کوفه از پیدایش تا عاشورا صفحه 47

الف) بسیاری از این نهرها در محدوده جغرافیایی کوفه واقع نشده اند.

ب) زمان احداث بعضی از این نهرها مربوط به زمان مورد بحث ما نیست.

در اینجا به برخی از نهرهایی که به عنوان نهرهای کوفه دانسته شده است، می پردازیم (1):

الف) نهر عَلْقَمَه (نهر عَلْقَمی)

نهر فرات هنگام عبور از شهرهای هیت و أنْبار در شمال کوفه (نقشه شماره 5) به چند شاخه فرعی تقسیم می شود (2)که شاخه ای از آن، از کنار کوفه عبور می کند. به این شاخه، نهر عَلْقَمی می گویند. (3)بنابراین، نهر علقمه همان فرات کوفه است که از فرات اصلی منشعب شده است و نهری منشعب از فرات کوفه نیست. (4)به نظر می رسد نهر علقمه ای که در حوادث کربلا از آن یاد شده، نیز همین نهر فرات منشعب از فرات اصلی است که از کنار سرزمین کربلا عبور می کرده است نه اینکه کانالی منشعب از آن بوده است.

ب) نهر سُورا

شاخه دیگر فرات اصلی است که از شهر سورا در شمال کوفه عبور کرده و به نهر سورا معروف بوده و بزرگ ترین نهر فرات به شمار می آمده است. (5)بنابراین، این نهر مربوط به کوفه نیست.

ج) نهر نیل

این نهر، اولاً: خارج از کوفه بوده و ثانیاً: در زمان حجاج بن یوسف ثقفی حفر شده است. (6)این نهر در شرق کوفه قرار داشته است. (نقشه شماره 6)

1- اسامی این نهرها را ابتدا از کتاب «تاریخ الکوفه» نوشته سید حسین بُراقی به دست آوردیم.
2- معجم البلدان، ج 4، ص 241.
3- تخطیط مدینه الکوفه، ص31.
4- مدینه الحسین (علیه السلام) ، ص 12.
5- معجم البلدان، ج 3، ص 278؛ ج 4، ص 241.
6- معجم البلدان، ج 5، ص 434.