کوفه از پیدایش تا عاشورا صفحه 486

سوگند او، حکم را به نفع وی صادر می کرد. (1)اصل آن بود که در حقوق مالی، مدعی دو شاهد مرد بیاورد. (2)اما اگر یک شاهد می آورد و خود نیز سوگند می خورد، حکم به نفع او صادر می شد. (3)در این گونه حقوق، طبق دستور پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) دو شاهد زن می توانستند به جای یک شاهد مرد قرار داده شوند؛ بدین ترتیب که مدعی دو شاهد زن و یک شاهد مرد بر ادعای خود بیاورد. (4)

همچنین اصل آن بود که شاهدها با هم در مجلس قضاوت حاضر شده و گواهی بدهند، اما هرگاه قاضی تشخیص می داد، می توانست بین شهود تفرقه بیندازد و از آنان جداگانه گواهی بگیرد، چنان که حضرت علی (علیه السلام) در بعضی موارد چنین می کرد و بدین وسیله دروغ گویی شاهدان را آشکار می نمود. (5)

از پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) چنین نقل شده است که قاضی نباید حکمی به نفع اولی صادر کند مگر اینکه تمام دفاعیات دومی را شنیده باشد. (6)نیز از آن حضرت نقل شده است که قاضی باید از صاحب الیمین (یعنی منکر و خوانده) در مجلس حکم بخواهد که سخن خود را بیان کند و بالاخره چنین نقل شده است که حضرت علی (علیه السلام) نصارا و یهود را در کلیساها و کنیسه هایشان و مجوسیان را در آتشکده هایشان سوگند می داد. (7)

ج) شرایط و صفات قاضی

در منابع روایی شیعه و سنی بابی در کتاب القضاء با عنوان «باب صفات القاضی» وجود دارد. در اینجا فقط ترجمه قسمتی از کلام حضرت علی (علیه السلام) را که

1- وسائل الشیعه، ج 18، ص 169.
2- وسائل الشیعه، ج 18، ص 147.
3- وسائل الشیعه، ج 18، ص 194.
4- وسائل الشیعه، ج 18، ص 198.
5- وسائل الشیعه، ج 18، صص 202 و 204.
6- وسائل الشیعه، ج 18، ص 158.
7- وسائل الشیعه، ج 18، ص 219.