کوفه از پیدایش تا عاشورا صفحه 487

خطاب به مالک اشتر در عهدنامه معروف در باره تعیین قاضی نگاشته، ذکر می کنیم. آن حضرت می فرماید:

و ای مالک! برای حکم و قضاوت کردن بین مردم کسی را که برتر از همه می دانی برگزین؛ کسی که کارها بر او سخت نیاید (از عهده هر حکمی برآید) و طرفین دعوا رأی خود را بر او تحمیل ننمایند، و در لغزش اصرار نورزد، و از بازگشت به حق هنگام شناخت آن سرباز نزند، و نفس او به طمع مایل نباشد، و در حکم کردن اندیشه و تعمق نماید، و در شبهات، تأمل و درنگش از همه بیشتر باشد، و حجت و دلیل ها را بیش از همه فراگیرد، و از مراجعه دادخواهان دلتنگ نگردد و بر آشکار ساختن (حقیقت) امور از همه شکیباتر و هنگام روشن شدن حکم از همه برنده تر باشد. از ستودن ستایشگران به خودبینی نیفتد و گول نخورد. (و البته) افراد با این صفات، کم می باشند. (1)

د) مجلس قضاوت

در دوران مورد بحث، معمولاً مسجد برای مجلس قضاوت انتخاب می شد که گلیم یا حصیر ساده ای در گوشه ای پهن کرده و قاضی روی آن می نشست و احیاناً متکایی نیز برای او می نهادند. (2)در فصل معماری یادآور شدیم که در گوشه ای از مسجد کوفه مکانی به نام «دکه القضاء» ، محل قضاوت حضرت علی (علیه السلام) بوده است.

در باره شریح چنین گفته شده است که روزهای بارانی در خانه خود به حکم می نشست. معمولاً قاضی، مجلس قضا را با دو رکعت نماز افتتاح می کرد و پس از آن، چهار زانو نشسته و به دعاوی رسیدگی می نمود. اگر دادخواهان فراوان بودند، نوبت قرار داده می شد که احیاناً زنان و غریبان که از راه های دور آمده بودند، از این نوبت استثنا می شدند.