - جبّانه سالم (جبّانه بنی سلول) 168
- چهار - قبر رُشَید هَجری 169
- اشاره 169
- سه - آرامگاه مختار بن عبید ثقفی 169
- چهارم - جبّانه اتبر 169
- دو - آرامگاه هانی بن عروه 169
- سه - آرامگاه های خارج از جبانات 169
- یک - آرامگاه مسلم بن عقیل٧ 169
- اشاره 170
- پنج - قبر عبدالله بن عفیف اَزْدی 170
- ب) صحراها 170
- شش - قبر میثم تمّار 170
- دو - صحرای بنی عامر 171
- پنج - صحرای بنی قَرار 171
- یک - صحرای اُثَیر (بنی اُثَیر) 171
- سه - صحرای بنی یَشْکُر 171
- چهار - صحرای بَرْدَخْت 171
- هفت - صحرای سالم 172
- شش - صحرای شَبَث 172
- ج) کُناسَه 172
- هشت - صحرای عَبْدالقِیْس 172
- د) سَبْخَه 173
- ه) دارالرزق 174
- و) جسر کوفه (پُل کوفه) 174
- ح) عاقول (شاهجان) 175
- ز) سیل بند کوفه (مُسَنّاه جابر) 175
- فصل سوم: مردم شناسی و روان شناسی مردم 176
- اشاره 176
- کوفه 176
- ١. خلقیات روحی و روانی 177
- اشاره 177
- یک - شجاعت 178
- الف) ویژگی های مثبت کوفیان 178
- دو - ایمان و حمیت دینی 179
- سه - علم 180
- یک - دنیاطلبی 181
- اشاره 181
- ب) ویژگی ها و صفت های منفی کوفیان 181
- دو - نظام ناپذیری 183
- سه - اجتهادات نابجا 185
- چهار - تابع احساسات بودن 185
- پنج - غَدَر و فریب کاری 186
- هفت - خیانت گری 188
- ٢. مناسبات انسانی 188
- شش - بخل 188
- اشاره 188
- الف) سلام کردن 189
- ه) ایستادن برای احترام 190
- ب) مصافحه 190
- ج) معانقه 190
- د) خداحافظی کردن 190
- اشاره 191
- ٣. دسته بندی طبقات مختلف اجتماعی 191
- ز) مناسبات دیگر 191
- و) عطسه نمودن 191
- الف) دسته بندی قبیله ای 192
- ب) دسته بندی نژادی 193
- ج) دسته بندی دینی 195
- د) دسته بندی سیاسی - مذهبی مسلمانان 196
- ه) دسته بندی طبقاتی 198
- اشاره 204
- فصل چهارم: وضعیت اقتصادی کوفه 204
- یک - کیفیت سکه زدن 205
- اشاره 205
- ١. چگونگی داد و ستد و معاملات 205
- الف) نوع پول رایج 205
- دو - سکه در صدر اسلام 206
- سه - انواع سکه ها و وزن آنها 208
- اشاره 208
- اول - درهم های بَغْلی 209
- دوم - درهم های طبری 209
- سوم - درهم های جَوارقی 209
- چهار - سکه های غیرخالص 210
- ب) چک، سفته و حواله 212
- ٢. تجارت 213
- الف) فضیلت تجارت 213
- ب) آداب تجارت 213
- ج) اجمالی از تاریخ تجارت در کوفه 216
- د) کاروان های تجاری 218
- یک - مسیر شرق کوفه 219
- ه) مسیرهای تجاری 219
- سه - مسیر غرب کوفه 219
- اشاره 219
- ٣. دام داری 219
- دو - مسیر جنوب کوفه 219
- یک - بنایی و معماری 220
- الف) صناعات 220
- اشاره 220
- اشاره 220
- 4. مشاغل 220
- سه - گچ کاری 221
- دو - خشت زنی و قالب ریزی آجر 221
- چهار - کاشی سازی 221
- شش - سفال گری 222
- پنج - شیشه گری 222
- هفت - مس گری 222
- هشت - آهن گری 223
- نُه - نجّاری 223
- یازده - صابون سازی 224
- ده - زرگری 224
- سیزده - آسیابانی 225
- پانزده - دباغی 225
- دوازده - عطرسازی 225
- چهارده - روغن کشی 225
- هجده - حصیربافی 226
- شانزده - کفش سازی 226
- نوزده - پشم ریسی 226
- هفده - رنگ رزی 226
- بیست - خیمه سازی 227
- بیست و یک - بافندگی 227
- اشاره 228
- ب) مشاغل واسطه ای 228
- بیست و دو - خیاطی 228
- سه - بقّالی 229
- یک - صرّافی 229
- دو - قصابی 229
- یک - حمّامی 230
- شش - سمساری 230
- ج) مشاغل خدماتی 230
- چهار - علف فروشی 230
- اشاره 230
- پنج - پارچه فروشی 230
- دو - حَجّامی 230
- پنج - پزشکی 231
- چهار - نظافت گری شهر 231
- سه - قَصّاری 231
- 5. واردات 232
- 6. صادرات 235
- ٧. کشاورزی 236
- چگونگی آبیاری 236
- ٨. راه های درآمد کوفه 239
- اشاره 239
- یک - خَراج 239
- الف) راه های درآمد حکومت کوفه 239
- سه - جزیه 242
- دو - صدقه 242
- پنج - مالیات بر تجارت 243
- چهار - غنایم جنگی 243
- شش - هدایای عید نوروز و مهرگان 244
- هفت - زمین های صوافی 244
- ب) هزینه های حکومت کوفه 245
- یک - حقوق کارمندان 245
- اشاره 245
- دو - خدمات شهری 246
- سه - قرض به مردم 246
- هفت - عطاء و رزق 247
- چهار - نگهداری مقداری از اموال برای مواقع اضطراری 247
- پنج - رسیدگی به فقرا و یتیمان 247
- اول - عطاء 247
- شش - پرداخت به حکومت مرکزی 247
- دوم - رزق 253
- ج) سطح زندگی مردم و قیمت بعضی از کالاها 254
- اشاره 258
- فصل پنجم: مسائل فرهنگی و تعلیم و تربیت 258
- ١. تعلیم و تربیت 259
- یک - کلیاتی در باره شعر در صدر اسلام 263
- ٢. شخصیت های فرهنگی 263
- الف) شاعران 263
- اشاره 263
- چهارم - سیاست 264
- اول - اسلام 264
- دوم - ارتباط اعراب با ملیّت های مختلف 264
- سوم - تمدن و فرهنگ تازه 264
- اول - قیس بن عمرو حارثی، معروف به نجاشی 266
- دو - شاعران 266
- اشاره 266
- سوم - جَرْوَل بن اَوْس، معروف به حُطَیئه 267
- دوم - رَبیعه بن مَقْرُوم قیسی 267
- چهارم - شوید بن ابی کاهل 267
- ششم - ظالم بن عمرو بن سفیان، معروف به ابوالاسود دئلی 268
- پنجم - نابغه جُعدی 268
- هفتم - متوکل بن عبدالله بن کُنانه، معروف به متوکل لیثی و متوکل کُنانی 268
- نهم - عبدالله بن زبیر اسدی 269
- هشتم - ابو مَعْرَض مُغَیره بن عبدالله بن مُدْرَکَه، مشهور به اُقَیْشِر اَسَدی 269
- دهم - سُراقه بن مِرْداس بارقی 269
- یازدهم - اَیْمَن بن خُرَیم 270
- دوازدهم - ابوالمُصَبَّح عبدالرحمان بن عبدالله، معروف به اَعشی هَمْدان 270
- سیزدهم - کَعْب بن جُعَیْل 270
- پانزدهم - حَکَم بن عبدل اسدی 271
- شانزدهم - همّام بن غالب بن صعصعه، معروف به فَرَزْدَق 271
- چهاردهم - مالک بن اسماء بن خارجه فَزاری 271
- هفدهم - حَرمَله بن مُنْذِر، معروف به ابوزُبَیْد طایی 272
- هجدهم - سلیمان بن صُرَد خُزاعی 273
- بیستم - عُماره بن عقبه بن ابی معیط 273
- بیست و یکم و بیست و دوم و بیست و سوم - نضر، نعمان و نعیم پسران عجلان انصاری خزرجی 273
- نوزدهم - عمرو بن ضابی بن حَرَث بَرْجَمی 273
- بیست و ششم - اَیاس بن عَثَل طایی 274
- بیست و پنجم - عبدالله بن خلیفه بولایی 274
- بیست و هشتم - رَبیعه بن حُوط 274
- بیست و چهارم - فُضاله بن شریک بن سلمان 274
- بیست و هفتم - یزید بن مُغْفَل مِذْحجی جُعْفی 274
- بیست و نهم - عبدالله بن هَمّام 274
- سی ام - عُمر بن یزید بن هلال نَخَعی 275
- سی و یکم - عبدالله بن حُر جُعفی 275
- سی و چهارم - شُرَیح قاضی 275
- سی و دوم - عَوْف بن عبدالله بن اَحْمَر اَزْدی 275
- سی و سوم - وَهَب بن زَمْعَه جَمْحی، معروف به ابودَهْبَل 275
- سی و پنجم - صعصعه بن صَوْحان 276
- اشاره 276
- ب) خطیبان 276
- سی و ششم - لَبید بن ربیعه عامری 276
- سه - زیاد بن ابیه 277
- یک - صعصعه بن صَوْحان 277
- دو - نعمان بن بشیر 277
- هشت - عابس بن ابی شبیب شاکری همدانی 278
- چهار - ولید بن عقبه بن ابی معیط 278
- پنج، شش و هفت - متوکل لیثی، اقیشر اسدی، عبدالله بن زبیر اسدی 278
- ج) صحابه، محدثان، فقها و دیگر اندیشمندان 278
- ٣. افسانه ها و اسطوره ها 291
- اشاره 293
- الف) خواندن قرآن با صدای نیکو 293
- ج) استعاذه 293
- 4. آداب قرائت قرآن 293
- ب) پاکیزه کردن دهان 293
- و) خشوع 294
- ز) کسانی که بهتر است قرآن نخوانند 294
- د) ترتیل 294
- ه) تدبّر 294
- قاریان قرآن 295
- 5. موسیقی و اعمال خلاف شرع رایج 299
- الف) موسیقی 299
- ب) می خوارگی 301
- الف) آداب نوشتن 302
- 6. کتابت و خط 302
- ب) وسایل نوشتن (ادوات کتابت) 304
- اشاره 304
- ج) خط کوفی 307
- اشاره 312
- فصل ششم: آداب و رسوم 312
- ١. خواستگاری 313
- اشاره 315
- ٢. ازدواج 315
- الف) تعیین مهریه 315
- ب) جهیزیه 316
- ج) خطبه نکاح 316
- د) فاصله بین عقد و عروسی (زفاف) 317
- اشاره 317
- دو - آرایش عروس 317
- یک - وقوع عروسی در شب 317
- ه) مراسم عروسی (زفاف) 317
- سه - بردن عروس از خانه پدر به خانه شوهر 318
- چهار - همراهان عروس 318
- پنج - شعرخوانی و دف زدن و تکبیر گفتن در شب عروسی 318
- هفت - ولیمه عروسی 319
- شش - نِثار عروسی 319
- نُه - تبریک عروسی 320
- هشت - ماندن زنی از خویشان عروس در شب زفاف 320
- ده - شستن پای عروس 321
- الف) غسل میت (تغسیل) 321
- ٣. مراسم خاک سپاری مردگان 321
- اشاره 321
- ب) تکفین 323
- د) نماز بر میت 323
- ج) حنوط 323
- و) تدفین 325
- ه) تشییع جنازه 325
- ز) مراسم بعد از تدفین 327
- الف) اعلان جنگ 329
- ب) سربازگیری 329
- 4. جنگ و صلح 329
- ج) نظام جمع 330
- د) ادوات و سلاح های جنگی 332
- اشاره 332
- یک - سلاح های هجومی 332
- اول - سلاح های هجومی سبک 332
- دوم - سلاح های هجومی سنگین 345
- دو - سلاح های دفاعی 348
- اول - سلاح های دفاعی سبک 348
- اشاره 348
- دوم - سلاح های دفاعی سنگین 353
- ه) تعلیم جنگاوران 354
- و) اسلحه سازی 355
- ز) پیک 355
- ح) صلح 358
- ی) طریقه تقسیم غنایم جنگی 360
- ط) شعارهای جنگی 360
- ک) پرچم 362
- ل) واحدهای تشکیل دهنده سپاه 363
- یک - پیاده نظام (رجّاله) 363
- اشاره 363
- اشاره 364
- دو - سواره نظام (خیّاله، فُرْسان) 364
- دوم - تعقیب و گریز 364
- اول - حمله 364
- سوم - جمع آوری اطلاعات 365
- چهارم - پشتیبانی 365
- سه - تیراندازان (رُماه، نَشّابون) 365
- چهار - کارگران (فَعَلَه) 366
- پنج - واحد خدمات (تدارکات) 366
- اشاره 367
- یک - جمع نیرو 367
- دو - حرکت به سوی دشمن 367
- م) مراحل جنگ 367
- سه - استقرار در لشکرگاه 369
- چهار - آمادگی های قبل از جنگ 370
- پنج - شروع جنگ 371
- شش - تدابیر دفاعی 372
- پنجم -خلیفه 373
- ن) درجات نظامی سپاه اسلام 373
- یک - درجات نظامی سپاه اسلام 373
- اول - فرمانده کل سپاه (امیر الجیش) 373
- اشاره 373
- سوم - فرمانده گردان (امیر الکُرْدُوس) 373
- اشاره 373
- دوم - فرماندهان واحدهای اصلی (اُمَراء التعبیه) 373
- چهارم - قائد 373
- دو - درجات نظامی ایرانیان 374
- ششم - عریف 374
- اشاره 375
- سه - درجات نظامی روم 375
- سوم - طُرَنْجار 375
- س) آرایش جنگی 375
- اول - بِطْریق 375
- چهارم - قُومِسْ 375
- پنجم - قَمْطَرُخ 375
- دوم - طُومْرُخ 375
- اشاره 375
- ششم - داقْرُخ 375
- دو - نظام صَفّ (نظام زَحْف) 376
- یک - نظام کَرّ و فَرّ (هجوم و فرار) 376
- اشاره 377
- سه - نظام خمیس 377
- اول - طلیعه (مقدمه) 378
- چهارم - مَیْسَره 378
- دوم - قلب 378
- سوم - مَیْمَنه 378
- پنجم - ساقه (موَخره) 379
- چهار - نظام کرادیس 381
- ع) جاسوسی 382
- الف) طریقه آتش روشن کردن 384
- 5. پخت وپز 384
- ج) پختن نان 385
- ب) پختن غذا 385
- یک - انتخاب همراه مناسب 387
- 6. سیر و سفر و تفرّج 387
- سه - برداشتن عصا 387
- الف) آداب سفر 387
- دو - برداشتن وسایل شخصی ضروری 387
- اشاره 387
- هفت - مروّت و جوانمردی در سفر 388
- چهار - یاد خدا نمودن 388
- پنج - صدقه دادن 388
- هشت - شعر و آواز خواندن در سفر 388
- شش - بدرقه مسافر 388
- یازده - مصافحه و معانقه با مسافر 389
- ده - سوغات آوردن از سفر 389
- نُه - مسئولیت به عهده گرفتن در سفر 389
- ب) وسایل حمل و نقل 389
- اشاره 391
- الف) سِراج (مصباح) 391
- ٧. وسایل روشنایی 391
- ب) قندیل 392
- ج) شمع 393
- د) حرادیّ 393
- ب) اِداوَه 394
- د) تَوْر 394
- اشاره 394
- الف) ابریق 394
- ٨. ظروف 394
- ج) بُرْمَه 394
- ه) جِراب 395
- و) جَرَّه 395
- ز) جَفْنَه 395
- ح) دَلْو 395
- ی) زِقّ 396
- ل) شَنّ 396
- ط) زِکْوَه 396
- ک) سطیحه 396
- م) صَحْفَه 397
- ع) عُکَّه 397
- ن) طَست (طشت) 397
- س) ظَبْیَه 397
- ر) قِرْبَه 398
- ص) قَدَح 398
- ف) قارُورَه 398
- ق) قِدْر 398
- ش) قَسْ (قَسّه) 399
- ث) قَعْب 399
- خ) قُلَّه 399
- ت) قَصْعَه 399
- ظ) کُوب 400
- ذ) قَوْصَرَه 400
- ض) کَأْس 400
- غ) کَوْز 400
- اج) مِزْوَد (مِزْوَدَه) 401
- او) مِطْهَرَه 401
- اه) مَسْک 401
- اب) مِخْضَب 401
- اد) مزاده 401
- از) مِکْتَلْ 402
- اح) مِهْراس 402
- ٩. دوستی 402
- اشاره 404
- ١٠. آرایش ظاهری زنان و مردان 404
- الف) آرایش ها و زینت های مشترک زنان و مردان 405
- یک - استعمال بوهای خوش 405
- اشاره 405
- اول - عطر 405
- دوم - گیاهان خوشبو 405
- اشاره 405
- اشاره 406
- دو - استعمال روغن های مختلف 406
- اول - روغن بنفشه 406
- دوم - وَسْمَه (کَتْم) 407
- دوم - روغن بان 407
- سوم - روغن زَنْبَق (زنبه) 407
- چهارم - روغن کُنجد 407
- اشاره 407
- سه - استعمال رنگ ها 407
- اول - حناء 407
- پنج - آرایش موها 408
- اشاره 408
- چهار - سرمه کشیدن 408
- ب) زینت ها و آرایش های اختصاصی زنان 409
- ج) زینت ها و آرایش های اختصاصی مردان 410
- ١١. مجالس عمومی و گردهمایی ها 412
- ١٢. سرگرمی و ورزش 414
- اشاره 417
- ١٣. آداب و رسوم مجالس خلفا و امرا 417
- الف) دربان (حاجب) 418
- ب) اذن دخول 419
- ج) کیفیت ورود در مجلس 419
- ه) پاسبان در مجلس 420
- د) تجمّلات مجلس 420
- اشاره 421
- الف) پارچه ها 421
- و) مرخص شدن از مجلس 421
- ١4. لباس پوشیدن و حجاب 421
- دو - نام پارچه ها 421
- اشاره 421
- یک - مواد پارچه ها 421
- اول - اِسْتَبْرَق 422
- سوم - حریر 422
- دوم - بَزّ 422
- چهارم - خَزّ 422
- هفتم - سُنْدُس 423
- ششم - رَفْرَفْ 423
- پنجم - دیباج 423
- هشتم - قِبْطیّه 424
- نهم - قَزّ 424
- دهم - کتان 424
- دوازدهم - مُعَلَّم 425
- چهاردهم - وَشی 425
- سیزدهم - مُنَیّر 425
- یازدهم - کَرْباس 425
- اشاره 426
- ب) لباس ها 426
- اشاره 427
- یک - پوشش سر 427
- اول - عِمامَه 427
- دوم - بُرْنُس 430
- سوم - قَلَنْسُوَه 430
- چهارم - کوفیه و عِقال 431
- پنجم - بُرْقَعْ 431
- هشتم - مِعْجَر 432
- هفتم - خِمار 432
- ششم - نِقاب 432
- دهم - لِثام 433
- نُهم - قِناع و مِقْنَعَه 433
- دوم - بِجاد 434
- سوم - بُرْجُد 434
- اشاره 434
- چهارم - بُرْد 434
- دو - پوشش بدن 434
- یکم - بَتّ 434
- پنجم - بُرْدَه 435
- هفتم - جُبَّه 436
- هشتم - جلْباب 436
- ششم - ثَوب قِطْری 436
- دهم - حُلّه 437
- نهم - حِبْرَه (حَبَرَه) 437
- یازدهم - خمیصه 438
- دوازدهم - دِثار 438
- پانزدهم - رَیْطَه 439
- چهاردهم - رِداء 439
- سیزدهم - دُرّاعَه و مِدْرَع 439
- هفدهم - ساج 440
- نوزدهم - سِرْبال 440
- هجدهم - سُدوس 440
- شانزدهم - سابِریّ 440
- بیست و سوم - طَیْلَسان 441
- بیست و یکم - شَمْلَه 441
- بیستم - شِعار 441
- بیست و دوم - طاق 441
- بیست و پنجم - غِلالَه 442
- بیست و چهارم - عَباء (عَباءَه) 442
- بیست و هفتم - قَسّی 443
- بیست و ششم - قَباء 443
- بیست و هشتم - قَطیفَه 443
- بیست و نهم - قَمیص 444
- سی ام - کِساء (کِسْوَه) 447
- سی و دوم - مِسْح 448
- سی و سوم - مِطْرَف (مُطْرَف) 448
- سی و یکم - مُسْتَقَه 448
- سی و هفتم - نَمِرَه 449
- سی و چهارم - مُقَطَّعَه 449
- سی و ششم - مِلحَفَه 449
- سی و پنجم - مُلاءَه 449
- سه - پوشش پایین بدن 450
- یکم - اِزار (مِئزَر) 450
- اشاره 450
- سی و هشتم - یَلْمَق 450
- دوم - تُبّان 451
- سوم - دِقْرارَه 452
- چهارم - سَراویل 452
- ششم - مِرْط 453
- پنجم - فُوطَه 453
- سوم - خُفّ 454
- چهار - پوشش کف پا 454
- یکم - جَوْرَب 454
- هفتم - مِنْطَق، مِنْطَقَه، نِطاق 454
- دوم - حِذاء 454
- چهارم - نَعل 455
- اشاره 457
- فصل هفتم: نوع تغذیه 457
- الف) تاریخچه ای از غذای عرب 458
- ١. غذاها 458
- ب) وعده های غذایی عرب 460
- اشاره 461
- ج) انواع غذاها 461
- یک - غذاهای بدون اسم خاص 461
- اول - غذاهای پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) 461
- اشاره 461
- دوم - غذاهای حضرت علی (علیه السلام) 463
- اشاره 464
- دوم - تلبینَه (تَلبین) 464
- اول - بَکالَه (بَکیله) 464
- سوم - ثَرید 464
- دو - غذاهایی با اسم خاص 464
- چهارم - حریره 465
- پنجم - حَساء 465
- ششم - حَیْس 465
- هفتم - رَبیکَه 466
- هشتم - رَغیده 466
- دهم - سَخینَه 467
- یازدهم - سِکْبْاج 467
- نهم - رَهیده 467
- پانزدهم - طَفَیْشزل 468
- سیزدهم - شُورباجَه 468
- دوازدهم - شِواء 468
- چهاردهم - صَحْناء (صحناه) 468
- شانزدهم - عَصیده 469
- هجدهم - قَدید 469
- هفدهم - فَریقَه 469
- بیست و یکم - وَشیقَه 470
- نوزدهم - مَرَق 470
- بیستم - نارباجه 470
- بیست و دوم - هَریسَه 470
- اشاره 471
- یک - سُفْره 471
- د) پیش غذا (دسر) 471
- و) سفره غذا 471
- ه) سبزیجات همراه غذا 471
- دو- خُوان (خِوان) 472
- سه - طَبَق 472
- چهار - مائده 472
- پنج - نَطْع (نَطَعْ، نِطْع، نِطَع) 472
- اشاره 473
- ٢. نوشیدنی ها 473
- الف) نوشیدنی های حلال 473
- یک - شیر 473
- دو - عسل 473
- اشاره 473
- سه - شیره 474
- اشاره 474
- چهار - انواع عصیر و فشرده 474
- یک - نَبیذ 474
- ب) نوشیدنی های حرام 474
- دو - بِتْع (بِتَع) 475
- چهار - مِرْز 475
- پنج - نقیع 475
- سه - فُقّاع 475
- ٣. میوه ها 476
- 4. تنقلات 476
- ب) حَلواء 476
- اشاره 476
- الف) جَوْزینَق 476
- د) سَویق 477
- ج) خَبیص 477
- ه) فالُوذَج (فالُوذ) 478
- و) لَوْزینَج 479
- فصل هشتم: نظام قضایی و انتظامی 480
- اشاره 480
- اشاره 481
- اشاره 481
- الف) ابو مَرّه کِنْدی 481
- الف) قاضیان کوفه تا سال 6١ ه. ق 481
- ١. قضا 481
- یک - اولین قاضی 481
- ب) عُرْوَه بن جُعد (ابی الجُعد) بارقی 481
- د) جَبْر بن قَشْعَمْ کِنْدی 482
- ه) عبدالله بن مسعود 482
- دو - شُرَیْح بن حارث (حَرَث یا عبدالله یا شراحیل یا هانی) کِندی 482
- ج) سَلْمان بن رَبیعه باهلی 482
- و) ابوموسی اشعری 482
- ب) آیین دادرسی 484
- سه - مسروع بن اَجْدَع تمیمی 484
- اشاره 484
- چهار - عبدالملک بن عُمَیْر لَخْمی 484
- آیین دادرسی مدنی 485
- ج) شرایط و صفات قاضی 486
- د) مجلس قضاوت 487
- اشاره 489
- ه) مجازات ها 489
- یک - قتل (کشتن) 489
- دو - شلاق (جَلد) 490
- دوم - محارب 491
- اشاره 491
- اول - سرقت 491
- سه - بریدن دست یا پا (قطع) 491
- چهار - زندان (حبس) 491
- اول - زندان ابد 492
- دوم - زندان غیر ابد 492
- ٢. شرطه 493
- پنج - تبعید (نفی بلد) 493
- ٣. مقامات ادار ی شهر کوفه 495
- اشاره 495
- الف) والی 495
- ب) رئیسان اسباع و ارباع 500
- ج) عرفا 504
- ه) سرپرست بیت المال 507
- د) مناکب 507
- و) سرپرست دیوان خراج 508
- ز) کاتبان و منشیان 509
- کتابنامه 512
که لباس ها از یک جنس باشند. (1)بنابراین، هیچ گاه به یک لباس، حُلّه نمی گفتند. این دو قطعه لباس ممکن بود، هرکدام یک پارچه و ندوخته، مانند رِداء باشند یا دوخته، مانند پیراهن باشند. در روایات تاریخی چنین آمده است که حضرت علی (علیه السلام) از حُلّه استفاده می کرد. (2)حُلّه های نجرانی و یمنی مشهورترین حُلّه ها بود. (3)
یازدهم - خمیصه
در لغت به معنای پوششی سیاه رنگ و مربع شکل که دو طرف آن حاشیه ای با رنگ غیر از رنگ متن داشته، آمده است. (4)در باره پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) گفته شده که خمیصه ای مشکی داشت. (5)در باره حضرت علی (علیه السلام) نیز نقل شده است که
خمیصه ای دارابجردی (دارابجرد نام شهری در ایران بود) داشت. (6)طبق بعضی از نوشته ها این لباس برای مردم جاهلیت نیز شناخته شده بود. (7)
دوازدهم - دِثار
به هر نوع لباس رویی که روی لباس های زیرین می پوشیدند گفته می شد. معمولاً عرب ها برای گرم شدن از دثار استفاده می کردند. لغت مُدَّثِّر که در قرآن کریم به کار رفته، از همین ریشه است. در مقابل «دِثار» ، «شِعار» قرار دارد و به لباس زیرین که روی پوست و موی بدن (شَعْر) پوشیده می شد، می گفتند. (8)
دو کلمه دثار و شعار در خطبه امام حسین (علیه السلام) در کوفه پیش از عاشورا به کار رفته است. (9)
1- لسان العرب، ج 3، ص 302.
2- ترجمه الامام علی (علیه السلام) ، ج 3، ص 246.
3- التنظیمات الاجتماعیه، ص 188.
4- لسان العرب، ج 5، ص 219؛ فرهنگ البسه مسلمانان، ص 162.
5- صور من البسه العرب قبل الاسلام، ص 155.
6- ترجمه الامام علی (علیه السلام) ، ج 3، ص 181.
7- المفصّل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، ج 5، ص 53.
8- لسان العرب ج 4، ص 290.
9- جمهره خطب العرب، ج 1، ص 301.