کوفه از پیدایش تا عاشورا صفحه 484

سه - مسروع بن اَجْدَع تمیمی

زیاد طی حکومت خود در عراق (سال 49 یا 50 - 53ه. ق) یک سال شریح را به عنوان قاضی بصره همراه خود به آن سامان برد و به جای او مسروع را قاضی کوفه تعیین کرد. (1)

چهار - عبدالملک بن عُمَیْر لَخْمی

بعضی او را قاضی کوفه در زمان حکومتِ زیاد معرفی کرده اند. (2)البته در منابع اولیه به چنین گزارشی نیافتیم. علاوه بر این درگذشت او را در 103 سالگی (سال 136ه. ق) ذکر کرده اند (3)، بنابراین او متولد سال 33ه. ق بوده و در زمان حکومت زیاد، کمتر از بیست سال داشته است و همین امر، تولّی قضاوت را از سوی او در این زمان، بعید می نماید.

ب) آیین دادرسی

اشاره

منظور از آیین دادرسی، مجموعه ای از مقررات و قوانین است که به منظور رسیدگی به مرافعات یا درخواست های قضایی و مانند آنها وضع می شود و به کار می رود. آیین دادرسی انواعی دارد، مانند آیین دادرسی مدنی (اصول محاکمات حقوقی) و آیین دادرسی کیفری. (4)

در این بخش، قسمتی از آیین دادرسی مدنی مورد بحث قرار می گیرد و به قسمتی از آیین دادرسی کیفری نیز در بخش مجازات ها اشاره خواهد شد. در اینجا یادآوری چهار نکته لازم است:

اول، آنکه محدوده اختیارات قاضی در زمان مورد بحث، قضایای مربوط به احوال شخصیه بود و قضایای مربوط به حکومت و اداره آن به امیر یا خلیفه ارجاع داده می شد. (5)

1- تاریخ من دفن فی العراق، ص 240.
2- تاریخ الکوفه، ص 235.
3- تاریخ الکوفه، ص 235. ؛ وقعه الطف، ص 163.
4- ترمینولوژی حقوق، ص 1.
5- حضاره العراق، ج 7، فصل 4، ص 165.